Πως επιδρά η χημεία Τραμπ-Ερντογάν στην εύφλεκτη Μέση Ανατολή

Πιο πρόσφατα, υποστήριξε ότι αποφάσισε να παρευρεθεί στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, επειδή οικοδεσπότης ήταν ο φίλος του, Ερντογάν. Η οποία Σύνοδος μοιάζει να αποτελεί μια μεγάλη νίκη για τον Ερντογάν. Βρέθηκε στο φυσικό του περιβάλλον: Δέχθηκε συνεχείς επαίνους, ενώ οι ευρωπαϊκές χώρες επικρίθηκαν, το Ιράν καταδικάστηκε στην “κόλαση” και η Ισπανία χαρακτηρίστηκε “χαμένη υπόθεση”, με την προειδοποίηση ότι «δεν θέλουμε πλέον να κάνουμε καμία εμπορική δουλειά με την Ισπανία», δια στόματος Τραμπ.

Τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης και ορισμένοι σχολιαστές πανηγυρίζουν. Ακόμη και εθνικιστές λένε ότι «πρέπει να του το αναγνωρίσουμε». Τα πήγε περίφημα, υποστηρίζουν. Και πράγματι, αυτή είναι η εικόνα. Ο δε Ερντογάν κάλεσε τον Σύρο πρόεδρο Άχμεντ αλ Σαράα, και τον Ουκρανό πρόεδρο Ζελένσκι να συναντηθούν με τον Τραμπ. Δήλωσε ότι θα συμβάλει στην ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ στον πόλεμο της Ουκρανίας. Η Άγκυρα τοποθέτησε τον εαυτό της έτσι, ώστε κάθε δρόμος να περνά μέσα από αυτήν. Αυτό είναι το αφήγημα που επιθυμεί να προβάλλει η Άγκυρα, και φαίνεται πως πολλοί ηγέτες το αποδέχονται.

Ο Τραμπ αντιγράφει τον Ερντογάν!

Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό της χώρας, ο Ερντογάν εμφανίζεται πανίσχυρος: Χρησιμοποιεί το νομικό σύστημα ως εργαλείο πίεσης απέναντι στην αντιπολίτευση, ενώ διατηρεί τον έλεγχο των μέσων ενημέρωσης, της γραφειοκρατίας, της ακαδημαϊκής κοινότητας, της Δικαιοσύνης και των επιχειρηματικών ελίτ. Αυτοί είναι ορισμένοι από τους λόγους για τους οποίους ο Τραμπ τον θαυμάζει.

Ο τρόπος με τον οποίο απομάκρυνε τα εμπόδια που θεωρούσε ανεπιθύμητα· πώς δημιούργησε ένα σύστημα ελεγχόμενης ενημέρωσης· πώς αναμόρφωσε τα πανεπιστήμια σύμφωνα με το δικό του όραμα· πώς οικοδόμησε ένα δίκτυο πολιτικής και επιχειρηματικής επιρροής· πώς αξιοποιεί την εξωτερική πολιτική ως εργαλείο ισχύος. Όλα αυτά, και ακόμη περισσότερα, έχουν ενισχύσει την αγάπη του Τραμπ προς τον Ερντογάν.

Πρόκειται για μια σχέση θαυμασμού, η οποία όμως κρύβει κινδύνους. Είναι επικίνδυνη, όχι μόνο επειδή ο Τραμπ βλέπει στον Ερντογάν ένα μοντέλο εδραίωσης ενός συγκεντρωτικού συστήματος εξουσίας, αλλά και επειδή αισθάνεται ενισχυμένος από το παράδειγμά του. Όταν βρίσκεται δίπλα στον Τούρκο πρόεδρο, ο Τραμπ υιοθετεί ακόμη περισσότερο τον επιθετικό και προσωπικό τόνο του. Ο Ερντογάν μπορεί να είναι πιο σύνθετος, πιο μεθοδικός και πιο εκλεπτυσμένος πολιτικά από τον Τραμπ, όμως η απαξιωτική στάση του απέναντι σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες μπορεί, ορισμένες φορές, να εκφράζεται εξίσου ωμά και άμεσα.

Πονηρός Τραμπ

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη που συμβαίνει όταν αυτοί οι δύο ηγέτες βρίσκονται μαζί. Με τον πονηρό αλλά και απρόβλεπτο τρόπο που τον χαρακτηρίζει, ο Τραμπ χρησιμοποιεί τον Ερντογάν για να στείλει μηνύματα προς εκείνους που δεν συμπαθεί ή άλλαξε γνώμη εκείνη τη δεδομένη στιγμή. Αυτό ακριβώς έκανε στη Σύνοδο με τον Νετανιάχου. Ξεστόμισε έναν ισχυρισμό που ο Ερντογάν δεν έχει διατυπώσει ποτέ και που κανείς στην κυβέρνησή του δεν έχει αναφέρει:

Ότι η Τουρκία ίσως να είχε εισέλθει στον πόλεμο του Ιράν στο πλευρό της Τεχεράνης! Οι δύο ηγέτες [Ερντογάν-Νετανιάχου] βρίσκονται ήδη σε αντιπαράθεση για τη Γάζα και τη Συρία, όπου το Ισραήλ επιχειρεί να περιορίσει την τουρκική επιρροή. Προς το παρόν, ο Τραμπ επιλέγει να επιπλήξει το ένα “άτακτο παιδί” αντί του άλλου και βάζει στο στόχαστρο εκείνο στο Τελ Αβίβ. Έναν μήνα αργότερα θα μπορούσε να κάνει ακριβώς το ίδιο στον Ερντογάν!

Προφανώς, στην Άγκυρα γνωρίζουν πόσο απρόβλεπτη και ευμετάβλητη είναι η σχέση Τραμπ-Ερντογάν, ακόμη κι αν οι φιλοκυβερνητικοί και ορισμένοι δυτικοί σχολιαστές, των οποίων οι “αναλύσεις” έχουν ελάχιστο πνευματικό βάρος, δεν το αντιλαμβάνονται. Πάνω απ’ όλα, πρόκειται για μια προσωπική σχέση. Δεν είναι μια σχέση που βασίζεται ανάμεσα σε δύο κράτη, αλλά ανάμεσα σε δύο άνδρες, γεγονός που την καθιστά εξαρτημένη σχεδόν από τα πάντα: Από τη διάθεση του Τραμπ ή, εξίσου, του Ερντογάν.

Απρόβλεπτη σχέση – Ενδεχόμενες συνέπειες

Αυτό που θα έπρεπε να ανησυχεί περισσότερο τους φανατικούς υποστηρικτές του Τραμπ και τους οπαδούς του κινήματος MAGA είναι ότι, σε μια περίοδο βαθιάς αναδιαμόρφωσης της παγκόσμιας τάξης και ιδιαίτερα της Μέσης Ανατολής, είναι εξαιρετικά επικίνδυνο να τροφοδοτείται η ήδη τεταμένη αντιπαράθεση ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ. Τα μεγάλα γεγονότα, οι πόλεμοι και οι συγκρούσεις συχνά ξεκινούν από μια μικρή σπίθα, η οποία πυροδοτεί χρόνια συσσωρευμένων εντάσεων, δυσαρέσκειας και αντιπαραθέσεων.

Και όταν η πολεμική μηχανή αρχίσει να κινείται, είναι δύσκολο να θυμηθεί κανείς το φαινομενικά τυχαίο γεγονός που την έθεσε σε κίνηση. Αυτή τη δεδομένη στιγμή, ο Τραμπ βλέπει στο μυαλό του την περιοχή σαν μια παράσταση με πρωταγωνιστές το Ισραήλ, το Ιράν και την Τουρκία. Είναι ένα εξαιρετικά εύφλεκτο παιχνίδι. Και η αγάπη του για τον Ερντογάν δεν θα σώσει ούτε την Τουρκία, ούτε κανέναν άλλον, αν ένα και μόνο λάθος θέσει σε κίνηση αυτή τη μηχανή.