Μήπως η “παγίδα του Θουκυδίδη” αποτρέψει τη σύγκρουση ΗΠΑ-Κίνας;

Σήμερα η “παγίδα του Θουκυδίδη” χρησιμοποιείται για να περιγράψει την επικίνδυνη δυναμική που δημιουργείται όταν μια ανερχόμενη δύναμη (όπως η Κίνα) απειλεί να εκτοπίσει μια κυρίαρχη δύναμη (όπως οι ΗΠΑ) από τη θέση υπεροχής της. Σε τέτοιες περιόδους, ο φόβος, η ανασφάλεια και ο ανταγωνισμός μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε πολεμική σύγκρουση.

Στην περίπτωση αυτή αφενός η ανερχόμενη δύναμη ζητά μεγαλύτερο ρόλο, επιρροή και ασφάλεια, ενώ από την άλλη η κυρίαρχη δύναμη φοβάται απώλεια της ισχύος της κι έτσι δημιουργείται αμοιβαία καχυποψία, ενώ ακόμα και μικρές κρίσεις μπορούν να κλιμακωθούν δυσανάλογα. Τούτο προς το παρόν εδράζεται σε περιφερειακούς πολέμους, όπως είναι και η επίθεση στο Ιράν, η οποία έχει δυσμενή αποτελέσματα, εκτός από την παγκόσμια οικονομία, ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας για την Κίνα.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι θα οδηγηθούμε απαραίτητα σε ολοκληρωτικό πόλεμο, όμως δημιουργείται ένα περιβάλλον αυξημένης έντασης και ανασφάλειας ανάμεσα στα κράτη και οι διεθνείς σχέσεις γίνονται πιο εύθραυστες και απρόβλεπτες. Ένα από τα βασικότερα αποτελέσματα αυτής της κατάστασης είναι η κλιμάκωση του ανταγωνισμού σε όλα τα επίπεδα, όπως το στρατιωτικό, το οικονομικό, το τεχνολογικό, αλλά και το διπλωματικό.

Τα κράτη αυξάνουν τις στρατιωτικές τους δαπάνες, ενισχύουν τις συμμαχίες τους και επιδιώκουν να περιορίσουν την επιρροή του αντιπάλου τους. Παράλληλα, αναπτύσσεται ένα αρνητικό κλίμα που δυσκολεύει τη συνεργασία ακόμη και σε ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος, όπως η παγκόσμια οικονομία, η ενεργειακή ασφάλεια ή η κλιματική κρίση.

Η “παγίδα του Θουκυδίδη” και η ιστορία

Ωστόσο, η ιστορία δείχνει επίσης ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να αποφύγουν τη σύγκρουση όταν επιλέγουν τη διπλωματία, τον διάλογο και την ισορροπία συμφερόντων, κάτι που δοκιμάστηκε μεταπολεμικά, έστω ως “ισορροπία τρόμου” μεταξύ Ανατολής και Δύσης.
Κατά συνέπεια αν μπορούμε να πούμε ότι η παγίδα του Θουκυδίδη έχει σήμερα μία ιδιαίτερη αξία, αυτή είναι ότι “δεν προβλέπει έναν αναπόφευκτο πόλεμο, αλλά ότι λειτουργεί ως προειδοποίηση για τις μεγάλες δυνάμεις, πως όταν κυριαρχούν στις διεθνείς σχέσεις ο φόβος και η ανασφάλεια, οι λανθασμένοι χειρισμοί μπορούν να οδηγήσουν σε καταστροφικές συνέπειες για ολόκληρους λαούς και πολιτισμούς”.

Κανείς δεν πρέπει να ξεχνά ότι μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο βγήκαν και οι δυο πόλεις χαμένες, όπως και οι σύμμαχοί τους, αλλά το κυριότερο είναι ότι διεκόπη με δραματικό τρόπο η εξέλιξη του πολιτισμού και των πολιτικών κοινωνιών, που είχε φτάσει πριν από αυτόν σε επίπεδα αξιοζήλευτα και αξεπέραστα, ακόμα κι από την δική μας εποχή.

Η βίαιη αυτή διακοπή της εξελικτικής κοινωνίας υψηλότατου επιπέδου, που αποδυνάμωσε τις πιο ισχυρές και οργανωμένες πολιτικές οντότητες του τότε γνωστού κόσμου, οδήγησε ουσιαστικά στην κατάρρευσή του, με συνέπεια τη σταδιακή αντικατάστασή του, αρχικά από την αυτοκρατορική περίοδο και στη συνέχεια από τον Μεσαίωνα και τον σκοταδισμό με την κυριαρχία διάφορων θρησκευτικών φανατισμών, οι οποίοι κρατούν ακόμα δέσμια την ανθρωπότητα.

Το γεγονός των αλλεπάλληλων συρράξεων σε όλη την περιοχή της Μέσης Ανατολής, εδώ και 100 χρόνια, αλλά και των τρομοκρατικών επιθέσεων σε όλον τον κόσμο με γνώμονα τις φανατικο-θρησκοληπτικές διαφοροποιήσεις, καταδεικνύει με τον πιο εύγλωττο τρόπο, τον (δύσκολο) δρόμο που πρέπει να διανύσουμε ως παγκόσμια κοινότητα, για να δημιουργηθούν σήμερα ελεύθερες πολιτικές-δημοκρατικές κοινωνίες.

Συμπερασματικά, οι υπερδυνάμεις θα πρέπει να σκέφτονται πρωτίστως τις συνέπειες (και για τις ίδιες) που μπορεί να έχουν αυτές οι μεγάλης ισχύος και αποτελέσματος συρράξεις (ιδιαίτερα με τα όπλα μαζικής καταστροφής που έχουν αναπτυχθεί) για το μέλλον της ανθρωπότητας, αλλά και συνολικά για την ύπαρξη ζωής στον πλανήτη.