Η Τουρκία δεν κάνει διακοπές φέτος το καλοκαίρι…

Και πίσω από όλα αυτά βρίσκεται ένα κράτος που προσπαθεί να διατηρήσει τον έλεγχο μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχών αλλαγών.
Ο Ερντογάν παραμένει ο ισχυρότερος παράγοντας του συστήματος. Όμως το ίδιο το σύστημα που δημιούργησε δεν είναι απολύτως στατικό. Όπως δείχνουν οι τελευταίες εξελίξεις, η εξουσία στην Τουρκία δεν κάνει διακοπές, αλλά ούτε και η αλλαγή. Η πιο θεαματική αφορά το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP-αξιωματική αντιπολίτευση)

Αφού ένα δικαστήριο ακύρωσε το συνέδριο του κόμματος του 2023 και επανέφερε τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου στην ηγεσία του, ο Οζγκιούρ Οζέλ πήρε την απόφαση να ιδρύσει το Yeni Parti (“Νέο Κόμμα”). Ενενήντα ένας βουλευτές τον ακολούθησαν. Έτσι, το νέο κόμμα έγινε πρακτικά μέσα σε μία νύχτα η ισχυρότερη κοινοβουλευτική δύναμη της αντιπολίτευσης, ενώ το CHP έμεινε αρχικά με 44 έδρες.
Σύμφωνα με αναφορές από το στρατόπεδο του Οζέλ, περισσότεροι από 200 δήμαρχοι ενδέχεται να ακολουθήσουν.

Μέσα σε 24 ώρες συγκεντρώθηκαν επίσης περίπου 114 εκατομμύρια τουρκικές λίρες σε δωρεές. Για τον πρόεδρο Ερντογάν, η διάσπαση αποτελεί αρχικά επιτυχία. Οι δημοτικές πλειοψηφίες μπορεί να διαλυθούν και οι παλιές αντιπαλότητες στο εσωτερικό της αντιπολίτευσης να επανέλθουν. Σε ορισμένα δημοτικά συμβούλια, το κυβερνών AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) μπορεί έτσι να ανακτήσει όσα έχασε στις δημοτικές εκλογές του 2024.

Όμως αυτή η επιτυχία κρύβει έναν κίνδυνο: Το παλιό CHP είχε πράγματι ενισχυθεί, αλλά παρέμενε ένας δυσκίνητος μηχανισμός, με βαθιές εσωτερικές συγκρούσεις. Ο Οζέλ αποκτά τώρα, χωρίς να το έχει επιδιώξει, την ευκαιρία να αποδεσμευτεί από τμήματα αυτού του μηχανισμού.

Το νέο κόμμα θέλει να οργανωθεί και στις 81 επαρχίες και όχι να αποτελέσει απλώς έναν χώρο συγκέντρωσης πρώην στελεχών του CHP.
Αυτό δημιουργεί ένα δυσάρεστο ερώτημα για την κυβέρνηση: Η κρατική πίεση αποδυνάμωσε πράγματι την αντιπολίτευση, ή την ανάγκασε να ανανεωθεί με έναν τρόπο, που ίσως δεν θα είχε συμβεί ποτέ από μόνη της;

Η πίεση αλλάζει το πολιτικό πεδίο

Η ίδρυση του νέου κόμματος Οζέλ δεν σημαίνει ότι το κύμα των ερευνών υποχωρεί. Στην Κωνσταντινούπολη συνελήφθη η δήμαρχος του Üsküdar, Σινέμ Ντεντετάς. Το 2024 είχε κερδίσει τον δήμο (με το CHP), ο οποίος προηγουμένως βρισκόταν υπό τον έλεγχο του κυβερνώντος AKP. Στην Άγκυρα βρέθηκε στο στόχαστρο ο Ερντάλ Μπεσίκτσιογλου, γνωστός ηθοποιός και δήμαρχος του Ετιμεσγκούτ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, από τις δημοτικές εκλογές του 2024 έχουν ξεκινήσει έρευνες εναντίον 41 δήμων που διοικούνται από το CHP. Τριάντα δύο δήμαρχοι συνελήφθησαν και 28 οδηγήθηκαν σε προφυλάκιση. Δεν μπορεί να κριθεί αν κάθε επιμέρους κατηγορία διαφθοράς είναι πολιτικά κατασκευασμένη. Ωστόσο, το εμφανές μοτίβο υπερβαίνει τα όρια της συνήθους ποινικής δίωξης.

Η πίεση πλήττει ιδιαίτερα πολιτικούς που κερδίζουν εκλογές, προσεγγίζουν νέα κοινωνικά στρώματα, ή θεωρούνται πιθανοί υποψήφιοι για υψηλότερα αξιώματα. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο είναι ότι ο πολιτικός χώρος που είναι υπό έλεγχο, δεν περιορίζεται πλέον μόνο στους κλασικούς αντιπολιτευόμενους.

Ακόμη και ο δημοσιογράφος Τζεμ Κιουτσούκ συνελήφθη, ένας άνθρωπος που για χρόνια συγκαταλεγόταν στους πιο ένθερμους υποστηρικτές της κυβέρνησης στα μέσα ενημέρωσης. Κατηγορείται ότι διέδωσε ψευδείς πληροφορίες. Ακόμη και η πίστη στην κυβέρνηση, φαίνεται, δεν προσφέρει μόνιμη προστασία στο τουρκικό σύστημα. Το όριο του επιτρεπτού παραμένει μετακινούμενο και ακριβώς γι’ αυτό είναι αποτελεσματικό.

Άνοιγμα από τη μία, σκληρότητα από την άλλη

Σχεδόν ταυτόχρονα, η κυβέρνηση προετοιμάζει ένα πλαίσιο νόμου για τη νέα διαδικασία που αφορά το PKK. Στόχος είναι να ρυθμιστούν η επιστροφή και η νομική μεταχείριση μελών της οργάνωσης και να δημιουργηθεί έτσι η βάση για έναν πιθανό αφοπλισμό.
Αυτό θα αποτελούσε ιστορική εξέλιξη. Ακόμη πιο εντυπωσιακό, όμως, είναι το πόσο γρήγορα προωθείται η διαδικασία, ενώ οι πληροφορίες, είτε δεν δημοσιοποιούνται, είτε δίνονται με το σταγονόμετρο.

Το φιλοκουρδικό κόμμα DEM πίεσε για μια γρήγορη νομοθετική ρύθμιση, χωρίς αρχικά να γνωρίζει το πλήρες σχέδιο νόμου. Τα εθνικιστικά κόμματα της αντιπολίτευσης κατηγόρησαν την κυβέρνηση ότι ο ιδρυτής του PKK, Αμπντουλάχ Οτζαλάν, είχε ενημερωθεί νωρίτερα από το κοινοβούλιο.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η ρύθμιση θα ισχύει μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα και θα ενεργοποιηθεί αφού οι υπηρεσίες ασφαλείας επιβεβαιώσουν τον αφοπλισμό του PKK.

Πρόκειται για αντίφαση;

Ενώ εκλεγμένοι πολιτικοί της αντιπολίτευσης συλλαμβάνονται και κομματικές δομές αναδιαμορφώνονται μέσω δικαστικών αποφάσεων, το κράτος δείχνει απέναντι στην οργάνωση PKK μια ευελιξία, που πριν από λίγα χρόνια θα ήταν αδιανόητη. Στην πραγματικότητα, αυτό δεν είναι αντίφαση. Είναι το κλειδί για την κατανόηση του συστήματος.

Η Άγκυρα μπορεί να είναι εξαιρετικά πραγματιστική όταν ένα άνοιγμα εξυπηρετεί στρατηγικούς στόχους. Προηγούμενες “κόκκινες γραμμές” μπορούν να μετακινηθούν και εθνικιστικά ταμπού να επαναπροσδιοριστούν. Αντίθετα, το κράτος αντιδρά εκεί όπου εμφανίζεται μια αυτόνομη πολιτική εναλλακτική που δεν μπορεί να ελεγχθεί. Η σταθερά δεν είναι η ιδεολογία, αλλά ο έλεγχος της εξουσίας.

Συρία: Το τέλος μιας προσωρινής κατάστασης;

Και στην πολιτική για τη Συρία φαίνεται να διαμορφώνεται μια θεμελιώδης αλλαγή. Η κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο να τερματίσει το καθεστώς προσωρινής προστασίας που ισχύει για τους Σύρους εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία και, παράλληλα, να διευκολύνει την έκδοση θεωρήσεων εισόδου.

Η λογική πίσω από αυτό είναι η εξής: Πολλοί άνθρωποι διστάζουν να επιστρέψουν στη Συρία, επειδή φοβούνται ότι στη συνέχεια δεν θα μπορούν να εισέλθουν ξανά στην Τουρκία. Ένα πιο ευέλικτο σύστημα θεωρήσεων θα επέτρεπε τις μετακινήσεις και προς τις δύο κατευθύνσεις και θα μπορούσε έτσι να αυξήσει τον αριθμό των εθελοντικών επιστροφών. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, περίπου 2,2 εκατομμύρια Σύροι εξακολουθούν να ζουν στην Τουρκία, υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας. Από την αλλαγή εξουσίας στη Συρία, περίπου 700.000 έχουν επιστρέψει.

Η Άγκυρα θέλει να τερματίσει το καθεστώς έκτακτης ανάγκης, χωρίς να διακόψει πλήρως τους οικονομικούς και κοινωνικούς δεσμούς.
Άλλωστε, μια απότομη αποχώρηση εκατομμυρίων ανθρώπων δεν θα ήταν ούτε ρεαλιστική,. ούτε επιθυμητή για όλους τους οικονομικούς κλάδους.

Έτσι, οι μέχρι σήμερα «φιλοξενούμενοι» θα μπορούσαν σταδιακά να μετατραπούν σε κανονικούς εργαζόμενους μετανάστες, διασυνοριακούς εργαζόμενους ή επισκέπτες. Και αυτό ταιριάζει στο ευρύτερο μοτίβο: Δεν είναι ζήτημα αρχής η υπεράσπιση των κανόνων. Αλλάζουν, όταν παύουν να εξυπηρετούν τον πολιτικό τους σκοπό.

Οικονομία και κοινωνία πολιτών

Πάμε πίσω στο Νέο Κόμμα: Για τον Οζέλ και το νέο του κόμμα δεν αρκεί να μιλούν μόνο για τη Δικαιοσύνη, τον Ιμάμογλου και την πολιτική καταπίεση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορούν να δώσουν απαντήσεις και λύσεις στα προβλήματα που καθορίζουν την καθημερινότητα των περισσότερων ανθρώπων: Εισόδημα, εργασία, ακρίβεια και κοινωνικά προβλήματα.

Τα πρόσφατα στοιχεία για την αγορά εργασίας δείχνουν πόσο μεγάλη είναι αυτή η πρόκληση. Το επίσημο ποσοστό ανεργίας μειώθηκε τον Ιούνιο στο 7,6%. Ωστόσο, σε σύγκριση με έναν χρόνο πριν, η απασχόληση αυξήθηκε μόλις κατά 181.000 ανθρώπους, ενώ το εργατικό δυναμικό μειώθηκε. Το ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας υποχώρησε μέσα σε έναν χρόνο από το 53,7% στο 52,9%. Για τις γυναίκες, παραμένει εδώ και χρόνια σχεδόν αμετάβλητο, μόλις στο 35,4%.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικός είναι ο ευρύτερος δείκτης υποαπασχόλησης. Αυτός περιλαμβάνει όχι μόνο τους επίσημα ανέργους, αλλά και ανθρώπους που θα ήθελαν να εργάζονται περισσότερο, ή θα μπορούσαν να εργαστούν, αλλά δεν αναζητούν ενεργά εργασία.
Το ποσοστό αυτό, παρά τη μείωση, παραμένει στο 28,8%, σημαντικά πάνω από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.

Η μείωση της επίσημης ανεργίας δίνει αρχικά μια θετική εικόνα. Πίσω από τους αριθμούς, όμως, διαγράφεται μια διαφορετική πραγματικότητα: αδύναμη δημιουργία θέσεων εργασίας, χαμηλή συμμετοχή στην αγορά εργασίας και εκτεταμένη υποαπασχόληση.