Οι δύο επιλογές για τον Τραμπ μετά την απόρριψη της ιρανικής πρότασης

Αν και η Τεχεράνη δείχνει ότι δεν παίζει πόκερ αλλά σκάκι, με “τραμπική” ορολογία θα λέγαμε ότι συμπεριφέρεται ως να έχει “χαρτιά στα χέρια της”! Αντί για μια πρόταση αποκλιμάκωσης υπό πίεση, το έγγραφο μοιάζει με προσπάθεια αναδιαμόρφωσης των όρων του παιχνιδιού.

Το Ιράν δεν ζητά απλώς τον τερματισμό των εχθροπραξιών και δεσμεύεται για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ – παράλληλα με την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού – αλλά απαιτεί εγγυήσεις ασφάλειας για να μην υποστεί ξανά επίθεση από Ισραήλ και ΗΠΑ, αποζημιώσεις και έναν μηχανισμό που θα διασφαλίζει την τήρησή τους, αξιοποιώντας το γεωπολιτικό του πλεονέκτημα στα Στενά του Ορμούζ. Το πυρηνικό ζήτημα περνά σε δεύτερο πλάνο, αλλά συζητιέται.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το τι δεν αποτελεί προτεραιότητα, αλλά και τι αρχίζει να αλλάζει. Το πυρηνικό πρόγραμμα, αν και δεν βρισκόταν στην αρχική πρόταση του Σαββάτου, σύμφωνα με την Σαουδαραβική Αλ Αραμπίγια, υποβλήθηκε την Κυριακή συμπληρωματικό έγγραφο που δείχνει ότι το Ιράν δείχνει διάθεση συμβιβασμού. Η Τεχεράνη προτείνει να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου στο 3,5%, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από αυτό που απαιτείται για όπλα, μάλιστα ελάχιστα χαμηλότερο από το 3,67% που προέβλεπε η Συμφωνία JCPOA (Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσεως) του 2015 επί Ομπάμα.

Παράλληλα δείχνει πρόθυμη να μειώσει σταδιακά το υφιστάμενο απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου. Αν τελικά αληθεύουν αυτές οι πληροφορίες και δεν είναι ιρανικά επικοινωνιακά τεχνάσματα, τότε αναμφίλεκτα αυτές οι κινήσεις αυτές συνιστούν ουσιαστική μετατόπιση σε σχέση με προηγούμενες πιο σκληρές θέσεις. Αν αυτές οι προτάσεις συνδυαστούν και με ξεπάγωμα ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και σταδιακή άρση κυρώσεων, τότε ακολουθείται η λογική της Συμφωνίας JCPOA, δηλαδή σημαντικοί περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα, με αντάλλαγμα οικονομική ανακούφιση.

Και φυσικά γεννάται το ερώτημα τι πέτυχε ο Τραμπ με αυτόν τον πολεμικό ορυμαγδό, την καταστροφή, αλλά και την παγκόσμια ενεργειακή και οικονομική αναταραχή. Ξαναγυρίζει εκεί από όπου αποχώρησε το 2018; Σε κάθε περίπτωση αυτή η πρόταση της Τεχεράνης είναι μία προσπάθεια να “σπάει” το αδιέξοδο.

Στρατηγική ισχύος με ευελιξία και ρεαλισμό

Αυτή η διπλή εικόνα είναι κρίσιμη. Από τη μία, το Ιράν εμφανίζεται αμετακίνητο σε γεωπολιτικά ζητήματα (ασφάλεια, κυρώσεις, παρουσία ΗΠΑ) και από την άλλη, δείχνει ευελιξία σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του, όπου γνωρίζει ότι βρίσκεται το βασικό διαπραγματευτικό ενδιαφέρον της Δύσης και θα στερήσει το βασικό επιχείρημα του Τραμπ ότι αυτό απειλεί την Αμερική. Κοντολογίς προσφέρει παραχωρήσεις εκεί που “μετρούν” διπλωματικά, χωρίς να θίγει αυτό που αντιλαμβάνεται ως βασικές πηγές ισχύος του.

Βέβαια όλοι αυτοί οι “λογαριασμοί γίνονται χωρίς τον… ξενοδόχο” και ο ξενοδόχος εδώ είναι ο Νετανιάχου, ο οποίος απαιτεί πλήρη καταστροφή των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων και κανένα πρόγραμμα, έστω για ειρηνικούς σκοπούς, εκτροχιάζοντας μέχρι σήμερα κάθε διπλωματική διαδικασία.

Το δίλημμα της Ουάσινγκτον

Για τον Ντόναλντ Τραμπ η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη και μπαίνει σε διαδικασία στρατηγικού διλήμματος. Σύμφωνα με ισραηλινά ΜΜΕ, ο ίδιος ανέφερε σε δημοσιογράφο ότι απορρίπτει την ιρανική πρόταση. Επομένως, συνεχίζεται το παρόν αδιέξοδο, με κίνδυνο η παγκόσμια οικονομία να οδηγηθεί στον γκρεμό, με τη δημοτικότητα του Τραμπ να βυθίζεται, παρά τους κομπασμούς του, εν μέσω και της δυσχέρειας να αντιμετωπίσει τα εσωτερικά προβλήματα της Αμερικής.

Η άλλη επιλογή ήταν να αποδεχτεί την πρόταση του Ιράν ως λειτουργική βάση περαιτέρω συνομιλιών – οπότε θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως επιτυχία (περιορισμός εμπλουτισμού) – το οποίο όμως θα σήμαινε σημαντικές παραχωρήσεις προς το Ιράν, κάτι που ο “ξενοδόχος” Νετανιάχου  δεν θα το επέτρεπε.

Δεν μπορούμε να βασιζόμαστε στις αναρτήσεις του Τραμπ στο Truth Social, αλλά η τελευταία δήλωση του δεν επιτρέπει και πολλή αισιοδοξία για μια διπλωματική διαδικασία. Αντιθέτως περιορίζει τις επιλογές του. Πρώτον να πάει σε έναν παρατεταμένο οικονομικό αποκλεισμό για να αναγκάσει την Τεχεράνη να υποχωρήσει, με βέβαια την αύξηση της παγκόσμιας αναταραχής και τον κίνδυνο μιας παγκόσμιας ύφεσης.

Δεύτερον, να επιστρέψει σε εκτεταμένη στρατιωτική δράση και με σοβαρά ιρανικά αντίποινα σε όλο τον Κόλπο. Όμως η κλιμάκωση της σύγκρουσης θα επιδεινώσει την κρίση και δεν θα την επιλύσει. Σε ένα περιβάλλον όπου η ενέργεια, η γεωπολιτική και η οικονομία αλληλεπιδρούν άμεσα, η επιλογή της διπλωματίας, όσο δύσκολη κι αν είναι, παραμένει η καλύτερη διέξοδος.

Οι ιρανικές “άθικτες” πηγές ισχύος

Παρά τις πυρηνικές παραχωρήσεις που φαίνεται ότι είναι έτοιμο να κάνει το ιρανικό καθεστώς – το οποίο παρεμπιπτόντως δεν παρουσιάζει ενδείξεις κατάρρευσης, όπως διατείνεται στις αναρτήσεις του ο πρόεδρος Τραμπ – κρίσιμοι τομείς παραμένουν εκτός: Τόσο το πυραυλικό οπλοστάσιο του, όσο και τα περιφερειακά δίκτυα επιρροής στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και οι Χούτι στην Υεμένη. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια συμφωνία δεν θα μεταβάλει ριζικά τη στρατηγική ισορροπία.

Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι η νέα πρόταση της Τεχεράνης, η οποία θεωρείται ως ένα σημείο εκκίνησης που αλλάζει την διαπραγματευτική δυναμική με τρόπο που δεν είναι καθόλου αμελητέος, στέλνει ένα σύνθετο μήνυμα. Δεν προτίθεται να υποχωρήσει στα θεμελιώδη γεωπολιτικά ζητήματα, αλλά είναι διατεθειμένη να κάνει μετρήσιμες πυρηνικές παραχωρήσεις. Αυτό ενισχύει την εικόνα μιας χώρας που πιστεύει ότι έχει το πάνω χέρι και φυσικά διαπραγματεύεται αναλόγως.

Βέβαια το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν ήταν μόνο τι ζητά το Ιράν, αλλά αν η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να απορρίψει μια πρόταση που, τουλάχιστον στο πυρηνικό πεδίο, αρχίζει να μοιάζει με αυτό που ζητούσε εδώ και χρόνια. Ο Τραμπ προ λίγου έδωσε την απάντηση…