ΗΠΑ και Ιράν συμφώνησαν για τη λήξη του πολέμου – Η πρόβλεψη για Ορμούζ, κυρώσεις και πυρηνικά

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σαμπάζ Σαρίφ, ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε «συμφωνία ειρήνης», η οποία θα σημάνει τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε «όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η συμφωνία θα υπογραφεί επίσημα την Παρασκευή 19 Ιουνίου στη Γενεύη της Ελβετίας, έπειτα από σειρά συναντήσεων που θα πραγματοποιηθούν μέσα στην εβδομάδα για την προετοιμασία της εφαρμογής της.

«Τώρα που συνήφθη η συμφωνία, οι μεσολαβητές θα διευκολύνουν σειρά συναντήσεων αυτή την εβδομάδα. Αυτές οι προκαταρκτικές συζητήσεις για την εφαρμογή της συμφωνίας θα βάλουν τα θεμέλια για τις τεχνικές συνομιλίες και κατόπιν την επίσημη τελετή υπογραφής», ανέφερε μέσω X ο Πακιστανός πρωθυπουργός, ο οποίος εμφανίζεται ως μεσολαβητής-κλειδί στην προσπάθεια τερματισμού της σύρραξης που άρχισε με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας στις 28 Φεβρουαρίου.

Από την πλευρά του ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν είπε ότι οι μεσολαβητές του Κατάρ πραγματοποίησαν «σχεδόν 14 με 15 ώρες μακρών συνομιλιών». «Αυτή η διαδικασία διαπραγμάτευσης διήρκεσε πολύ», δήλωσε ο Καζέμ Γκαριμπαμπάντι σε ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης τη Δευτέρα. «Μια αντιπροσωπεία του Κατάρ βρέθηκε χθες στην Τεχεράνη για να ολοκληρώσει τις συζητήσεις σχετικά με το κείμενο του μνημονίου συνεννόησης του Ισλαμαμπάντ μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών. Πραγματοποιήθηκαν σχεδόν 14 με 15 ώρες μακρών συνομιλιών, κατά τις οποίες παρουσιάσαμε τις τελικές τροποποιήσεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν στο κείμενο. Φυσικά, αυτές οι τροποποιήσεις έγιναν δεκτές και το κείμενο του μνημονίου συνεννόησης του Ισλαμαμπάντ οριστικοποιήθηκε».

Η συμφωνία, ωστόσο, ανακοινώθηκε μετά τα μεσάνυχτα της Κυριακής, ώρα Ιράν, γιατί – σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο – η Τεχεράνη δεν ήθελε να ανακοινωθεί ανήμερα των γενεθλίων του Τραμπ Όπως επισημαίνει το CNN η ανακοίνωση από τον Σαρίφ έγινε λίγα λεπτά μετά τα μεσάνυχτα της Κυριακής ώστε για το Ιράν να είναι Δευτέρα μολονότι για τις ΗΠΑ ήταν ακόμα Κυριακή.

Η επιβεβαίωση Τραμπ και τα στενά του Ορμούζ

Λίγη ώρα μετά την ανακοίνωση του Σαμπάζ Σαρίφ, ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε μέσω Truth Social ότι η συμφωνία των ΗΠΑ με το Ιράν «ολοκληρώθηκε». «Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν πλέον ολοκληρώθηκε», ανέφερε ο Αμερικανός πρόεδρος.

Ο Τραμπ ανακοίνωσε επίσης το πλήρες άνοιγμα του στενού του Ορμούζ και την άμεση άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών. «Εγκρίνω το πλήρες άνοιγμα του στενού του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης και, ταυτόχρονα, την άμεση άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Ας ρεύσει το πετρέλαιο!», έγραψε.

Λίγο αργότερα, ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε να διαφοροποιεί τη διατύπωσή του, αναφέροντας ότι τα στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν «μόλις υπογραφτεί η συμφωνία την Παρασκευή», ώστε να δοθεί χρόνος για την απομάκρυνση ναρκών.

«Με το άνοιγμα του στενού μόλις υπογραφτεί η συμφωνία την Παρασκευή, ώστε να δοθεί χρόνος για την άρση ναρκών, το πετρέλαιο θα ρέει ξανά και στις δύο πλευρές για την περιοχή και τον κόσμο ολόκληρο», ανέφερε σε νεότερη ανάρτησή του, προσθέτοντας ότι «αυτή η σπουδαία συμφωνία θα φέρει ειρήνη και ασφάλεια σε όλη την περιοχή».

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχου που επικαλείται το CNN, ο αμερικανικός στρατός έλαβε οδηγία να άρει τον αποκλεισμό στα Στενό του Ορμούζ την Παρασκευή προσθέτοντας, πάντως, ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να αλλάξουν από τώρα έως την Παρασκευή.

Στο μεταξύ ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δήλωσε στο Fox News ότι σχεδιάζει να παραστεί στην υπογραφή της συμφωνίας στην Ελβετία. «Έχω την πρόθεση να είμαι εκεί, αλλά είναι πιθανό να είναι παρών ο ίδιος ο πρόεδρος», είπε, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο παρουσίας του Ντόναλντ Τραμπ στη Γενεύη. Η επίσημη τελετή υπογραφής έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή 19 Ιουνίου, ενώ μέχρι τότε οι μεσολαβητές θα επιχειρήσουν να προετοιμάσουν το τεχνικό σκέλος της συμφωνίας και τα πρώτα βήματα εφαρμογής της.

Το Ιράν μιλά για άμεσο τέλος του πολέμου

Από την πλευρά της Τεχεράνης, ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπαντί, δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι η συμφωνία «βάζει άμεσα τέλος στον πόλεμο». Όπως ανέφερε, η συμφωνία προβλέπει «το άμεσο τέλος του πολέμου και των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Ο Ιρανός διπλωμάτης, ειδικός σε νομικά ζητήματα, διευκρίνισε ότι το πρωτόκολλο ανοίγει τον δρόμο για διαπραγματεύσεις εντός των επόμενων 60 ημερών, με στόχο την κατάληξη σε οριστική συμφωνία. «Θα αρχίσουν διαπραγματεύσεις εντός 60 ημερών ενόψει της σύναψης οριστικής συμφωνίας», δήλωσε προσθέτοντας ότι «παραμένει η δυσπιστία» έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι τέσσερις άξονες της Τεχεράνης

Ο Γαριμπαμπαντί περιέγραψε τέσσερα βασικά θέματα που θα τεθούν στις διαπραγματεύσεις. Το πρώτο αφορά «την άρση όλων των κυρώσεων σε βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν», είτε πρόκειται για μονομερείς πρωτογενείς είτε για δευτερογενείς κυρώσεις. Το δεύτερο αφορά το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας της χώρας, ενώ το τρίτο συνδέεται με την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη του Ιράν. Το τέταρτο αφορά τη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης, ο οποίος θα εγγυάται την εφαρμογή των δεσμεύσεων που θα αναληφθούν από τις δύο πλευρές.

“Μουδιασμένο” το Ισραήλ

Ισραηλινοί εμπειρογνώμονες ανησύχησαν που στοιχεία ζωτικής σημασίας για το Ισραήλ φαίνεται να μην έχουν αναφερθεί καθόλου. «Ό,τι και να συμβεί, ο πρόεδρος Τραμπ θα κηρύξει νίκη, μια ολοκληρωτική νίκη», δήλωσε ο Τζέικομπ Νάγκελ, πρώην αναπληρωτής σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Νετανιάχου.

«Είναι πολύ εύκολο να πούμε ποια θέματα θα τεθούν προς συζήτηση σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις», δήλωσε ο Νάγκελ στους δημοσιογράφους την Κυριακή. «Ωστόσο», πρόσθεσε, «οι βαλλιστικοί πύραυλοι του Ιράν και η υποστήριξή του προς ομάδες-αντιπροσώπους στην περιοχή δεν εμφανίζονται καν ως θέματα στις λεπτομέρειες που κυκλοφορούν δημόσια».

Οι αντίπαλοι του Νετανιάχου, σχολιάζοντας πριν από την ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός, ήταν λιγότερο επιεικείς. «Μια καταστροφή από την οπτική του Ισραήλ», έγραψε ο Αβιγκντόρ Λίμπερμαν, πρώην υπουργός Άμυνας του Ισραήλ και πολιτικός της δεξιάς, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Κυριακή. Κάποτε σύμμαχος του Νετανιάχου, είναι πλέον σφοδρός επικριτής του.

Ο Γιαΐρ Λαπίντ, ο κεντρώος ηγέτης της κοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης του Ισραήλ και πρώην υψηλόβαθμος υπουργός, δήλωσε ότι ελπίζει οι αναφορές σχετικά με τη συμφωνία με το Ιράν να μην είναι αληθινές. «Αν όμως είναι», ανέφερε σε δήλωσή του, «αυτή αποτελεί μία από τις πιο συγκλονιστικές αποτυχίες της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας του Ισραήλ». «Οι σημερινοί αξιωματούχοι της ισραηλινής κυβέρνησης έχουν πει λίγα πράγματα, προφανώς από φόβο μήπως ενοχλήσουν τον Τραμπ», σημειώνουν οι New York Times.

Πάντως, ο Ισραηλινός ακροδεξιός υπουργός Εθνικής Ασφάλειας, Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, επέκρινε σήμερα τη συμφωνία. «Η συμφωνία του Τραμπ δεν μας δεσμεύει (…) δεν είμαστε μέρη αυτής της συμφωνίας. Δεν εγγυάται την ασφάλειά μας», έγραψε ο Μπεν Γκβιρ στο Telegram, στην πρώτη αντίδραση Ισραηλινού αξιωματούχου στη συμφωνία. «Δεν θα πρέπει να συμβιβαστούμε με τίποτε λιγότερο από την εξάρθρωση της Χεζμπολάχ. Δεν θα πρέπει να αποσυρθούμε ούτε εκατοστό από το έδαφος το οποίο οι στρατιώτες μας έχουν κατακτήσει και καθαρίσει από τρομοκρατικές υποδομές στον Λίβανο», πρόσθεσε.

Το “μνημόνιο” των 14 σημείων και τα παγωμένα κεφάλαια

Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων MEHR μετέδωσε κείμενο το οποίο παρουσίασε ως «μνημόνιο συνεννόησης», δηλαδή το πρωτόκολλο συμφωνίας 14 σημείων στο οποίο φέρονται να κατέληξαν οι ΗΠΑ και το Ιράν. Σύμφωνα με το πρακτορείο, μία από τις ρήτρες προβλέπει την άμεση αποδέσμευση ιρανικών πόρων που παραμένουν παγωμένοι στο εξωτερικό, αξίας 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Το ίδιο έγγραφο φέρεται να προβλέπει συνολικά «την αποδέσμευση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων που έχουν παγώσει κατά τη διάρκεια της διαπραγμάτευσης 60 ημερών», η οποία θα αρχίσει μετά την υπογραφή του πρωτοκόλλου. Κατά το MEHR, «το μισό από αυτό το ποσό θα τεθεί στη διάθεση του Ιράν πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων». Το κείμενο είχε μεταδοθεί ήδη από το Σάββατο, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί επίσημα.

Τα σημεία της συμφωνίας σύμφωνα με τους Ιρανούς

– Άμεση και μόνιμη κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
– Δέσμευση των ΗΠΑ να μην παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις του Ιράν.
– Τέλος του ναυτικού αποκλεισμού και επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ εντός 30 ημερών.
– Απόσυρση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από περιοχές γύρω από το Ιράν.
– Αναστολή των κυρώσεων που σχετίζονται με το πετρέλαιο και αποκατάσταση της πρόσβασης του Ιράν στα έσοδά του.
– Σχέδια/χρηματοδότηση ανοικοδόμησης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους.
– 60 ημέρες διαπραγματεύσεων για μια τελική συμφωνία με επίκεντρο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την ευρεία άρση των κυρώσεων.
– Το Ιράν επιβεβαιώνει ότι δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα στο πλαίσιο της NPT.
– Καμία νέα αποστολή αμερικανικών στρατευμάτων ή κυρώσεων κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
– Απελευθέρωση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία κατά τη διάρκεια της περιόδου διαπραγμάτευσης.
– Δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης και έγκριση της τελικής συμφωνίας από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
– Τα πυραυλικά προγράμματα και η υποστήριξη του Ιράν σε περιφερειακές συμμαχικές ομάδες θα αποκλειστούν από τις συνομιλίες.

Αμερικανός αξιωματούχος, ωστόσο, διέψευσε τον ισχυρισμό του Ιράν ότι θα λάβει δισεκατομμύρια δολάρια από παγωμένα κεφάλαια πριν από την έναρξη της διαπραγμάτευσης των 60 ημερών μετά την υπογραφή της συμφωνίας την Παρασκευή.

«Αυτό δεν είναι καθόλου αλήθεια. Πρόκειται για μια συμφωνία αμοιβής βάσει απόδοσης και δεν θα αποδεσμευτούν παγωμένα κεφάλαια χωρίς οι Ιρανοί να εφαρμόσουν τις δεσμεύσεις τους», δήλωσε στο CNN.

Προειδοποίηση προς την Τεχεράνη για τα πυρηνικά

Παρά την ανακοίνωση της συμφωνίας, ο Ντόναλντ Τραμπ κατέστησε σαφές ότι το ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος δεν έχει κλείσει. Όπως ανέφερε, εάν η Τεχεράνη δεν καταλήξει τις επόμενες εβδομάδες σε μια συμφωνία που θα θεωρηθεί επαρκής από την Ουάσιγκτον, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εξετάσουν νέα μέτρα πίεσης. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα ενδεχόμενα που παραμένουν στο τραπέζι είναι είτε η επανέναρξη στρατιωτικών επιθέσεων είτε η ανάληψη ευρύτερου ρόλου ασφαλείας στην περιοχή.

Ο Τραμπ δήλωσε χαρακτηριστικά ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να γίνουν «ο εγγυητής της Μέσης Ανατολής» με αντάλλαγμα το 20% των εσόδων της περιοχής, εάν δεν υπάρξει ικανοποιητική εξέλιξη στις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Πτώση στις τιμές του πετρελαίου

Η ανακοίνωση της συμφωνίας είχε άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τις τιμές του πετρελαίου να υποχωρούν κατά περίπου 4% μετά την έναρξη των συναλλαγών στην Ασία. Περί τις 02:30 ώρα Ελλάδας, η τιμή του Brent Βόρειας Θάλασσας, διεθνούς ποικιλίας αναφοράς για παράδοση τον Αύγουστο, υποχωρούσε κατά 4%, στα 83,84 δολάρια το βαρέλι. Την ίδια ώρα, το αμερικανικό WTI κατέγραφε πτώση 4,51%, στα 81,05 δολάρια το βαρέλι, ενώ αμέσως μετά το άνοιγμα των συναλλαγών η υποχώρηση είχε φτάσει έως και το 5%.