Λιβύη: Νέες ισορροπίες – Τι σημαίνει η επίσκεψη του επικεφαλής της ΜΙΤ, Καλίν, στη Βεγγάζη

Κάποτε η Τουρκία βρισκόταν απέναντι από την πλευρά Χάφταρ· σήμερα όμως συνομιλεί με έναν από τους πιο ισχυρούς στρατιωτικούς του εκπροσώπους, και μάλιστα στη Βεγγάζη και σε επίπεδο επικεφαλής της ΜΙΤ. Και αυτή η επαφή εντάσσεται σε μια ευρύτερη γραμμή, που εκτείνεται από την Τρίπολη έως τη Βεγγάζη, μέσα σε λίγους μήνες. Η επίσκεψη του Καλίν στην Τρίπολη τον Φεβρουάριο, όπου συναντήθηκε με τον Ντμπεϊμπά και το Προεδρικό Συμβούλιο, είχε ήδη δείξει ότι η Άγκυρα πλέον συνομιλεί όχι μόνο με τη δυτική, αλλά και με την ανατολική Λιβύη.

Η πολιτική της Τουρκίας στη Λιβύη το 2019-2020 βασιζόταν σε μια συγκεκριμένη στρατιωτικο-πολιτική γραμμή. Η (παράνομη βάση διεθνούς δικαίου) συμφωνία θαλάσσιων ζωνών και στρατιωτικής συνεργασίας με την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση της Τρίπολης, η απόκρουση των δυνάμεων του Χάφταρ από τα προάστια της πρωτεύουσας και η παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο, διαμόρφωσαν ένα καθαρό στρατηγικό πλαίσιο: η Άγκυρα έγινε ο βασικός υποστηρικτής της Τρίπολης.

 

Το αποτέλεσμα ήταν η ανατολική Λιβύη να μείνει εκτός. Η Άγκυρα χαρακτήριζε τον Χάφταρ «πραξικοπηματία» και η πολιτική επαφή μαζί του ήταν σχεδόν αδιανόητη. Τι άλλαξε σήμερα ώστε ο επικεφαλής της ΜΙΤ να συναντά τον Σαντάμ Χάφταρ στη Βεγγάζη; Από το 2020 και μετά, οι γραμμές του μετώπου πάγωσαν, ο πόλεμος μετατράπηκε σε χαμηλής έντασης σύγκρουση και η οικονομική και θεσμική επιρροή έγινε πιο σημαντική από τα όπλα. Η Τρίπολη παραμένει ενεργή, ωστόσο η de facto διχοτόμηση Ανατολής-Δύσης στη Λιβύη έχει παγιωθεί. Έτσι, για την Άγκυρα το ερώτημα αλλάζει: Αρκεί πλέον να στηρίζεται μόνο στην Τρίπολη;

Το υπόβαθρο της επίσκεψης στη Βεγγάζη

Ο Ιμπραήμ Καλίν δεν είναι νέος στα λιβυκά δρώμενα. Είχε ενεργό ρόλο ήδη από προηγούμενες θέσεις του στην τουρκική πολιτική σκηνή. Μετά την ανάληψη της ηγεσίας της ΜΙΤ, συνέχισε τη διαχείριση της Λιβυκού ζητήματος. Τον Φεβρουάριο στην Τρίπολη συζήτησε με τον Ντμπεϊμπά και αξιωματούχους του Προεδρικού Συμβουλίου ζητήματα ενότητας, εκλογών και ασφάλειας. Σήμερα, η ίδια γραμμή επεκτείνεται στη Βεγγάζη. Σύμφωνα με αναφορές, στη συνάντηση με τον Σαντάμ Χάφταρ τέθηκαν τρία βασικά θέματα:

• Διατήρηση της εύθραυστης ειρήνης
• Ενοποίηση των στρατιωτικών και πολιτικών δομών Ανατολής-Δύσης
• Επέκταση των σχέσεων Τουρκίας-Λιβύης σε οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο

Η επαφή έγινε με τον Σαντάμ Χάφταρ, γιο του Χαλίφα και ανερχόμενο κεντρικό πρόσωπο στην ανατολική Λιβύη. Η υγεία και η ηλικία του πατρός Χάφταρ φαίνεται να επιταχύνουν τη διαδικασία διαδοχής στους γιους του. Η Άγκυρα, συνομιλώντας με τον Σαντάμ, επιχειρεί να τοποθετηθεί και στη μετα-Χάφταρ εποχή. Ταυτόχρονα, η απουσία αναφοράς στο όνομα του Χαλίφα Χάφταρ στις επίσημες ανακοινώσεις δείχνει μια προσεκτική ισορροπία: Επαφή μεν, χωρίς ρήξη με το προηγούμενο αφήγημα δε.

Η οπτική της Τρίπολης: Η Τουρκία διατηρεί ταυτόχρονα ισχυρούς δεσμούς με την Τρίπολη. Οι επαφές με τον Ντμπεϊμπά και το Προεδρικό Συμβούλιο συνεχίζονται, με έμφαση «στην ενότητα της χώρας», όπως διαμηνύει η Άγκυρα. Η Βεγγάζη, ωστόσο, εισάγει μια νέα παράμετρο: Η Άγκυρα δεν θέλει να εξαρτάται αποκλειστικά από μία πλευρά. Αυτό μπορεί να ερμηνευτεί είτε ως διπλωματική ωρίμανση, είτε ως πιθανή ανησυχία για μελλοντική μετατόπιση ισορροπιών.

Λιβύη: Η διάσταση της Ανατολικής Μεσογείου

Η Λιβύη είναι κρίσιμη και για τη γεωπολιτική της Ανατολικής Μεσογείου. Η συμφωνία θαλάσσιων ζωνών του 2019 θεωρείται στρατηγικό εργαλείο για την Τουρκία. Ωστόσο, η ανατολική Λιβύη είχε αντιδράσει έντονα σε αυτή τη συμφωνία. Η επαφή με τη Βεγγάζη μπορεί να λειτουργήσει ως μία διασφάλιση ότι η συμφωνία δεν θα ακυρωθεί από την όποια πολιτική αλλαγή προκύψει στο μέλλον.

Η παρουσία της τουρκικής κορβέτας “Κιναλιάδα” στο λιμάνι της Βεγγάζης το 2025 είχε ήδη προετοιμάσει το έδαφος. Η επίσκεψη του επικεφαλής της ΜΙΤ στη Βεγγάζη διαμηνύει ότι η Τουρκία παραμένει ενεργή και στην ανατολική Λιβύη, στέλνοντας τρία βασικά μηνύματα:

• ότι δεν αποσύρεται από τη Λιβύη και επιδιώκει επαφές και με τις δύο πλευρές.
• ότι η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει ανοιχτό γεωπολιτικό πεδίο.
• και ότι η Άγκυρα συνεχίζει τη σιωπηλή διπλωματία μέσω των υπηρεσιών πληροφοριών.

Η Λιβύη παραμένει ένα ανοιχτό και ρευστό πεδίο, με την επίσκεψη Καλίν στη Βεγγάζη να αποτυπώνει τη νέα τουρκική κατεύθυνση.