Μπορεί να λειτουργήσει η διασύνδεση ευρωτουρκικών και Κυπριακού;

Αυτό δείχνει πως ο κ. Γκουτέρες έχει αναλάβει προσωπικά δράση, πήρε πάνω του την τελευταία του προσπάθεια στο Κυπριακό. Στις Βρυξέλλες δρομολογούν και το διορισμό Ειδικού Απεσταλμένου για το Κυπριακό, που θα αντικαταστήσει τον παραιτηθέντα Γιοχάνες Χαν. Και σε αυτή την περίπτωση, θα υπάγεται απευθείας στην Πρόεδρο της Κομισιόν.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες, θεωρεί πως μέσω των ευρωτουρκικών μπορεί να υπάρξει αποτέλεσμα και στο Κυπριακό. Βέβαια, η προσπάθεια δεν είναι καθόλου εύκολη καθώς η ικανοποίηση των τουρκικών αιτημάτων πρέπει να περάσει από όλα τα κράτη-μέλη. Ταυτόχρονα, πρέπει να προηγηθούν κινήσεις από πλευράς της Άγκυρας. Στη Λευκωσία, έχουν προετοιμάσει το έδαφος για εμπλοκή της Ένωσης στο Κυπριακό. Ο  πρόεδρος Χριστοδουλίδης συζητά διεξοδικά το ζήτημα αυτό με τους θεσμούς στις Βρυξέλλες, καθώς και με τα Ηνωμένα Έθνη.

Την ίδια ώρα, σημειώνεται πως και η Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, βρίσκεται σε επικοινωνία με τις Βρυξέλλες, τις οποίες προγραμματίζει να επισκεφθεί προσεχώς. Η Ολγκίν, η οποία στο ταξίδι της αυτό στη Λευκωσία  αποφάσισε να ασχοληθεί με την ουσία του Κυπριακού, επιχειρεί να “σπάσει” το αδιέξοδο, πλην όμως, οι ιδέες που φέρεται να διακινεί, προβληματίζουν.

Ευρωτουρκικά και Κυπριακό 

Η διασύνδεση Κυπριακού και ευρωτουρκικών μπορεί να λειτουργήσει, εάν βρεθεί μια συνταγή που θα ικανοποιεί όλους, πρωτίστως όμως, η Τουρκία να δείξει στην πράξη ότι συνεργάζεται στο Κυπριακό. Αυτό που αξιολογείται σήμερα, στη Νέα Υόρκη και στις Βρυξέλλες,  είναι η τουρκική λίστα με τα αιτήματα/ αξιώσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία  επικεντρώνεται σε συγκεκριμένα ζητήματα.

Πρώτο, ζητά συμμετοχή στο νέο σχεδιασμό για την ευρωπαϊκή άμυνα, το πρόγραμμα SAFE. Λευκωσία και Αθήνα, έχουν θέσει ασφαλιστικές δικλείδες, που λειτουργούν αποτρεπτικά στις επιδιώξεις της κατοχικής δύναμης. Είναι σαφές πως η Άγκυρα δεν μπορεί να έχει πρόσβαση στο πρόγραμμα.

Η Λευκωσία με τις σημερινές συνθήκες μη λύσης εάν συναινέσει αυτό θα σημαίνει πως αποδέχεται την ενίσχυση της κατοχικής δύναμης. Γι’ αυτό άλλωστε και δεν αποδέχεται την τουρκική εμπλοκή. Η Αθήνα από πλευράς της έχει ξεκαθαρίσει προς την Τουρκία πως εάν δεν άρει το casus belli, δεν πρόκειται να συναινέσει σε τουρκική συμμετοχή. Εταίροι μας, όπως η Γερμανία, πιέζουν για να αρθούν οι ενστάσεις Ελλάδος και Κύπρου.

Την ίδια ώρα, η Τουρκία έχει εξαγοράσει ιταλικές εταιρείες κι αυτό έγινε για να τις χρησιμοποιήσει προφανώς ως όχημα. Η αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας επιθυμεί διακαώς να προωθήσει μη επανδρωμένες πλατφόρμες στον αέρα, τις γνωστές UAV, καθώς και τεθωρακισμένα μάχης και μεταφοράς. Παράλληλα, στην “ευρωπαϊκή όχθη” μεγάλοι παίκτες αλλά και η Κομισιόν προσεγγίζουν την Άγκυρα γεωπολιτικά και θέλουν να διατηρήσουν γέφυρες επικοινωνίας με το καθεστώς Ερντογάν.

Δεύτερο, το άλλο τουρκικό αίτημα είναι η παραχώρηση βίζας σε Τούρκους πολίτες, αν και διευκολύνσεις έχουν ήδη αποφασισθεί. Αυτό που είναι εφικτό σήμερα είναι η παραχώρηση βίζας σε Τούρκους επιχειρηματίες.

Η Τελωνειακή Ένωση

Τρίτο, υπάρχει μόνιμα στην ατζέντα η αναβάθμιση/επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης Τουρκίας-ΕΕ. H επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ-Τουρκίας θα διπλασιάσει τις συναλλαγές μεταξύ των δυο πλευρών. Οι εξαγωγές από ΕΕ προς Τουρκία και τανάπαλιν είναι περίπου ίσες. Το σύνολο των συναλλαγών με βάση τα τελευταία στοιχεία ξεπέρασαν τα 210 δισ ευρώ. Με την επικαιροποίηση/αναβάθμιση αναμένεται ότι οι συναλλαγές  θα υπερβούν τα 400 δισ.

Το όφελος θα είναι για όλους, και για το λόγο αυτό πολλοί στην ΕΕ φλερτάρουν με  την προοπτική αυτή. Το Ινστιτούτο για τη Διπλωματία και την Οικονομία (instituDE) που εδρεύει στις Βρυξέλλες σε έρευνά του (2025) αναφέρει πως ο πλήρης εκσυγχρονισμός της Τελωνειακής Ένωσης θα μπορούσε να αυξήσει το ΑΕΠ της Τουρκίας κατά 1,8%-02,5%, λόγω της διευρυμένης ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών και της μείωσης του κόστους εμπορίου.

Θέλει ενταξιακές

Τέταρτο, σε ό,τι αφορά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, το “ξεπάγωμα” κεφαλαίων είναι ένας δύσκολος στόχος τον οποίο επιδιώκει η Άγκυρα. Η Τουρκία το θέτει στην ατζέντα των συζητήσεων, αν και είναι σαφές πως στο βάθος προβάλλει η “ειδική σχέση” (Τουρκίας-Ε.Ε.). Κράτη-μέλη φαίνεται από τη στάση τους να προκρίνουν τις αξιώσεις της Άγκυρας (τελωνειακή ένωση, βίζες, αμυντική συνεργασία κλπ), όχι όμως με τους ρυθμούς που θέλει η κατοχική δύναμη και σίγουρα όχι αυτοματοποιημένα. Είναι σαφές πως μια στενότερη σχέση ΕΕ- Άγκυρας  έχουν και τα κράτη-μέλη να κερδίσουν.

Την ώρα, πάντως, που οι περισσότεροι – και η Άγκυρα – προσανατολίζονται σε μια “ειδική σχέση”, καθώς η Τουρκία θα έχει οφέλη και όχι υποχρεώσεις, κανείς δεν σκέφτεται να προχωρήσει στο επόμενο βήμα και να τερματίσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Άγκυρα. Από την μια οι Ευρωπαίοι θέλουν να κρατούν την Τουρκία από κοντά, και από την άλλη η Τουρκία πιστεύει πως διατηρώντας στον αναπνευστήρα τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων ελπίζει πως κάποια στιγμή οι συγκυρίες και τα πολιτικά δεδομένα θα επιτρέψουν την επανεκκίνησή της.

Αν και η προοπτική ένταξης απομακρύνεται συνεχώς, η κατοχική δύναμη συντηρεί αυτό το σενάριο. Όλοι οι Τούρκοι αξιωματούχοι αναφέρουν πως αυτός είναι ο τελικός στόχος. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι το καθεστώς Ερντογάν ισοπεδώνει εσωτερικά θεσμούς και δημοκρατία.

Τα εύκολα και δύσκολα

Από τα αιτήματα της Τουρκίας, το μόνο που φαντάζει εύκολο είναι αυτό της βίζας, το οποίο για να υιοθετηθεί πρέπει να έχει περιορισμούς. Αντί, δηλαδή, να ισχύει για όλους, να περιοριστεί το μέτρο στους επιχειρηματίες. Τα υπόλοιπα μπορούν να θεωρηθούν περίπλοκα, καθώς εταίροι μας έχουν, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, ενστάσεις. Το θέμα της Τελωνειακής Ένωσης για να προχωρήσει πρέπει η Τουρκία να προβεί σε θεαματική κίνηση στο Κυπριακό. Αυτό είναι ξεκάθαρο για τη Λευκωσία.

Βεβαίως η Τουρκία δεν αναμένεται να προβεί σε κινήσεις στο Κυπριακό επειδή θα διασφαλίσει βίζα για επιχειρηματίες. Είναι για αυτό που συνεχίζονται οι προσπάθειες από ΟΗΕ και ΕΕ για να βρεθούν κίνητρα για να δελεάσουν την Τουρκία. Το ζητούμενο, πάντα, είναι κατά πόσο η Άγκυρα έχει αποφασίσει να συνεργασθεί σοβαρά στο Κυπριακό, ώστε το πρόβλημα να μπει στις ράγες για να προχωρήσει προς την κατεύθυνση της λύσης.

Πρέπει, επίσης, να σημειωθεί πως η Άγκυρα και ο εγκάθετος της στα κατεχόμενα, Τουφάν Έρχιουρμαν, απορρίπτουν εμπλοκή της ΕΕ στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων. Ο Έρχιουρμαν δήλωσε πρόσφατα πως δεν δέχεται παρουσία Της Ένωσης στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Για την τουρκική πλευρά  μόνο τα δώρα από την ΕΕ είναι… καλοδεχούμενα.

Κυπριακό: Η περιοδεία Ολγκίν

Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν από την πλευρά της έφθασε στην περιοχή με εντολή του Γενικού Γραμματέα και προσπαθεί να συμφωνηθεί ένας οδικός χάρτης στο Κυπριακό. Ο πρώτος σταθμός είναι η σύγκληση άτυπης Πενταμερούς Διάσκεψης (τέλος Ιουλίου-αρχές Αυγούστου). Ο Αντόνιο Γκουτέρες για να συγκαλέσει την άτυπη Διάσκεψη θα πρέπει να γνωρίζει ότι θα υπάρξουν ανακοινώσεις, για επανέναρξη των συνομιλιών. Μέχρι τότε θα πρέπει να στηθεί και το σκηνικό διασύνδεσης Κυπριακού-ευρωτουρκικών.

Η Ολγκίν, η οποία διατηρεί κανάλια επικοινωνίας με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, αντιλαμβάνεται πλέον ότι δεν μπορεί να υπάρξει αποτέλεσμα εάν επενδύει στις συζητήσεις της με τον Τουφάν Έρχιουρμαν. Παράλληλα, σε μια προσπάθεια να “γεφυρώσει” διαφορές, προσπαθεί να παρουσιάσει κάποιες ιδέες. Είναι σαφές πως η προσωπική Απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ, επιλέγει τις προσεγγίσεις και πρακτικές των προκάτοχων της, οι οποίες ως γνωστό απέτυχαν.