Δρ Ειρήνη Σταματούδη: Η Ελλάδα μπορεί να γίνει διεθνής κόμβος ποιοτικής εκπαίδευσης

Πρόσφατα είδα ότι κ. Σταματούδη ανέλαβε Διευθύντρια της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας στο UNIC Athens. Την κάλεσα στο τηλέφωνο και είπαμε να συναντηθούμε στο πανεπιστήμιο για μία εκ των έσω κουβέντα.

_________________________________________________________________

Χαίρομαι που τα λέμε ξανά από κοντά και ξεκινώ λέγοντας πόσο με έχει εντυπωσιάσει το κτήριο του campus του πανεπιστημίου σας στην Ελλάδα.

Ξέρετε ότι εκτός από πολύ όμορφο κτήριο, είναι και περιβαλλοντικά πρωτοποριακό και τεχνολογικά προηγμένο; Έχουμε κάνει αίτηση για να πάρουμε πιστοποίηση LEED Gold. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα υπάρχει άλλο τέτοιο κτίριο στην Ελλάδα για εκπαιδευτικούς σκοπούς με διεθνή πιστοποίηση για «πράσινα» και «βιώσιμα» κτίρια.

Πρέπει να σας ομολογήσω πώς σκέφτηκα ότι στην Ελλάδα δεν πρέπει να υπάρχει τέτοιο τεχνολογικά πρωτοποριακό κτήριο σε άλλο πανεπιστήμιο. Σε ποιους απευθύνεστε; 

Στην Ελλάδα απευθυνόμαστε σε δύο κυρίως ομάδες: σε νέους που αναζητούν υψηλού επιπέδου πανεπιστημιακή εκπαίδευση και δεν θέλουν να φύγουν για σπουδές στο εξωτερικό. Η εκπαίδευση που παρέχουμε βασίζεται σε ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα, με μικρές τάξεις, σύστημα συνεχούς αξιολόγησης για τους φοιτητές, αξιολόγηση διδασκόντων, state-of-the-art εγκαταστάσεις. Η άλλη ομάδα είναι οι ερευνητές και πανεπιστημιακοί που αναγκάστηκαν να ξενιτευτούν διότι δεν υπήρχαν θέσεις στα πανεπιστήμια στην Ελλάδα. Κάνουμε πράξη το brain-gain.  

Έτσι όπως το θέσατε, είναι σαν να απευθύνεστε και σε ομάδες εκτός Ελλάδος.

Πράγματι. Δεν περιοριζόμαστε σε φοιτητές μόνον από την Ελλάδα. Είμαστε ήδη το πρώτο πανεπιστήμιο σε έρευνα σε Ελλάδα και Κύπρο. Έχουμε όμως διεθνή προσανατολισμό. Το όραμά μας είναι να αναδειχθούμε στο κορυφαίο πανεπιστήμιο της ανατολικής Μεσογείου στον τομέα της έρευνας. Θα δαπανήσουμε τα επόμενα 10 χρόνια περίπου μισό δισεκατομμύριο ευρώ για τις κτηριακές μας εγκαταστάσεις και τα εργαστήριά μας. Είναι τέσσερις φορές η τακτική κρατική χρηματοδότηση όλων των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων το 2024. 

Έτσι, όμως, δεν υποβαθμίζετε την ελληνική δημόσια εκπαίδευση;

Το δημόσιο δεν επιβαρύνεται ούτε ένα ευρώ από τη λειτουργία μας. Εμείς βασιζόμαστε στα δίδακτρα και στη χρηματοδότηση από έρευνα, καινοτομία και συνεργασίες με τη βιομηχανία. Αυτά τα πετυχαίνουμε με την υψηλή ποιότητά μας. Αντιθέτως, το δημόσιο βγάζει χρήματα από τη φορολόγησή μας. Ταυτόχρονα κρατάμε στη χώρα χρήματα που αλλιώς θα έφευγαν μαζί με αυτούς που θα σπούδαζαν στο εξωτερικό. Επιπλέον, φέρνουμε χρήματα από αλλοδαπούς φοιτητές που έρχονται για σπουδές στην Ελλάδα.

Με τόσα χρήματα, όμως που επενδύετε, δεν κινδυνεύουν τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια;

Σέβομαι απολύτως την ελληνική δημόσια εκπαίδευση διότι είμαι γνήσιο τέκνο της έχοντας περάσει από κάθε βαθμίδα της. Τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια είναι δωρεάν και καλύπτουν όλο το φάσμα των επιστημονικών αντικειμένων με δεκάδες χιλιάδες θέσεις. Κάποια δε από αυτά είναι από τα καλύτερα στην Ευρώπη. Επομένως, η δημόσια εκπαίδευση θα παραμείνει πάντα η ραχοκοκαλιά του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Αντίθετα η μη κρατική εκπαίδευση πρέπει να αποδείξει ότι είναι ποιοτική και αξίζει τα χρήματα που χρεώνει για δίδακτρα. Δεν μπορούμε εμείς να ανταγωνιστούμε από πλευράς όγκου τα δημόσια πανεπιστήμια. 

Ακούω, όμως, να λέγεται ότι η λειτουργία σας θα οδηγήσει σε κλείσιμο κάποιων ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων.

Υπάρχουν τμήματα που ήδη τους έχει γυρίσει την πλάτη η κοινωνία, όπως φαίνεται από τους εξαιρετικά χαμηλούς αριθμούς φοιτητών που τα επιλέγουν στις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Είναι τμήματα που δημιουργήθηκαν για να ικανοποιήσουν μικροκομματικές σκοπιμότητες στη λογική «κάθε πρωτεύουσα νομού και το πανεπιστημιακό της τμήμα». Αυτά τα τμήματα δεν κινδυνεύουν όμως από εμάς. Λειτουργούν χωρίς αντίκρισμα στην αγορά. Πρέπει να αναδιαρθρωθούν. Ο πανεπιστημιακός χάρτης μίας χώρας χρειάζεται διαρκή αναθεώρηση για να αντιστοιχεί στις ανάγκες της κοινωνίας και της αγοράς. 

Κάποιοι, όμως, ισχυρίζονται ότι άλλο είναι οι σπουδές και άλλο οι ανάγκες της αγοράς.

Είναι μία ελιτίστικη, κατά τη γνώμη μου, θεωρία που θέλει την Ανώτατη Παιδεία να είναι εντελώς ανεξάρτητη από την αγορά. Σύμφωνα με αυτό το ιδεολόγημα, ο λόγος που σπουδάζουμε είναι αποκλειστικά και μόνο για να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι. Διαφωνώ. Οι νέοι άνθρωποι σπουδάζουν πρωτίστως για να αποκτήσουν ισχυρά εφόδια στην επαγγελματική τους ζωή. 

Μπορεί η Ελλάδα να γίνει διεθνής κόμβος ποιοτικής εκπαίδευσης;

Το πιστεύω ακράδαντα. Και είναι κρίμα που δεν έχει γίνει τόσα χρόνια διότι πρώτον είμαστε γεωπολιτικά σε πλεονεκτική θέση, μεταξύ δύσης και ανατολής, προσφέρουμε σταθερότητα σε ένα ταραγμένο τοπίο γύρω μας που μαίνονται πόλεμοι, έχουμε ιδανικό κλίμα, καλό φαγητό, είμαστε φιλόξενοι ως λαός, ο τόπος μας είναι όμορφος, και το σημαντικότερο έχουμε εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό που μπορεί να προσφέρει εκπαίδευση υψηλών προδιαγραφών.

Πόσα μη κρατικά πανεπιστήμια υπάρχουν σήμερα με ιατρική και νομική σχολή;

Μόνον το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Δεν έχουν αδειοδοτηθεί άλλες τέτοιες σχολές μέχρι στιγμής.

Εσείς διευθύνετε τη Νομική Σχολή. Αναμένατε την αδειοδότησή σας;

Απολύτως. Το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας βγάζει νομικούς, δικηγόρους, συμβολαιογράφους, δικαστές, εισαγγελείς και άλλες ειδικότητες, εδώ και πολλά χρόνια. Το ελληνικό πρόγραμμα σπουδών διδάσκεται επί σειρά ετών στην Κύπρο και τα πτυχία μας έχουν άμεση αναγνώριση από το Ελληνικό Κράτος, συγκεκριμένα από τον ΔΟΑΤΑΠ. Μιλάω για την Κύπρο, διότι όπως αντιλαμβάνεστε τα πτυχία των αποφοίτων του UNIC Athens έχουν την ίδια ακριβώς αναγνώριση που έχουν τα πτυχία των τριών κρατικών νομικών σχολών της χώρας. Δεν υπάρχει καμία απολύτως διαφορά. Οι απόφοιτοί μας μπορούν να προχωρήσουν σε άσκηση, για παράδειγμα σε δικηγορικά γραφεία, και μετά να δώσουν εξετάσεις για δικηγόροι στους δικηγορικούς συλλόγους ανά την χώρα. Αν δεν επιθυμούν καριέρα δικηγόρου μπορούν να επιλέξουν να γίνουν δικαστές, συμβολαιογράφοι, ή να φύγουν για καριέρα στο εξωτερικό.

Είναι πρόκληση να διευθύνεις Νομική Σχολή;

Μεγάλη. Βοηθάει σε αυτό πολύ να έχεις όραμα και συγκεκριμένους στόχους. 

Ποιες είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζετε αυτή την στιγμή;

Οι προκλήσεις είναι πολλές…Πρόκληση είναι να βγάλουμε αποφοίτους που θα είναι περήφανοι που φοίτησαν σε εμάς και θα αισθάνονται ασφάλεια ότι διαθέτουν τα προσόντα και τις δεξιότητες που χρειάζονται για να βγουν σε μία παγκοσμιοποιημένη αγορά και να επιδιώξουν τα όνειρά τους. Πρόκληση είναι να δείξουμε ότι όχι μόνον δεν είμαστε «φτωχοί συγγενείς» και λύση ανάγκης έναντι των δημόσιων Πανεπιστήμιων αλλά, αντιθέτως, ότι έχουμε υψηλότατη ποιότητα. Όπως σας προανέφερα είμαστε το πρώτο πανεπιστήμιο στην έρευνα σε Ελλάδα και Κύπρο.

Είστε ένα από τα σημαντικότερα ονόματα τόσο στην Ευρώπη όσο και διεθνώς στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Πόσο δοκιμάζονται αυτά σήμερα από την τεχνητή νοημοσύνη;

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που υπάρχει σήμερα στον τομέα αυτόν είναι ότι συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή έργων, εικόνων, μουσικής, ταινιών, κλπ., τροφοδοτούνται και εκπαιδεύονται από έργα πραγματικών δημιουργών, τους οποίους καταλήγουν να ανταγωνίζονται. Η τεχνητή νοημοσύνη, βέβαια, είναι κάτι που δεν μπορείς να σταματήσεις. Πρέπει όμως να τεθούν κανόνες. Ένας δημιουργός πρέπει να μπορεί να εξαιρεί το έργο του από την εκπαίδευση τέτοιων συστημάτων.  Εάν πάλι δεν το έχει εξαιρέσει πρέπει να μπορεί να αμείβεται. Δεν είναι σωστό τα συστήματα αυτά να εκπαιδεύονται με έργα τρίτων και οι τρίτοι ούτε να έχουν έλεγχο ούτε να αμείβονται.

Άλλα προβλήματα υπάρχουν; 

Πρόβλημα είναι επίσης το γεγονός ότι δεν είναι σαφές τι συνιστά έργο τεχνητής νοημοσύνης και τι όχι. Πόσο εύκολο είναι να ακούσει κανείς μία μελωδία και να αναγνωρίσει εάν την έχει κάνει άνθρωπος ή μηχανή; Συνακόλουθα δεν είναι σαφές τι τελικά προστατεύεται και τι όχι όταν ένα έργο δεν είναι αμιγώς προϊόν ανθρώπινης δημιουργίας. Βρισκόμαστε σε μία εποχή που η ανθρώπινη δημιουργία είτε συνυπάρχει με την τεχνητή είτε αντικαθίσταται από αυτήν χωρίς αυτό να είναι εμφανές στον δέκτη.

Εσείς τί πιστεύετε, τα έργα τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας;

Τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας συνιστούν απόλυτα και αποκλειστικά δικαιώματα από την εκμετάλλευση των οποίων οι δημιουργοί προσπορίζονται οικονομικό και ηθικό όφελος και άρα αποκτούν κίνητρο για να συνεχίζουν να δημιουργούν. Η δημιουργία είναι στενά συνυφασμένη με την ανθρώπινη δημιουργικότητα. Οι μηχανές δεν έχουν ανάγκη από ένα τέτοιο κίνητρο. Συνεπώς εάν ένα έργο είναι αποτέλεσμα μηχανικής εργασίας και όχι ανθρώπινης ελλείπει και ο δικαιολογητικός λόγος προστασίας του. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να υποβοηθά ως εργαλείο την ανθρώπινη δημιουργία. Αυτό, όμως, είναι κάτι διαφορετικό. Συνεπώς τα έργα που είναι αμιγώς προϊόν τεχνητής νοημοσύνης δεν πρέπει να προστατεύονται.

Θα επιστρέψουν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα στην Ελλάδα; Να είμαστε αισιόδοξοι;

Φοβάμαι πως όχι σύντομα. Τα τελευταία χρόνια έγιναν αρκετά βήματα στο να έρθουμε πιο κοντά στον στόχο αλλά φαίνεται ότι υπάρχουν ακόμη αγκάθια που δεν διευκολύνουν την επίλυση του ζητήματος. Το βασικό αγκάθι είναι ότι οι Βρετανοί επιμένουν προς το παρόν στον δανεισμό και η Ελλάδα στην μόνιμη επιστροφή τους. Αντιλαμβάνεστε ότι η μόνιμη επιστροφή είναι προαπαιτούμενο για την επανένωση. Η δύσκολη πολιτική κατάσταση που βιώνει αυτή τη στιγμή η Βρετανία αλλά και η συνεχής εναλλαγή πρωθυπουργών τα τελευταία χρόνια, δεν βοηθάνε το ζήτημα. Εμείς, ωστόσο, οφείλουμε να επιμείνουμε με την ελπίδα ότι η επιμονή θα οδηγήσει στη δικαίωση.