Η αρχή του τέλους της αμερικανικής αυτοκρατορίας;

Ανεξαρτήτως των επιμέρους επικοινωνιακών θριαμβολογιών κάθε πλευράς, περί νίκης στον πόλεμο αυτό και ανεξαρτήτως των υφισταμένων και υπαρκτών κινδύνων για υπονόμευση αυτής (τόσο από την πλευρά του Ισραήλ, όσο και από σκληροπυρηνικά τμήματα των Φρουρών της Επανάστασης με τη χρησιμοποίηση της Χεσμπολάχ στον ευαίσθητο Λίβανο), η κατάληξη μέχρι τώρα του πολέμου αυτού, συνιστά αντικειμενικά μία “επική” υποχώρηση της αυτοκρατορίας των ΗΠΑ, δείγμα ότι αυτή βυθίζεται ολοένα και περισσότερο στο “βαθύ φθινόπωρο της ηγεμονία της”. 

Ήδη, υπάρχουν πολλές έγκυρες φωνές, που θεωρούν τον ατελέσφορο αυτόν πόλεμο, ως το σημαντικότερο λάθος της εξωτερικής πολιτικής αυτών, μετά τον πόλεμο στο Βιετνάμ, με την επιβαρυντική περίπτωση ότι, σήμερα βρίσκονται εν σχέσει με την πλανητική ηγεμονία τους σε καθοδική τροχιά και προσπαθούν ανεπιτυχώς να προβάλλουν, μέσω της ισχύος, την πρωτοκαθεδρία τους έναντι των ισχυρών πλέον αναδυόμενων πόλων του παγκόσμιου πολυπολικού κόσμου. 

Η συμφωνία που υπεγράφη μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει ως κύρια σημεία το άνοιγμα των στενών του Ορμούζ στην διεθνή ναυσιπλοΐα (είναι βέβαιον, ότι οι Ιρανοί θα επιβάλουν τέλη ναυσιπλοΐας για τις ονομαζόμενες παρεχόμενες υπηρεσίες αυτών), η άρση του ναυτικού αποκλεισμού των Ιρανικών λιμανιών από τις ΗΠΑ, η δέσμευση της Τεχεράνης να αραιώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο που διαθέτει, με αντάλλαγμα την άρση των διεθνών κυρώσεων και την επιστροφή των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων του, ύψους 300 δισ. δολαρίων, που αποτελούν αναγκαίο οξυγόνο για την ανοικοδόμηση και ανασυγκρότηση των υποδομών του Ιράν από τους ανηλεείς βομβαρδισμούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Εντυπωσιάζει το γεγονός, ότι οι πετρομοναρχίες του κόλπου έχουν δηλώσει, ότι θα προχωρήσουν σε αποδέσμευση εκατομμυρίων δολαρίων, μεταξύ δε αυτών είναι και το πιο εχθρικό κράτος του Ιράν στον κόλπο τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Συνεπώς, αν κανένας αξιολογήσει αντικειμενικά τα ανωτέρω, οφείλει να καταγράψει ότι, ο πόλεμος αυτός, όχι μόνο δεν εξουδετέρωσε το Ιράν, όπως ήταν ο αρχικός στόχος των επιτιθέμενων, αλλά αντιθέτως το ενίσχυσε οικονομικά και γεωστρατηγικά. Είναι χαρακτηριστικό, ότι ο πιο βασικός στόχος των ΗΠΑ-Ισραήλ, που ήταν η εξάλειψη της ιρανικής πυρηνικής απειλής παραμένει ανεκπλήρωτος, αφού πρόκειται για προσωρινή συμφωνία, το δε πυρηνικό πρόγραμμα παραπέμπεται σε διαπραγματεύσεις στο μέλλον. Θα πρέπει στο σημείο αυτό να τονιστεί η απίστευτη στρατιωτική, αλλά και διπλωματική αυτοπεποίθηση και στρατηγική του Ιράν, ανεξαρτήτως της συμπάθειας ή όχι προς το θεοκρατικό καθεστώς, καθόσον πρόκειται για μία γιγαντιαία αντίσταση ενός έθνους με όρους πλήρους αυτονομίας, απέναντι σε ισχυρότερους στρατιωτικά αντιπάλους και έναντι της υπερδύναμης, που είναι οι ΗΠΑ.

Παράλληλα, καταδεικνύεται ιστορικά το πόσο υποτιμήθηκε από τους επιτιθέμενους αυτή η μεγάλη χώρα με τον πανάρχαιο πολιτισμό της, αλλά και την αποκεντρωμένη πολιτική και στρατιωτική ηγεσία κατά πυραμιδικό τρόπο των Φρουρών της Επανάστασης και η δυνατότητά της για ανταπόδοση χτυπημάτων, εξάγοντας τον πόλεμο σε όλες τις χώρες του κόλπου και προκαλώντας παγκόσμια ενεργειακή καταιγίδα, λόγω της μεγάλης σημασίας των Στενών του Ορμούζ, που τα μετέτρεψαν ως το ισχυρότερο “πυρηνικό” όπλο τους.

Οι ΗΠΑ και η Μέση Ανατολή

Ο “βούρκος” της Μέσης Ανατολής τελικά, όπως όλα δείχνουν, φαίνεται ότι αποτελεί την βασική αιτία της απώλειας της πλανητικής πρωτοκαθεδρίας των ΗΠΑ. Τους προηγηθέντες ανεπιτυχείς, εν σχέσει με τον σκοπό τους, πολέμους στο Ιράκ, όπου δημιούργησαν τεράστιο δημόσιο χρέος και συνετέλεσαν στην επιτάχυνση της απώλειας της πλανητικής πρωτοκαθεδρίας τους, ακολούθησε η τωρινή στρατιωτική τους επίθεση στο Ιράν, που ήδη τέσσερις μήνες μετά έχει σοβαρές αρνητικές συνέπειες σε όλα τα επίπεδα, όπως αυτό της στρατιωτικής τους ισχύος, της διπλωματικής τους αξιοπιστίας και κυρίως της δυνατότητάς τους να παρέχουν αίσθημα ασφαλείας στους μέχρι τώρα συμμάχους τους. Την ίδια ώρα οι εν δυνάμει αντίπαλοι πλανητικοί πόλοι, πρωτίστως η Κίνα, συνεχίζουν αλώβητοι την ενίσχυσή τους.

Για να προσεγγίσει κανείς και να αξιολογήσει ορθά αυτή την πολεμική σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν, δεδομένου ότι το μεν Ισραήλ ήταν μέχρι τώρα το μακρύ χέρι των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, το δε Ιράν από την άλλη αποτελούσε βασικό παράγοντα του υπό διαμόρφωση Ευρω-ασιατικού νέου παγκόσμιου πόλου (Κίνα κλπ.), θα πρέπει να αναζητήσει τις βαθύτερες αιτίες, που πηγάζουν από τη ρευστότητα του υπό διαμόρφωση πολυπολικού κόσμου για την διατήρηση ή κατάκτηση της πλανητικής ηγεμονίας. 

Έτσι, για την κατανόηση αυτής της μεγάλης εικόνας, που αποτελεί και την εξήγηση των σημερινών τερατολογιών στη διεθνή σκηνή, αλλά και τις προσεχείς μεγαλύτερες και επικινδυνότερες εντάσεις, που πιθανόν να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα στα πλαίσια της περιόδου “του φθινοπώρου της Αμερικανικής ηγεμονίας”, μπορεί κανείς να προσφύγει στο έργο των μεγάλων στοχαστών Ιμάνουελ Βάλερσταϊν και Τζιοβάνι Αρίγκι που ανέδειξαν τη θεωρία των κοσμοσυστημάτων (World System Theory).

Σύμφωνα με αυτή, το διεθνές σύστημα διευθύνεται κατά καιρούς από κάποια ηγεμονική δύναμη που επιβάλλει τους κανόνες στην οικονομία, τη διπλωματία, την πολιτική, την κουλτούρα και τον πόλεμο, λειτουργώντας ως οργανωτική αρχή του παγκόσμιου συστήματος στη βάση ενός συγκεκριμένου κοινωνικού και πολιτικού παραδείγματος και προσφέροντας ταυτόχρονα κυβερνησιμότητα στο όλο σύστημα. Η εξέλιξη του διακρατικού συστήματος έχει τον χαρακτήρα μιας κυκλικής διαδικασίας ανόδου και πτώσης ηγεμονικών κρατών, διαδικασία κατά την οποία μετατοπίζεται το κέντρο, εντός του καπιταλιστικού κοσμοσυστήματος.

Σε κάθε μία από αυτές τις φάσεις ο κύκλος της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου σηματοδοτεί τη λεγόμενη εποχή του “φθινοπώρου” της εκάστοτε ηγεμονίας, δηλαδή την περίοδο της αρχής του τέλους της. Το “φθινόπωρο” κάθε ηγεμονίας αποτελεί την έναρξη μιας μακράς περιόδου μεγάλης αστάθειας και όξυνσης των ανταγωνισμών. Στο στάδιο αυτό βρισκόμαστε σήμερα εν σχέσει με την προηγηθείσα αμερικανική πλανητική ηγεμονία.

Ειδικότερα ο Τζιοβάνι Αρίγκι στο βιβλίο του “Ο παρατεταμένος 20ος αιώνας” αναφέρεται στην κίνηση του εκκρεμούς μεταξύ ενός ενάρετου παραγωγικού κύκλου και ενός φαύλου χρηματοπιστωτικού, ως κυρίαρχου στοιχείου στην εξέλιξη του καπιταλιστικού συστήματος από τον 15ο αιώνα έως σήμερα. Η κρίσιμη αυτή κίνηση εντοπίζεται στο εσωτερικό ευρύτερων κύκλων ηγεμονίας πάνω στο παγκόσμιο σύστημα (ιταλικές πόλεις – κράτη 1400-1600, Ολλανδία 1600-1800, Βρετανία 1800-1940 και ΗΠΑ 1940-2000). Σε κάθε μία από αυτές τις φάσεις, ο κύκλος της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου σηματοδοτεί τη λεγόμενη εποχή του “φθινοπώρου” της εκάστοτε ηγεμονίας, δηλαδή την περίοδο της αρχής του τέλους της.

Το φθινόπωρο κάθε ηγεμονίας αποτελεί την έναρξη μιας μακράς περιόδου μεγάλης αστάθειας και όξυνσης των ανταγωνισμών. Έτσι, κάθε μετατόπιση του κέντρου και κάθε νέα συγκέντρωση της εξουσίας στο νέο ηγεμονικό κράτος, επικυρωνόταν και ολοκληρωνόταν μετά από πολύχρονους και ανελέητους πολέμους. Ο Τριακονταετής Πόλεμος (1618-1648) καθιέρωσε την ολλανδική ηγεμονία, οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι (1792- 1815) την βρετανική ηγεμονία και οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι (1914-1945) την ηγεμονία των Η.Π.Α. 

Από τη μονοπολική τάξη στην παγκόσμια αταξία

Η αμερικανική πλανητική ηγεμονία, που ξεκίνησε από το 1945 και κορυφώθηκε το 1989, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, μέσω της προσπάθειας επιβολής σε παγκόσμιο επίπεδο της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας, έχει οδηγηθεί πλέον στην αρχή του τέλους της. 

Η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, που επέβαλαν ως νικητές το 1989, αποτέλεσε τον “δούρειο ίππο” για την αυτοαναίρεση τους. Συγκεκριμένα, ως οργανώτρια τότε δύναμη του πλανήτη, οι Η.Π.Α. και οι δυτικοί σύμμαχοί τους, προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα κυρίως του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, προχώρησαν στην πλήρη διάλυση του ελέγχου της κίνησης κεφαλαίων σε παγκόσμιο επίπεδο και στην κατάργηση των εθνικών συνόρων και ελέγχων, με συνέπεια να δοθεί μια ισχυρή ώθηση στη διεθνοποίηση του καπιταλισμού.

Συνέπεια αυτού ήταν η πλήρης απελευθέρωση των αγορών, η μετατροπή της Κίνας σε πλανητικό καπιταλιστικό εργοστάσιο, η ισχυρή παραγωγική άνοδος άλλων χωρών όπως η Ινδία, πέραν δηλαδή της Δύσης, που μέχρι την περίοδο εκείνη είχε την πρωτοπορία. Ήδη, σοβαροί μελετητές θεωρούν ότι η σημερινή φάση της παγκοσμιοποίησης είναι η τελευταία μιας μακράς περιόδου αδιαμφισβήτητης δυτικής ηγεμονίας, που συνδέθηκε με την εμφάνιση του καπιταλισμού.

Οι ΗΠΑ στην προσπάθειά τους να ανακόψουν την οικονομική παρακμή τους και τον αμφισβητούμενο ηγεμονικό τους ρόλο αποδόμησαν ήδη με εμβρυουλκό τον ανεξέλεγκτο Τραμπ την διεθνή τάξη, που οι ίδιες επέβαλαν μετά την κατάρρευση του Ανατολικού Μπλοκ, με συνέπεια την επιστροφή στον 19ο αιώνα, την  εποχή των αυτοκρατοριών και της ισχύος αντί του διεθνούς δικαίου, που θεσμοθετήθηκε στις μεταπολεμικές “στάχτες” του Α’ και Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που αιματοκύλησαν την ανθρωπότητα. 

Οι προηγηθείσες δηλώσεις και οι επιθετικές ενέργειες Τραμπ, περί προσάρτησης του Καναδά, της Γροιλανδίας, της διώρυγας του Παναμά, της αλλαγής καθεστώτος στην Βενεζουέλα, την Κολομβία, την Κούβα, το Μεξικό κλπ. και η προηγηθείσα απαγωγή Μαδούρου και η κυρίως η ανεπιτυχής στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν, έρχονται με οδυνηρό τρόπο να επισφραγίσουν, αφενός τη συντριβή της ισχύος των διεθνών συνθηκών και των ήδη αποσαθρωμένων παγκόσμιων ισορροπιών, αφού ενισχύουν με έντονο τρόπο το ναζιστικό αφήγημα στις διεθνείς σχέσεις περί ζωτικού χώρου (Lebensraum) με την δημιουργία πλανητικών “φέουδων” των ισχυρότερων πόλων και αφετέρου την δραματική υποχώρηση της πλανητικής πρωτοκαθεδρίας των ΗΠΑ.

Ο “βασιλιάς είναι γυμνός”

Ο πόλεμος κατά του Ιράν, που εντάσσεται σε αυτή την ιδιόμορφη μεταβατική περίοδο και αποτελούσε προσπάθεια των ΗΠΑ να ανακόψουν την δική τους ηγεμονική φθορά και την αντίστοιχη πλανητική άνοδο της Κίνας, λόγω της αδυναμίας τους να επικρατήσουν, κατέδειξε νωρίτερα του αναμενομένου, ότι ο “βασιλιάς είναι γυμνός”. 

Έτσι, η έκφραση του Antonio Gramsi «Ο παλιός κόσμος πεθαίνει, και ο καινούριος αγωνίζεται να γεννηθεί: σε αυτό το διάστημα εμφανίζονται τα τέρατα» αποδίδει με τον πιο πειστικό τρόπο τη σημερινή ρευστή και απρόβλεπτη γεωπολιτική αταξία, μεσούσης της σταδιακής υποχωρήσεως των ΗΠΑ, από την θέση που κατείχαν πριν λίγες δεκαετίες ως μοναδικής ηγεμονικής υπερδύναμης στην παγκόσμια σκηνή.

Η ενδιάμεση αυτή περίοδος, όπου η απερχόμενη ηγεμονική δύναμη δεν αποδέχεται την απώλεια της πρωτοκαθεδρίας της και επιχειρεί με οποιονδήποτε τρόπο να αντιστρέψει την προϊούσα φθορά της, η δε επίδοξη αντικαταστάτριά της, η Κίνα, αλλά και οι υπόλοιποι παγκόσμιοι πόλοι Ρωσία και Ινδία, ενώ έχουν έντονη δυναμική δεν είναι σε θέση να λάβουν την πρωτοκαθεδρία στον πλανήτη, αποτελεί αποδεδειγμένα ιστορικά περίοδο όπου οξύνονται στο έπακρο οι οικονομικοί ανταγωνισμοί και οι πόλεμοι.

Εισερχόμαστε, συνεπώς, ολοένα και περισσότερο σε αυτή τη σκοτεινή μεταβατική περίοδο της κρίσης του διεθνούς συστήματος και της αντίθεσης για την πλανητική ηγεμονία, που ολοένα και περισσότερο λαμβάνει δυστοπικά χαρακτηριστικά. Αυτό που φοβίζει περισσότερο για το μέλλον της ανθρωπότητας είναι ότι, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, υπάρχουν τα πυρηνικά όπλα που δεν υπήρχαν κατά τις προηγούμενες τις αντίστοιχες εποχές διεκδίκησης της πλανητικής ηγεμονίας, ο δε πόλεμος πλέον συνιστά βασικό μέσο της παγκόσμιας πολιτικής, σύμφωνα με την κλασική διατύπωση του Κλάουζεβιτς «Ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα».