Θέλει να αφήσει κληρονομιά στο Κυπριακό ο Γκουτέρες

Ο Γκουτέρες πάει στην Κύπρο αντί να προσκληθούν οι εμπλεκόμενοι στην Γενεύη για άτυπη πενταμερή, κατά το «αν δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, πάει το βουνό στον Μωάμεθ». Στόχος του -διόλου εύκολος- είναι οι διεργασίες να καταλήξουν σε μια Στρατηγική Συμφωνία, την οποία θα κληρονομήσει ο διάδοχος του κ. Γκουτέρες.

Πώς ελήφθη όμως η απόφαση για το ταξίδι του ΓΓ στην Κύπρο; Πρώτον, ο Γενικός Γραμματέας έχει προγραμματισμένο ταξίδι σε Συρία, Ιορδανία και ενόψει τούτου περιέλαβε στην περιοδεία του και την Κύπρο. Επί της ουσίας, όμως, ο Αντόνιο Γκουτέρες θέλει να στείλει το μήνυμα πως παραμένει δεσμευμένος και ότι, παρά τα εμπόδια και τις δυσκολίες, θα εξαντλήσει όλες τις πιθανότητες για να ξεκινήσει μια διαπραγμάτευση για το Κυπριακό.

Δεύτερον, ο ΓΓ διαπιστώνοντας τις δυσκολίες που προέρχονται από την τουρκική πλευρά, λόγω της επιμονής της για “λύση δυο κρατών”, θεωρεί πως υπό τις σημερινές συνθήκες είναι δύσκολο να συγκληθεί άτυπη Πενταμερής Διάσκεψη, στο τέλος Ιουλίου αρχές Αυγούστου, όπως είχε εξαγγελθεί. Είναι προφανές, λοιπόν, πως η επίσκεψή του αποσκοπεί στο να ωθήσει κάπως τα πράγματα.

Βρισκόμενος σε ανοικτό κανάλι επικοινωνίας και με την Άγκυρα, θέλει να συζητήσει κατά πόσο υπάρχουν πιθανότητες να πραγματοποιηθεί μια σύναξη στα τέλη Αυγούστου ή αρχές Σεπτεμβρίου. Διαφορετικά θα κάνει κάποιες, τελευταίες πριν αποχωρήσει, προσπάθειες στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, το Σεπτέμβριο στη Νέα Υόρκη.

Αντιδρούν στις προτάσεις Γκουτέρες

Πέραν από τα διαδικαστικά, τα οποία στο Κυπριακό πάντα αποτελούν ουσία, ο Αντόνιο Γκουτέρες στην αρχή της προσπάθειας αυτής, έθεσε ένα γενικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο θα κινείτο. Το πλαίσιο αυτό ήταν:

• • Α) Επιβεβαίωση των συγκλίσεων μέχρι το Κραν Μοντανά.
  • Β) Διασφάλιση των τριών «singles» ( μία κυριαρχία, μία ιθαγένεια και μια διεθνή προσωπικότητα). Αυτά, όπως είχε αναφέρει και σε συνομιλητές του, θα ήταν η βάση για να συγκαλέσει άτυπη Πενταμερή. Ως εργαλείο επίτευξης του στόχου, χρησιμοποιούνται τα ευρωτουρκικά.

Είναι σαφές πως δεν έχει πετύχει το στόχο του. Ο ο ίδιος με τις προσωπικές του παρεμβάσεις, ούτε η απεσταλμένη του, κατάφεραν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για την πραγματοποίηση άτυπης Πενταμερούς. Σίγουρα οι δυο άξονες που έθεσε δεν έγιναν αποδεκτοί από την Τουρκία, η οποία ζητά αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας, δηλαδή δυο κράτη.

Είναι σαφές πως η Άγκυρα επιχειρεί να αποσυνδέσει το Κυπριακό από τα ευρωτουρκικά. Την ίδια, όμως, ώρα, θέλει να γνωρίζει τι μπορεί να πάρει στα ευρωτουρκικά ως εκκίνηση για να αντιμετωπίσει “θετικά” την οποιαδήποτε νέα προσπάθεια στο Κυπριακό. Τα θέματα αυτά τα χειρίζεται ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ο οποίος δηλώνει γενικά, πως η κατοχική πλευρά είναι «έτοιμη να συζητήσει». Αυτή η… ετοιμότητα Φιντάν εκλαμβάνεται από τους συνομιλητές του ως θετική ένδειξη, αν και επί της ουσίας επιμένει στις γνωστές θέσεις της χώρας του.

Οι ιδέες της Ολγκίν

Μπορεί η Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών να μην έχει παρουσιάσει ολοκληρωμένο προσχέδιο για το Κυπριακό εγγράφως, ωστόσο, είναι σαφές πως έχει διαμορφώσει ένα πακέτο ιδεών, που δείχνει και την κατεύθυνση προς την οποία κινείται. Επιχειρεί να βρει πιθανά “κοινά σημεία”, σε μια λογική “πάρε-δώσε”, χωρίς να εμπλέξει ευθέως τους εμπλεκόμενους. Έκανε η ίδια την άσκηση αυτή!

Οι ιδέες της Ολγκίν αποτελούν μια σύνθεση διαφόρων προτάσεων, που παρουσιάσθηκαν κατά καιρούς στο Κυπριακό. Ιδέες, που έχουν τεθεί στη δημόσια σφαίρα, σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις και προωθήθηκαν μέσω βολιδοσκοπήσεων. Πρόκειται για ιδέες, πολλές από τις οποίες πέρασαν από τα… εργαστήρια του Φόρειν Όφις.

Τα όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας και δεν έχουν διαψευσθεί από τα Ηνωμένα Έθνη, είναι λίγο- πολύ γνωστά σε εκείνους στους οποίους η Προσωπική Απεσταλμένη του Γ.Γ. στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, παρουσίασε το πλάνο της. Ή καλύτερα συζήτησε μαζί τους τρόπους «για να σπάσει το αδιέξοδο». Στις επαφές της έθεσε τα ζητήματα αυτά επιχειρώντας να καταγράψει αντιδράσεις, θετικές ή αρνητικές. Η καταγραφή αντιδράσεων δεν σημαίνει, σύμφωνα με ενημερωμένη πηγή, ότι η κ. Ολγκίν έχει πρόθεση να διαφοροποιήσει τη φιλοσοφία που διέπει το “προσχέδιο” της.

Ομοσπονδία ή συνομοσπονδία

Το μοντέλο που παρουσιάζεται, ανεξαρτήτως του πως θα ονομαστεί, είναι μια μορφή χαλαρής ομοσπονδίας, που παραπέμπει και σε συνομοσπονδία. Η αξιωματούχος του Διεθνούς Οργανισμού θεωρεί πως το κλειδί σε αυτή την προσπάθεια είναι «η ευελιξία». Για να μπορούν να περάσουν, όπως σημειώνεται, οι εμπλεκόμενοι τον… φράκτη, πρέπει να ξεπερασθούν “αγκυλώσεις” του παρελθόντος! Να μπορεί η μεν ελληνική πλευρά να αναφέρεται σε ομοσπονδία, η δε τουρκική σε συνομοσπονδία.

Το θέμα, βέβαια, δεν είναι η ταμπέλα, αλλά η λειτουργικότητα και η διασφάλιση της συνέχειας της Κυπριακής Δημοκρατίας, η ασφάλεια των πολιτών και της χώρας, η αποκατάσταση της ενότητας της χώρας και η απελευθέρωση των εδαφών της. Όχι τυχαία, η κ. Ολγκίν, φέρεται να επικεντρώνεται σε μια λογική, σύμφωνα με την οποία θα λειτουργήσει μια φόρμουλα, που πολλές φορές είχε τεθεί στο παρελθόν: Έδαφος έναντι αναγνώρισης.

Το δέλεαρ για την ελληνική πλευρά είναι οι εδαφικές αναπροσαρμογές. Υπάρχει γενική αναφορά σε επιστροφή Μόρφου και Αμμοχώστου. Τι εννοεί με αυτό δεν έχει διευκρινισθεί. Την περίκλειστη περιοχή Αμμοχώστου; Την πόλη της Μόρφου; Έναντι αυτών προτείνεται ένα λειτουργικό μοντέλο; Τούτο δεν προκύπτει.

Δημιουργική ασάφεια χωρίς μέλλον

Οι ιδέες Ολγκίν, που δεν είναι δικές της αλλά διακινήθηκαν στο παρελθόν, παραπέμπουν σε ένα μοντέλο για πλάι- πλάι διαβίωση με μηχανισμούς κοινής συμμετοχής στην ΕΕ και εγγυήσεις από το ΝΑΤΟ! Με βάση τις ιδέες αυτές, θα πρόκειται για ένα κράτος χωρίς κοινοβούλιο (κοινό συμβούλιο Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων βουλευτών αντί ενός πλήρως εκλεγμένου ομοσπονδιακού κοινοβουλίου) και με έντονα τα στοιχεία του διαχωρισμού.

Είναι προφανές πως το μοντέλο «δημιουργικής ασάφειας» (constructive ambiguity), επιτρέπει προσωρινά στον εν δυνάμει μεσολαβητή να εξασφαλίσει τη «δέσμευση» των εμπλεκόμενων να συνεχίζουν τις συζητήσεις. Ωστόσο, οι ασάφειες είναι μιας… χρήσης. Στην πράξη θα κριθούν.

Η κάθοδος Γκουτέρες

Η κάθοδος Γκουτέρες δεν μπορεί να έχει χαρακτήρα αποχαιρετιστήριας επίσκεψης. Η παρουσία του θα επιχειρηθεί να συνδεθεί με αποτέλεσμα. Και το αποτέλεσμα που επιδιώκεται είναι να συμφωνηθεί επανέναρξη των συνομιλιών. Αυτό σημαίνει πως θα συμφωνήσουν και τη βάση των διαπραγματεύσεων. Σε αυτό η Τουρκία είναι πολύ μακριά, εκτός κι αν καλυφθεί πίσω από την «εποικοδομητική ασάφεια».

Ο μεγάλος ο στόχος είναι να καταλήξουν, όχι σε αυτή τη φάση αλλά ενδεχομένως το φθινόπωρο, σε μια Στρατηγική Συμφωνία. Ο στόχος αυτός φαντάζει σήμερα δύσκολος, αλλά προς αυτή την κατεύθυνση θα κινηθούν τα Ηνωμένα Έθνη. Αυτή η συμφωνία θα καθορίζει τους βασικούς άξονες μιας συνολικής λύσης. Θα πρόκειται για μετεξέλιξη του πλαισίου Γκουτέρες, με περισσότερες, ενδεχομένως, λεπτομέρειες.

Ο ρόλος της ΕΕ

Δύσκολο το εγχείρημα. Και δυσκολότερο επειδή αυτό δεν θα το αποφασίσει από τουρκικής πλευράς ο εγκάθετος της Άγκυρας, Τουφάν Έρχιουρμαν – δεν έχει αυτή την “εξουσία”. Αυτό θα αποφασισθεί στην Άγκυρα, εξ ου και ο κ. Γκουτέρες συνομιλεί με τον Φιντάν. Ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διατηρεί ανοικτά κανάλια με τον ( συμπατριώτη του) Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα και με την Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, οι οποίοι έχουν αναλάβει ρόλο στα ανοίγματα προς την Άγκυρα.

Η εμπλοκή της ΕΕ είναι κομβικής σημασίας καθώς η Ένωση είναι η μόνη που έχει τα εργαλεία για να οδηγήσει την Άγκυρα, μέσω των ευρωτουρκικών, σε ένα πεδίο συζητήσεων. Γκουτέρες, Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν γνωρίζουν τις τουρκικές προθέσεις και δεν είναι καθόλου αισιόδοξοι.

Η Λευκωσία, που αυτή προκάλεσε τις εξελίξεις, καλείται να διαχειριστεί μια δύσκολη κατάσταση καθώς, σε αυτή τη φάση, η Τουρκία παρουσιάζεται ενισχυμένη και αναβαθμισμένη. Παράλληλα, η Άγκυρα επιμένει στις ίδιες θέσεις και ταυτόχρονα φαίνεται να μην ευνοεί εξελίξεις μέχρι τέλος της θητείας Γκουτέρες.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, έχει εξασφαλίσει στο υψηλότερο βαθμό την εμπλοκή της ΕΕ, με σαφή ωστόσο, περιεχόμενο: Ότι η όποια συμφωνία θα είναι πλήρως εναρμονισμένη με το κοινοτικό κεκτημένο. Στις Βρυξέλλες είναι έτοιμοι να ενεργοποιήσουν μηχανισμούς διασύνδεσης Κυπριακού- ευρωτουρκικών, αλλά μόνο εάν η Άγκυρα δώσει δείγματα γραφής.