Το Ιρανικό ως εγχειρίδιο μελλοντικών συγκρούσεων

Βέβαια, ο Τραμπ διακηρύσσει ότι το Ορμούζ πρέπει να μείνει ανοιχτό, όχι για τις ΗΠΑ, που είναι ενεργειακά ανεξάρτητες, αλλά για το καλό της παγκόσμιας οικονομίας. Η πραγματικότητα είναι βέβαια διαφορετική στο Ιρανικό, και σε αυτό, το στενό περιβάλλον του Τραμπ είναι πολύ διαφωτιστικό:

• Κ.Τ. ΜακΦάρλαντ, αναπληρωτής Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας του Τραμπ στην πρώτη του προεδρία: «Η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας αυξάνεται ραγδαία λόγω της τεχνητής νοημοσύνης. Η χώρα που ηγείται στην τεχνητή νοημοσύνη θα ηγηθεί του κόσμου. Οι ΗΠΑ ελέγχουν τώρα την ενεργειακή βιομηχανία της Βενεζουέλας. Έχουν σημαντική επιρροή στους πλούσιους σε ενέργεια Άραβες του Κόλπου. Το Ιράν είναι το τελευταίο κομμάτι του παζλ» (FoxNews). 
• Τζάροντ Ατζέν, Εκτελεστικός Διευθυντή του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας του Λευκού Οίκου: «Η στρατηγική των ΗΠΑ στο Ιράν είναι ένα μακροπρόθεσμο παιχνίδι, διότι θέλουμε να πάρουμε τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου του Ιράν από τα χέρια των τρομοκρατών» (FoxBusiness). 

Στην πραγματικότητα, ο Τραμπ θέλει να αποδείξει ότι μπορεί να ελέγξει τις παγκόσμιες ροές ενέργειας, να αναγκάσει μια περιφερειακή δύναμη να υποταχθεί και να προειδοποιήσει ότι η απειλή της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος εξακολουθεί να είναι το πιο ισχυρό μέσο άσκησης παγκόσμιας πολιτικής. 

3+1 στάδια κλιμάκωσης

Πολλοί πιστεύουν ότι ο Τραμπ καβάλησε την τίγρη και τώρα δεν μπορεί να ξεκαβαλικέψει. Υποσχέθηκε μια “γρήγορη, αποφασιστική και συντριπτική” νίκη. Μέχρι στιγμής, το μόνο που έχει να παρουσιάσει είναι ανεκπλήρωτες προσδοκίες. Το κατεστημένο της Ουάσιγκτον τον κατακρίνει, όχι για την επίθεση στο Ιράν, αλλά για τον ανεπαρκή σχεδιασμό της: Ο Τραμπ είχε πειστεί ότι οι βομβαρδισμοί θα επέφεραν την ανατροπή του καθεστώτος, που, όμως, όχι μόνο δεν κατέρρευσε, αλλά αντίθετα σκλήρυνε περισσότερο. Στη συνέχεια, έδειξε απροετοίμαστος, όταν το Ιράν προχώρησε σε οριζόντια κλιμάκωση, αποκλείοντας το Στενό του Ορμούζ. 

Τώρα χρησιμοποιεί την εκεχειρία, για να δοθεί χρόνος να συγκεντρωθούν περισσότερες δυνάμεις για χερσαίες επιχειρήσεις: «Οι ΗΠΑ αναπτύσσουν χιλιάδες πεζοναύτες στη Μέση Ανατολή: Σε τι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν» (Time). Ταυτόχρονα συνειδητοποιεί ότι αυτή η κλιμάκωση θα είναι πολύ δαπανηρή. Έτσι, πολλοί αναρωτιούνται, αν η συνεχιζόμενη συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων στη περιοχή είναι προετοιμασία για κλιμάκωση ή προετοιμασία εξόδου μέσω κλιμάκωσης.

Αν οι ΗΠΑ αποσυρθούν, δε σημαίνει ότι η κατάσταση στη περιοχή θα επιστρέψει στις 27 Φεβρουαρίου, την ημέρα πριν από την έναρξη των βομβαρδισμών. Οι συνθήκες έχουν αλλάξει δραματικά και ο Τραμπ φοβάται ότι η αποχώρηση θα ισχυροποιήσει το Ιράν: Ελέγχοντας σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων ενεργειακών ροών μέσω του Ορμούζ και ευρισκόμενο κοντά στην απόκτηση πυρηνικών όπλων, θα μπορούσε να γίνει ο “ενεργειακός ηγεμόνας” της Μέσης Ανατολής. 

Έτσι εξηγείται η επιμονή του Βανς: «Δε νοείται αποχώρηση των ΗΠΑ χωρίς να πάρουμε το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν και να διασφαλίσουμε ότι δεν έχει την ικανότητα να εμπλουτίζει ουράνιο, που ήταν ο τρόπος με τον οποίο έφτασε τόσο κοντά σ΄ένα πυρηνικό όπλο» (Newsweek). Ο υπουργός Οικονομικών, ​​Μπέσεντ, προειδοποιεί: «Oι ΗΠΑ ετοιμάζονται να εντείνουν την οικονομική πίεση στο Ιράν, που θα ισοδυναμεί οικονομικά με εκστρατεία βομβαρδισμών» (PBSNews).

Αυτό δεν είναι διπλωματία. Είναι ωμός εκβιασμός με στόχο τη παγίδευση. Βασίζεται στην υπόθεση ότι ένα εξαντλημένο και ταλαιπωρημένο Ιράν θα πειστεί ότι οποιαδήποτε παύση πυρός είναι πρόοδος. Όμως, αν η Τεχεράνη αποδεχτεί την πρόταση του Τραμπ, θα έχει ανταλλάξει τα αποτρεπτικά της όπλα με προσωρινή απόσυρση κυρώσεων, τις οποίες ο Τραμπ ή ένας μελλοντικός πρόεδρος μπορεί να επαναφέρει οποιαδήποτε στιγμή.

Η δύσκολη θέση του Ιράν

Το Ιράν βλέπει την οικονομία του να συρρικνώνεται, τις υποδομές του να καταστρέφονται, τον λαό του να έχει εξαντληθεί, την ηγεσία του να διχάζεται μεταξύ εκσυγχρονιστών (που θέλουν οποιαδήποτε συμφωνία) και συντηρητικών (που καταλαβαίνουν ότι συμφωνία με τους σημερινούς όρους θα είναι το τέλος του Ιράν ως στρατηγικού παράγοντα). 

Η Ουάσινγκτον συνεχίζει να ενεργεί σαν να πιστεύει ότι η μέγιστη πίεση θα αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει. Ότι οι βομβαρδισμοί θα αποθαρρύνουν το Ιράν, που αγωνίζεται να διατηρήσει τη στρατηγική του σημασία. Ο συνεχιζόμενος αποκλεισμός του Ορμούζ από τις ΗΠΑ δεν σχεδιάστηκε μόνο για να στερήσει από το Ιράν τα πετρελαϊκά του έσοδα. Επιδιώκει να αυξηθεί το παγκόσμιο οικονομικό κόστος, ώστε οι κυβερνήσεις τρίτων χωρών να ασκήσουν πίεση στη Τεχεράνη. Η πλειοψηφία των χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας προμηθεύονται το πετρέλαιο τους από τη Μέση Ανατολή: Φιλιππίνες (96%), Βιετνάμ (87%), Ταϊλάνδη (74%). Όλες τους αντιμετωπίζουν σοβαρή κρίση καυσίμων.

Άλλοι, πάλι, είναι πιο “ευρηματικοί”. Μπροστά στον ενεργειακό Αρμαγεδδώνα που απειλεί την Ευρώπη, η Κομισάρια της γερμανοκρατούμενης ΕΕ, Λέϊεν, συμβούλευσε τους Ευρωπαίους: «Η λιγότερο δαπανηρή ενέργεια είναι φυσικά η ενέργεια που δεν χρησιμοποιούμε» (EU). Αύριο θα τους συμβουλεύσει ότι η λιγότερο δαπανηρή τροφή είναι αυτή που δε τρώνε. 

Το Πεκίνο ανησυχεί περισσότερο για το προηγούμενο που δημιουργεί η Ουάσιγκτον, επιβάλλοντας θαλάσσιο αποκλεισμό σε χώρες που έχουν εμπορικές σχέσεις μαζί του. Θεωρεί ότι είναι μια “πρόβα τζενεράλε” για έναν ενδεχόμενο ολικό θαλάσσιο αποκλεισμό της Κίνας (κλείσιμο των στενών της Μαλάκα, του Λομπόκ και άλλων σημείων πρόσβασης προς την Ανατολική και Νότια Σινική Θάλασσα). Ενώ το Ιράν βρισκόταν κάτω από εξαιρετικά έντονη πίεση, έκλεισε ξανά το Ορμούζ, όχι αμυντικά, αλλά με αυτοπεποίθηση. Στη βάση αυτής της αυτοπεποίθησης είναι η υποδομή που η Κίνα, για καθαρά στρατηγικούς λόγους, έχτισε αθόρυβα:

Συστήματα πληρωμών, που παρακάμπτουν το χρηματοοικονομικό δίκτυο Swift, δεξαμενόπλοια-φαντάσματα, που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο υπό καθεστώς κυρώσεων στα “διυλιστήρια τσαγιού”, ​​που το επεξεργάζονται χωρίς επίσημη τεκμηρίωση, μεγάλα στρατηγικά αποθέματα, που απορροφούν το ενεργειακό σοκ, δορυφορικά δίκτυα με υψηλής ακρίβειας συστήματα παρακολούθησης T01B και τροφοδοσία δεδομένων στόχευσης σε πραγματικό χρόνο. Αυτή η υποδομή παρήγαγε ακριβώς αυτό που έπρεπε να παράγει στη περίπτωση του Ιράν: Μια κατάσταση όπου η πίεση δημιουργεί πόνο, αλλά όχι κατάρρευση· όπου η σύγκρουση δημιουργεί ένταση, αλλά όχι παράδοση.

Εγχειρίδιο μελλοντικών αντιπαραθέσεων το Ιρανικό

Στη γεωπολιτική, μια εκεχειρία δεν είναι ποτέ ένα τέλος· είναι ένας διάδρομος. Αυτό που καθορίζει αν ο διάδρομος που προτείνει ο Τραμπ οδηγεί στην ειρήνη ή στη παγίδευση, είναι το τι πραγματικά επιδιώκει. Από αυτό το σημείο και μετά, υπάρχουν τρία ενδεχόμενα:   

• Η Τεχεράνη αποδέχεται μια συμφωνία που ευθυγραμμίζεται με τις διπλωματικές προσπάθειες περιφερειακών παραγόντων. Ο Τραμπ μιλά για περιφανή νίκη· το Ιράν ισχυρίζεται ότι διατηρεί την κυριαρχία του. Ο Τραμπ μιλά για ελευθερία ναυσιπλοΐας, ενώ το Ιράν για διαχειριζόμενη ασφάλεια, διατηρώντας επιχειρησιακή παρουσία στο Ορμούζ. Η πραγματικότητα είναι θαμμένη στα κρυφά πρωτόκολλα της συμφωνίας.
• Οι διαπραγματεύσεις αποτυγχάνουν και οι ΗΠΑ προχωρούν σε περαιτέρω κλιμάκωση (βομβαρδισμοί, πιθανή χερσαία επιχείρηση) ή σε ένα βήμα πίσω. Το Ιράν δεν χρειάζεται να είναι εντελώς άθικτο για να παραμείνει επικίνδυνο. Χρειάζεται απλώς να έχει αρκετή ανθεκτικότητα, ώστε να συνεχίσει να αντιδρά. Εάν η κλιμάκωση συνεχιστεί, μπορεί να γίνει πολύ ακριβή, παρατεταμένη και με αβέβαια αποτελέσματα.
• Η πιο αθόρυβη, αργή, αλλά ενδεχομένως πιο ενδιαφέρουσα είναι μια παράταση της εκεχειρίας, που σταδιακά οδηγεί σε μια μακροπρόθεσμη πραγματικότητα, χωρίς ποτέ να ανακηρυχθεί επίσημα ως συμφωνία. Σε αυτό το ενδεχόμενο, η Κίνα παίζει στρατηγικό ρόλο. Όχι ως δυναμικός διαπραγματευτής, όχι ως δημόσιος μεσολαβητής, αλλά ως σταθεροποιητική δύναμη, που λειτουργεί στο παρασκήνιο.

Οι τρέχουσες εξελίξεις δεν θα καθορίσουν μόνο την τύχη του Ιράν. Θα δημιουργήσουν προηγούμενο για το πώς οι ΗΠΑ θα διαχειρίζονται τους ανερχόμενους αμφισβητίες στο μέλλον. Ό,τι λειτουργήσει στη περίπτωση του Ιράν, θα επαναληφθεί. Ο κόσμος παρακολουθεί ένα εγχειρίδιο που γράφεται σε πραγματικό χρόνο για κάθε μελλοντική αντιπαράθεση μεταξύ μιας δύναμης που μπορεί να καταστρέψει και μιας δύναμης που προσπαθεί να διαρκέσει.