Ο Ισπανός συγγραφέας Περέζ Ρεβέρτε στην Αθήνα…

Απλός, δίχως έπαρση, με καμιά διάθεση να νουθετήσει, απάντησε σε ερωτήσεις για την ζωή του σήμερα, τη λογοτεχνία, από πού εμπνέεται, τί μηνύματα στέλνει στη σύγχρονη κοινωνία, τί ονειρεύεται, κ.α. Ο Ρεβέρτε συχνά ασκεί σκληρή κριτική στην εμπορευματοποίηση της εποχής, προβάλλοντας τον δικό του ειλικρινή αξιακό κώδικα, αλλά στηλιτεύοντας και την έκδοση βιβλίων που αφήνουν ένα καθοριστικό στίγμα, χωρίς να είναι πολύ δουλεμένα.

Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «οι 3 σωματοφύλακες, ο κόμης Μόντε Χρήστο του Άλεξ. Δουμά έχουν εξελιχθεί σε μύθο για τον δυτικό κόσμο όπως και ο Δον Κιχώτης που ξεπέρασε τον Θερβάντες, ο οποίος δεν είχε φανταστεί ποτέ ότι ο χαρακτήρας του θα γινόταν ένας εμβληματικός ήρωας του δυτικού πολιτισμού».

Όπως αποκάλυψε η συγγραφέας Τέση Παπαθανασίου, που είχε την παρουσίασή του στο πάνελ, το τελευταίο του βιβλίο θα γυριστεί σε ταινία και όταν ολοκληρωθεί θα προβληθεί στο Νeftlix. Και δεν είναι πρώτη φορά που θα συμβεί αυτό. Όπως είπε ο Ρεβέρτε «εγώ πουλάω τα δικαιώματα του βιβλίου μου και δεν επεμβαίνω στο σενάριο μετά ή στις επιλογές του σκηνοθέτη και της παραγωγής. Το ότι επέλεξαν την Μαγιόρκα για τα γυρίσματα και όχι το Μακρονήσι όπως θα ήταν πιο φυσικό, βάρυνε στην επιλογή τους το κόστος. Εκεί θα ήταν πιο φθηνά…» είπε.

Στην ερώτηση αν παθιάζεται στην έρευνα που προηγείται για την υπόθεση ενός νέου βιβλίου, διευκρίνισε ότι δεν είναι το σημαντικό να γράψεις ή να εκδόσεις ένα βιβλίο, αλλά να το φανταστείς. «Ζω σ’ ένα κόσμο που δεν μου αρέσει ιδιαίτερα, θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερος. Με το που ξεκινώ ένα μυθιστόρημα είναι σα να βυθίζομαι για 1,5 χρόνο στον κόσμο που εγώ θέλω να ζήσω, να δω τοπία, να βγάλω φωτογραφίες.

Ως παιδί δεν γνώρισα την τηλεόραση. Γεννήθηκα το 1951 και τότε υπήρχαν μόνο τα βιβλία και ο κινηματογράφος. Έπαιζα τους ήρωες που διάβαζα ή έβλεπα στην οθόνη του σινεμά. Έτσι έγινα καουμπόης-πειρατής-αστροναύτης. Τα πάντα! Ήμουν ένα παιδί που έπαιζε και συνεχίζω να παίζω, να μεταμφιέζομαι, να γίνομαι κάποιος άλλος που δεν θα μπορούσα ποτέ στη ζωή μου, μπορώ να ζω το παιγνίδι της εξουσίας στον δικό μου κόσμο που αγαπώ και με κάνει ευτυχισμένο. Και είμαι ευγνώμων που μου το επιτρέπετε εσείς οι αναγνώστες, οι φίλοι μου. Έτσι να επιλέγω την ζωή που εγώ θέλω».

Στην ερώτηση αν αισιοδοξεί ότι με αυτό τον παγκόσμιο πολιτισμό σήμερα θα φθάσει κάποτε η ανθρωπότητα στο σημείο να μη γίνονται πόλεμοι, ήταν ξεκάθαρος. «3.000 χρόνια μνήμης δείχνουν ότι δεν θα τελειώσουν ποτέ οι πόλεμοι… Ο πόλεμος είναι κομμάτι του κόσμου, της ανθρώπινης φύσης. Δεν είμαι αισιόδοξος, αντίθετα ως ρεαλιστής επιμένω ότι ο πόλεμος, η κακία, είναι κομμάτια της ανθρώπινης φύσης. Αλλάζει μόνο ο τρόπος, εκτέλεσης του πολέμου. Ο κόσμος είναι εχθρικός, γεμάτος καθάρματα … Υπάρχουν βέβαια κάποιες έννοιες όπως αξιοπρέπεια, αγάπη, έρωτας, γενναιότητα, κουράγιο αλλά δεν οδηγούν σε λύσεις. Δεν υπάρχει λύση σ’ αυτήν τη ζοφερή πραγματικότητα.

»Η ανοησία του χριστιανισμού μας έκανε να πιστεύουμε ότι υπάρχει λύση, αλλά η ανθρώπινη διάσταση το διαψεύδει. Δεν υπάρχει διαχωριστική γραμμή που να ορίζει το καλό και το κακό.

»Το 1977, στην Ερυθραία σε ηλικία 25 ετών ήμουν με μια ομάδα ανταρτών που επιτέθηκε σ’ ένα Αιθιοπικό χωριό. Το πρωί ξεκίνησε η μάχη, είδα τους συντρόφους μου αντάρτες να αγωνίζονται ηρωϊκά, εγώ αρρώστησα, είχα υψηλό πυρετό. Με φρόντισαν σαν αδέλφια, κάνοντας ό,τι καλύτερο σ’ εκείνες τις συνθήκες. Την άλλη μέρα μετά τη νίκη τους, αυτοί οι άνθρωποι, οι ευαίσθητοι, βίασαν τις γυναίκες, τα κορίτσια του χωριού και σκότωσαν κόσμο! Oι φίλοι μου το έκαναν αυτό. Τους κατάλαβα, κάτω από ποιες συνθήκες ενεργούσαν. Για αυτό λέω ότι τα βιβλία μας βοηθούν να αντέξουμε τα πιο παράδοξα. Στο Σεράγεβο, στη Μοζαμβίκη, στην Ερυθραία, σε κάθε εμπόλεμη ζώνη βλέπεις αυτόν τον τρόμο, τον παραλογισμό. Και οι πολεμικοί ανταποκριτές γυρίζοντας στο ξενοδοχείο αναζητούσαμε τον τρόπο να αντέξουμε αυτό που ζούσαμε.

»Άλλοι καταφεύγοντας στο αλκοόλ, άλλοι στην παρέα με μια γυναίκα, με ένα άνδρα, εγώ αναζητούσα ηρεμία και ισορροπία στα βιβλία. Είχα διαβάσει την Ιλιάδα, την Οδύσσεια, το Πόλεμος και Ειρήνη, ήξερα ότι αυτό συνέβαινε εδώ και πάρα πολλούς αιώνες. Τα βιβλία με βοήθησαν να αντέξω όσα σκληρά έχω ζήσει. Να αφηγηθώ τις δικές μου ιστορίες, να μιλήσω για τη φρίκη του πολέμου, για την βία, τον αποτροπιασμό, τη βδελυγμία μέσα από τις δικές μου ιστορίες που δεν είναι προϊόν φαντασίας. Να σας πω επίσης ότι οι χαρακτήρες των βιβλίων μου έχουν περίεργους ηθικούς κώδικες. Μένουν στη καρδιά και το μυαλό μας. Δεν είναι οι πιο τίμιοι, οι πιο καλοί, είναι οι πιο γενναίοι. Δεν έχουν ιδεολογία.

–Πως καθορίζεται ο πιο γενναίος σήμερα; ήρθε η ερώτηση.
-«Πολύ απαιτητική ερώτηση. Στα μυθιστορήματά μου υπάρχουν πολύ διαφορετικοί χαρακτήρες, αλλά αυτός που επαναλαμβάνεται είναι αυτός ο άνδρας ή η γυναίκα που έχει χάσει την αθωότητά του. Εγώ ήμουν ένα πολύ καλοαναθρεμένο παιδί, με τρόπους, με λέξεις που με καθόριζαν όπως Θεός, πατρίδα, σημαία. Νόμιζα ότι οι πολιτικοί είναι καθαροί, οι δικαστές αδιάφθοροι, αλλά η ζωή μου άλλαξε άρδην την άποψη για όλα αυτά. Οι χαρακτήρες των βιβλίων μου ανταποκρίνονται σε αυτό το πλαίσιο, έχασαν την αθωότητά τους. Επιβιώνουν κάτω από ένα ουρανό χωρίς Θεούς. Οι άνθρωποι αναπτύσσουν την δική τους προσωπική ηθική με λίγες λέξεις όπως θάρρος, πίστη, αγάπη, αξιοπρέπεια, γενναιότητα.

»Το 1996 βρισκόμουν στην Βηρυτό έζησα το μουσουλμανικό αντάρτικο. Ένα βράδυ πήγαν να πάρουν από το σπίτι του ένα χριστιανό πολιτικό -πολύ επώνυμο-τον μετέφεραν με τις πυτζάμες και τις παντόφλες χωρίς να του δώσουν τον χρόνο να αλλάξει και τον σκότωσαν αμέσως. Κατάλαβα ότι δεν είμαι ένας από αυτούς. Ήμουν ένας δημοσιογράφος που απλά ζούσε αυτό που έκαναν αυτοί οι βάρβαροι. Αυτό θα πει γενναιότητα. Να αποδέχεσαι τα χτυπήματα της ζωής με δύναμη και αξιοπρέπεια. Το 1991 στην Κροατία δύο στρατιώτες ανέκριναν βίαια ένα νέο από την Σερβία. Τον χτυπούσαν δυνατά, το αγόρι κατέρρεε, μάτωνε, ο πατέρας του παιδιού απέναντι κοίταζε …αμέτοχος. Εκεί σκεφτόμουν ότι το έκανε από φόβο, αν επενέβαινε, θα σκότωναν και τον ίδιο. Ήταν ένας τρόπος να επιβιώσει. Κατάλαβα πως η γενναιότητα δεν είναι τόσο ξεκάθαρη»…

Σε άλλο σημείο ο διακεκριμένος συγγραφέας τόνισε ότι δεν αυτοπροσδιορίζεται ως συγγραφέας ιστορικής ή αστυνομικής λογοτεχνίας. «Είμαι ένας τύπος που αφηγείται ιστορίες με αστυνομική πλοκή. Στα βιβλία μου έχω τρία στοιχεία. Ένα τρόπο αφήγησης, μια πλοκή και τους ήρωες. Μεγάλωσα σε ένα σπίτι με δύο μεγάλες βιβλιοθήκες. Μία του παππού μου από τον πατέρα μου με βιβλία μόνο κλασσικής λογοτεχνίας, και μια άλλη της γιαγιάς μου από την μητέρα μου με best sellers, περιπέτειες, αστυνομικά μυθιστορήματα, οπότε δεν υπήρχε ποτέ διαφοροποίηση ανάμεσα σε υψηλή ή χαμηλή αξία της λογοτεχνίας, έννοιες που ποτέ δεν κατάλαβα. Έτσι ζω στα 75 χρόνια μου με αυτήν την αντίληψη. Είμαι ένας βετεράνος αναγνώστης που γνωρίζει τη λογοτεχνία, που με ιντριγκάρει το αστυνομικό μυθιστόρημα γιατί με γυρίζει πίσω, επαναφέροντας τον αναγνώστη που ήμουν ως παιδί. Γνωρίζω πολύ καλά τους κανόνες του αστυνομικού μυθιστορήματος, τις παγίδες του, το έγκλημα, την πλοκή και το ότι ο αναγνώστης αναζητά το λάθος, όμως εκεί υπεισέρχονται τα τρυκ, ώστε να δημιουργήσουν σύγχυση. Είναι μια ιδιότυπη αναμέτρηση ανάμεσα στο συγγραφέα και τον αναγνώστη.

Σε άλλο σημείο γίνεται αναφορά για το μαγικό τρόπο που περιγράφει ο Ρεβέρτε τη θάλασσα, αναφέροντας ότι η ελευθερία είναι 10 μίλια από την ακτογραμμή, για να αποκαλύψει τη λατρεία του ειδικά για την Μεσόγειο θάλασσα. «Οι άλλες θάλασσες, ωκεανοί είναι “βαρβαρικές” δεν ξέρουν το ευλογημένο κρασί, το λάδι, τα μάρμαρα, την έννοια “δημοκρατία”. Γεννήθηκα στην Καρταγκένα, στην Ισπανία, όπου όταν παίζαμε βρίσκαμε μέσα στη θάλασσα ρωμαϊκούς αμφορείς, τους δίναμε στους τουρίστες ή τους ανταλλάσσαμε μεταξύ μας. Διαπιστώνω ότι η Ευρώπη, η Δύση, ο πολιτισμός είναι αμφιλεγόμενες λέξεις. Η Μεσόγειος παραμένει με το ίδιο αρχαίο χάος της. Είναι το παλίμψηστο των πολιτισμών, όπου ο κόσμος σκοτώνεται, αγαπιέται και μετά τα βρίσκει.

»Θα έλεγα με σιγουριά ότι η πραγματική μου πατρίδα είναι η Μεσόγειος. Στο Λονδίνο, στο Άμστερνταμ κι αλλού νιώθω ξένος… Στην ευρωπαϊκή Μεσόγειο νιώθω χαρούμενος. Έρχομαι στην Ιταλία, στην Ελλάδα να δω τους “συγγενείς” μου έτσι νιώθω τους λαούς . Έχω μνήμες για το καλό και το κακό. Τσακώνομαι στην Ιταλία μ’ ένα γκαρσόνι που δεν μ εξυπηρετεί, στην Ελλάδα με ένα ταξιτζή που με υπερχρεώνει, στην Τουρκία το ίδιο, συνεννοούμαι με τα βλέμματα, τις χειρονομίες, κατανοώντας αυτό το μεσογειακό ταπεραμέντο, τη νοοτροπία, τον πατριωτισμό. Στο σχολείο διδάχθηκα αρχαία ελληνικά και λατινικά. Κύρου ανάβαση του Ξενοφώντα, το ιστορικό “Θάλαττα! Θάλαττα!” που αναφώνησαν Έλληνες μισθοφόροι όταν έφτασαν τελικά στην κορυφή του όρους Θήχης στον Πόντο και αντίκρισαν τα νερά της Μαύρης Θάλασσας, ακόμη ανατριχιάζω με αυτές τις περιπέτειες…»

Ο συγγραφέας μας αποκαλύπτει ότι γεμίζει ζωή με το ιστιοφόρο που έχει και διαρκώς ταξιδεύει στην Μεσόγειο. Η κουβέντα φέρνει νέες μνήμες. «Ήμουν 22 χρόνων στην Κύπρο το 1974 με την εισβολή. Είδα τους Τούρκους αλεξιπτωτιστές να προσγειώνονται από το ξενοδοχείο μου, όπου έβλεπα τους μυστακοφόρους Κύπριους που υπερασπίζονταν την πατρίδα τους, να τρέχουν να πάρουν τα όπλα. Απλοί πολίτες που φιλούσαν τις γυναίκες, τα παιδιά τους, αποχαιρετισμοί…» «…Η αρχαία ελληνική γραμματεία οφείλω να πω με βοήθησε να καταλάβω πολλά πράγματα. Ο Όμηρος είναι ο αγαπημένος μου συγγραφέας, όλων των εποχών».

Ο Ρεβέρτε ανεξάντλητος αποκαλύπτει ότι γράφει μόνο στην δική του γωνιά στο γραφείο του σπιτιού του. Δίπλα στην αγαπημένη του βιβλιοθήκη, δίχως wifi, χαλαρωτική μουσική ή άλλες παρεμβολές.

«Τα βιβλία με συνοδεύουν στις περιπέτειες που ζω. Θέλω μέσα από αυτά να βοηθήσω τον αναγνώστη να αντέξει τον κόσμο που ζει. Η λογοτεχνία είναι ένα αναλγητικό. Μια ασπιρίνη να αντέξουμε τον κόσμο που είναι επικίνδυνος, βίαιος, να προσφέρουμε διαφορετική ματιά. Χαίρομαι που σας είναι χρήσιμα τα βιβλία μου. Δεν παύω να γράφω για την δική μου απόλαυση. Όταν βλέπω τον Τραμπ και τον Πούτιν, βλέπω πόσο δύσκολο είναι να αντέξεις αυτό τον κόσμο.

Ως πολεμικός ανταποκριτής υπήρξα ένας τίμιος μισθοφόρος του επαγγέλματος, έβγαζα το ψωμί μου καταγράφοντας εχθροπραξίες. Ήμουν μάρτυρας σε φριχτά συμβάντα. Έπεφταν βόμβες δίπλα μου, θα μπορούσα να είχα σκοτωθεί, ήμουν ο αυτόπτης μάρτυρας στα γεγονότα. Τα τελευταία χρόνια κάποια από τα αφεντικά μου, μου ζητούσαν να μην στείλω θέμα γιατί αυτήν τη βδομάδα το τηλεοπτικό κοινό παρακολουθεί αγώνες, φεστιβάλ…

»Κατάλαβα ότι τους ενδιέφερε μόνο η τηλεθέαση. Ο ανταγωνισμός ήταν σκληρός. Έβλεπαν δύο λεπτά την ανταπόκριση από το πεδίο της μάχης, το πολεμικό ρεπορτάζ κι άλλαζαν αμέσως κανάλι. Τώρα ο πόλεμος καλύπτεται από ντροουν, από κάμερες πάνω σε στρατιωτικά οχήματα, ο κλασσικός πολεμικός ανταποκριτής εκλείπει. Κατάλαβα εγκαίρως ότι δεν θα μπορούσα να ανταποκριθώ στις νέες συνθήκες. Ήμουν ήδη συγγραφέας, οπότε αφοσιώθηκα σ ‘ αυτό που ήδη έκανα, αλλά τώρα πιο μεθοδικά. Αποφάσισα να φύγω από την εξουθενωτική δημοσιογραφία. Οι τελευταίες μου ανταποκρίσεις από τον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας ήταν υβριστικές για τους τηλεθεατές. Θεωρήθηκαν ειρωνικές, υποτιμητικές».

Μέλος της βασιλικής Ακαδημίας

Συμπληρωματικά αξίζει να αναφερθεί ότι ο Ρεβέρτε άρχισε την καριέρα του μυθιστοριογράφου το 1986 αλλά αφοσιώθηκε αποκλειστικά στην συγγραφή το 1993. Ο “πίνακας της Φλάνδρας” και “Η λέσχη Δουμάς”, έχουν μεταφερθεί στον κινηματογράφο με επιτυχία, και το τελευταίο με τίτλο “Η ένατη πύλη”, από τον Ρομάν Πολάνσκι. Έγινε μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας της Ισπανίας τον Ιούνιο του 2003, θέση που παρέμενε κενή μετά από τον θάνατο του φιλόλογου Μανουέλ Αλβάρ.

Το 2006 προβλήθηκε η ταινία Capitán Alatriste, του σκηνοθέτη Αγκουστίν Ντίαθ Γιάνιες, βασισμένη σε σειρά μυθιστορημάτων του, του λοχαγού Αλατρίστε και το 2007 “Ο ναυτικός χάρτης”, του Ιμάνολ Ουρίβε.

Ο Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε είναι ήδη ο επίτιμος διδάκτωρ του Πολυτεχνείου της Καρθαγένης από τις 18 Φεβρουαρίου 2004, παράλληλα είναι και ευγενής. Ο βασιλιάς Χαβιέρ Α’ του Ρεντόντα τον έχρισε “Δούκα του Κόρσου” και ” Βασιλικό Δάσκαλο της Ξιφασκίας” του Βασίλειο της Ρεντόντας.

Νέο βιβλίο από τις εκδόσεις Πατάκη

Κλείνοντας κατά την παρουσία του στην Αθήνα μίλησε επί τροχάδην για το νέο βιβλίο του που τώρα ολοκλήρωσε κι επίκειται η έκδοσή του “Το νησί της κοιμισμένης γυναίκας ” το οποίο εξελίσσεται σε ένα νησί κοντά στην Σύρο με πρωταγωνιστή ήρωα τον Μιχαήλ-Ιορδάνη Κυριαζή, και έντονες αναφορές στην Ελλάδα. Πάντως στις δύο μέρες παρουσίας του στο φεστιβάλ αστυνομικής λογοτεχνίας τον συγγραφέα συνάντησαν φίλοι-αναγνώστες (όπως τους αποκαλεί) απ’ όλη την Ελλάδα που πληροφορήθηκαν την παρουσία του και ήθελαν την προσωπική του αφιέρωση στο μυθιστόρημα μυστηρίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη “Tο τελευταίο πρόβλημα”.

Οι ουρές ατελείωτες ενώ ο ίδιος, εμφανώς ικανοποιημένος, άντεξε υπομονετικά αυτή την διαδικασία με πολλά χαμόγελα, με μια ζεστασιά, φιλική προσέγγιση που θα την θυμούνται όσοι την έζησαν στην δημόσια παρουσίαση, στο masterclass και στην επικοινωνία, όπως και η γράφουσα.