Τα σενάρια Γκουτέρες για το δύσκολο ξεκλείδωμα του Κυπριακού

Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, επέλεξε να έλθει στην Κύπρο, αναλαμβάνοντας ένα ρίσκο. Το ενδεχόμενο η αποστολή του να αποτύχει. Τούτο, βέβαια, το έχει βιώσει και στις προηγούμενες παρεμβάσεις του στο Κυπριακό, όπως και σε άλλα θέματα, κατά τη διάρκεια της θητείας του στο πηδάλιο του Διεθνούς Οργανισμού.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες, έρχεται στην Κύπρο έχοντας ως στόχο να πετύχει τη σύγκληση άτυπης Πενταμερούς Διάσκεψης για το Κυπριακό, με στόχο να αφήσει «κληρονομιά» στον διάδοχό του. Όπως έγινε γνωστό από τα Ηνωμένα Έθνη, τούτο θα γίνει εάν και εφόσον, διασφαλισθεί πως η νέα άτυπη σύναξη θα έχει προοπτική επιτυχίας. Δηλαδή, να δεσμευθούν οι εμπλεκόμενοι πριν τη σύγκληση της, ότι μετά την Πενταμερή θα υπάρξει συνέχεια, με στόχο πάντα την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.

Εάν τούτο δεν καταστεί εφικτό, τότε ο Γενικός Γραμματέας, θα συντηρήσει την προσπάθεια, δίνοντας συνέχεια. Θα επιλέξει να πραγματοποιήσει επαφές με τους εμπλεκόμενους, το Σεπτέμβριο, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Τούτο θα γίνει για την ομαλή διαβίβαση του «φακέλου Κύπρου», στο διάδοχό του.

Η τουρκική στάση

Όλα εξαρτώνται από τη στάση της κατοχικής δύναμης. Η Άγκυρα, όπως προκύπτει από τα όσα αναφέρουν αξιωματούχοι της, δεν απορρίπτει συναντήσεις, επαφές, αλλά αποφεύγει επιμελώς να πει κατά πόσο θα διαφοροποιήσει τη στάση της στο Κυπριακό. Εάν θα εγκαταλείψει, δηλαδή, τις μαξιμαλιστικές θέσεις της. Άλλωστε, αυτό που καταγράφεται είναι ότι η κατοχική πλευρά διατυπώνει και δημόσια τις θέσεις της, όπως έπραξε και στις 20 Ιουλίου, στα πανηγύρια για την εισβολή, ο Τούρκος Αντιπρόεδρος, Cevdet Yılmaz.

Ο τελευταίος επανέλαβε ότι η μόνιμη λύση στο νησί περνά μέσα από την αναγνώριση της «κυριαρχικής ισότητας και του ισότιμου διεθνούς καθεστώτος των δύο κρατών». Θέση, που δεν διατυπώθηκε, λόγω του «πανηγυρικού κλίματος», αλλά είναι η τουρκική θέση στο Κυπριακό. Σημειώνεται ότι και ο ηγέτης της αποσχιστικής οντότητας, Τουφάν Έρχιουρμαν, σε έγγραφο που κατέθεσε στα Ηνωμένα Έθνη (περιλαμβάνεται στην έκθεση Γκουτέρες για τις Καλές Υπηρεσίες), σημειώνει ότι «η τουρκοκυπριακή πλευρά κατανοεί ότι η πολιτική ισότητα, καθώς και μια τελική διευθέτηση του κυπριακού ζητήματος με οποιαδήποτε μορφή, θα πρέπει να απορρέει και να βασίζεται στα εγγενή και αναφαίρετα ίσα κυριαρχικά δικαιώματα καθενός από τους δύο λαούς του νησιού».

Είναι σαφές πως τα Ηνωμένα Έθνη και οι άλλοι παίκτες, χρειάζονται μια γενική τοποθέτηση των Τούρκων, για να κάνουν το επόμενο βήμα. Εάν οι Τούρκοι δηλώσουν, για παράδειγμα, ότι είναι έτοιμοι να συζητήσουν, να συναντηθούν, θα αξιοποιούν την αναφορά αυτή, αφήνοντας κατά μέρος την ουρά, που είναι και η ουσία. Τούτο, όμως, αφορά τις εντυπώσεις και όχι την προοπτική.

Τα ευρωτουρκικά

Η διασύνδεση του Κυπριακού με τα ευρωτουρκικά αποτελεί μια στρατηγική, την οποία προώθησε η Λευκωσία και υιοθέτησε στη συνέχεια ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, αλλά και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι σημαντικό ότι στην εξίσωση βρίσκονται οι Βρυξέλλες. Είναι, όμως, σαφές πως δεν υπάρχει έτοιμη συνταγή να δοθεί στην Τουρκία. Υπάρχουν οι διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν από την Ένωση ενώ χρειάζεται και η συναίνεση των κρατών-μελών. Την ίδια ώρα, θα πρέπει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της η κατοχική Τουρκία. Αρχικά είχαν τεθεί μια σειρά “κινήτρων”, που θα μπορούσαν να συζητηθούν με την κατοχική δύναμη, ώστε να δεχθεί να συνεργασθεί.

Το πρώτο, που διακαώς επιδιώκει η κατοχική δύναμη, είναι η συμμετοχή στο αμυντικό πρόγραμμα SAFE. Το θέμα δεν προχωρά, αν και η Τουρκία θεωρεί ότι έχει δικαίωμα καθώς διαθέτει το δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ! Αλλά σε αυτή τη συμμετοχή έχει ασκήσει βέτο η Ελλάδα, λόγω της εμμονής της Άγκυρας στο casus belli. Η Άγκυρα, πάντως, έχει βρει διαδικασίες έμμεσης συμμετοχής, με τη δημιουργία κοινών προγραμμάτων με την ευρωπαϊκές εταιρείες, όπως ιταλικές, τσέχικες κ.ά.

Το δεύτερο, είναι το θέμα της άρσης των θεωρήσεων, που επίσης αντιμετωπίζει δυσκολίες. Παρά το γεγονός ότι Τουρκία προβάλλει το επιχείρημα ότι θα ανέμενε αντάλλαγμα λόγω του ρόλου της στο μεταναστευτικό («ελέγχει την παράτυπη μετανάστευση»!), ωστόσο ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία, προβάλλουν επιφυλάξεις. Συνεπώς δύσκολα προχωρά και το θέμα της βίζας.

Το τρίτο, είναι η επικαιροποίηση/ αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης-Τουρκίας. Στο πεδίο αυτό υπάρχουν εκατέρωθεν οικονομικά συμφέροντα, αλλά δεν μπορεί να προχωρήσει αυτόματα. Στις συζητήσεις που έχουν διεξαχθεί στο παρελθόν, υπήρξε πρόοδος, ωστόσο, είναι σαφές πως υπάρχουν υποχρεώσεις που πρέπει να υλοποιήσει η Τουρκία, περιλαμβανομένων και των κυπρογενών. Σε περίπτωση κατά την οποία θα επιλεγεί η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, αυτό για να προχωρήσει χρειάζεται χρόνος.

Η Άγκυρα ζητάει προκαταβολή

Η Άγκυρα, ωστόσο, ζητά όπως υπάρξουν προκαταβολικά δώρα από την Ένωση για να εξετάσει το ενδεχόμενο να συνεργασθεί στο Κυπριακό. Αυτό δεν φαίνεται να είναι εφικτό. Σημειώνεται, πάντως, ότι η κατοχική έχει σημειώσει προς τους Ευρωπαίους αξιωματούχους πως τα ευρωτουρκικά αφορούν τεχνικά ζητήματα και δεν μπορούν να διασυνδεθούν με ένα πολιτικό πρόβλημα, όπως είναι το Κυπριακό.

Είναι σαφές πως στην Τουρκία γνωρίζουν τις ευρωπαϊκές προθέσεις. Πρόσφατα έχουν επισκεφθεί την Άγκυρα οι Πρόεδροι του Ευρ. Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα και της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν καθώς και τρεις Επίτροποι και έχουν τεθεί όλα αυτά τα ζητήματα και δόθηκαν απαντήσεις και διευκρινίσεις.

Επίσης είναι προφανές ότι η κατοχική πλευρά προτάσσοντας το ρόλο και τις δυνατότητες της κατοχικής δύναμης στην περιοχή αλλά και ευρύτερα, διαμηνύει πως δεν υπάρχει επαρκές κίνητρο για να διαφοροποιήσει τη θέση της στο Κυπριακό. Κι αυτό ενδεχομένως να καθορίσει και το παιχνίδι.

Η τακτική Γκουτέρες

Θα φανεί κατά τις επαφές του στην Κύπρο, κατά πόσο ο κ. Αντόνιο Γκουτέρες, θα ακολουθήσει μια δική του τακτική και θα επιμένει στο δικό του Πλαίσιο ή θα υιοθετήσει την τακτική της Προσωπικής του Απεσταλμένης. Η στάση του ενδεχομένως να εξαρτηθεί και από την αποτίμηση του ταξιδιού Ολγκίν στην Άγκυρα.

Ωστόσο, υπάρχει ένα δεδομένο, το οποίο δεν μπορεί να υποβαθμισθεί: Ότι η Προσωπική του Απεσταλμένη, πραγματοποιεί επαφές και συζητά με τους συνομιλητές της διάφορες ιδέες για ένα μελλοντικό μοντέλο για την Κύπρο. Το συζητούμενο μοντέλο, παραπέμπει σε μια χαλαρή, ανοιχτή σχέση δυο κρατιδίων. Σημειώνεται ότι κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης του Εθνικού Συμβουλίου, τα κόμματα εξέφρασαν την ενόχλησή τους για το γεγονός ότι η κ. Ολγκίν σε επιλεκτικές συναντήσεις της, εκφράζει απόψεις «εκτός του κουτιού».

Το θέμα, που θα φανεί στη διάρκεια των συζητήσεων στη Λευκωσία, είναι κατά πόσο ο Γενικός Γραμματέας θα επιμένει στο δικό του Πλαίσιο, του 2017 ή θα θέσει προς συζήτηση τις ιδέες που διακινεί η Προσωπική του Απεσταλμένη. Εάν ισχύσει το δεύτερο, τότε θα πρόκειται για ανατροπή. Η Λευκωσία, πάντως, παρουσιάζεται έτοιμη και για τα δυο ενδεχόμενα, έχοντας επεξεργασθεί απαντήσεις. Την ίδια ώρα, υποδεικνύει προς τα Ηνωμένα Έθνη πως είναι κράτος-μέλος της ΕΕ. κι αυτή η παράμετρος μπαίνει στην εξίσωση σε σχέση με το περιεχόμενο μιας συμφωνίας.