Γιατί η Τουρκία επιλέγει κλιμάκωση σε Αιγαίο και Κύπρο

Είναι σαφές πως η τακτική μονομερούς επιβολής των σχεδιασμών που υιοθετεί η Άγκυρα στο Αιγαίο και στην Κύπρο, απομακρύνει τις προοπτικές επίλυσης προβλημάτων, τα οποία η ίδια δημιουργεί και συντηρεί με τρόπο κατά τον οποίο να της επιτρέψει να υλοποιήσει τις επιδιώξεις της. Η Άγκυρα, λοιπόν, θεωρώντας πως οι εξελίξεις στην περιοχή την ευνοούν, εκτιμώντας πως είναι αναβαθμισμένη και με σημαντικό γεωπολιτικό ρόλο, επιλέγει την πολιτική του τραμπουκισμού.

Είναι σαφές πως η αντίληψη αυτή εκφράζεται και στη συμπεριφορά της σε όλα τα πεδία της εξωτερικής πολιτικής, όπως το Κυπριακό, τα ελληνοτουρκικά, τα ευρωτουρκικά. Η σκλήρυνση της στάσης της δεν πρόκειται για παιχνίδι τακτικής, αλλά επιλογή, η οποία καθορίζει τη δική της μεγάλη εικόνα. Στην Άγκυρα εκτιμούν – και με αυτό το σκεφτικό ενεργούν – ότι οι συγκυρίες ευνοούν μια πιο σκληρή γραμμή, μέσα από την οποία θα υλοποιήσουν τα σχέδιά τους.

Η τακτική της κλιμάκωσης, αν και δεν είναι καινούργια στη σημερινή συγκυρία, διαμορφώνει δεδομένα που επηρεάζουν τις εξελίξεις. Είναι συνεπώς σαφές ότι βρισκόμαστε ενώπιον δεδομένων, που φαίνεται να επηρεάζουν, τόσο την Ελλάδα, όσο και την Κύπρο, δύο κράτη, τα οποία έχει μονίμως στο στόχαστρο η κατοχική Τουρκία και εργάζεται στη λογική της φινλανδοποίησής τους.

“Θύμα” το Κυπριακό

Η Άγκυρα ουδέποτε έχει αντιμετωπίσει το Κυπριακό μεμονωμένα. Θεωρεί την Κύπρο “δικό της οικόπεδο”, χώρος επιρροής της, και το εντάσσει μονίμως στους ευρύτερους σχεδιασμούς. Σε αυτή τη λογική κινείται διαχρονικά. Σε ό,τι αφορά τις εξελίξεις στο Κυπριακό, όπως αυτές διαμορφώνονται μετά την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, στην Κύπρο, η τουρκική στρατηγική παραμένει αναλλοίωτη και αφορά τον έλεγχο του νησιού, είτε μέσα από μια συμφωνία είτε και χωρίς.

Ταυτόχρονα υιοθετεί την γνωστή τακτική του ροκανίσματος του χρόνου, μέχρι και την αποχώρηση του Γενικού Γραμματέα από τη θέση του. Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς να αρνείται να συμμετάσχει σε  διαδικασίες διαβουλεύσεων (και όχι διαπραγματεύσεων), ταυτόχρονα δεν κάνει πίσω στις επιδιώξεις της. Θέλει εν τω μεταξύ να μη φορτωθεί τις όποιες ευθύνες σε ενδεχόμενο αδιέξοδο.

Ο “καλός” και ο κακός

Το τουρκικό παιχνίδι του “καλού” και του “κακού” δεν είναι καινούργιο και κάθε φορά αλλάζουν οι ρόλοι μεταξύ της Άγκυρας και του εγκάθετού της στα κατεχόμενα. Στην προκειμένη περίπτωση αυτός που αναμενόταν να παίξει το ρόλο του “καλού”, ο Τουφάν Έρχιουρμαν, αποφεύγει να αποστασιοποιηθεί από την Άγκυρα και μερικές φορές την ξεπερνά στις τοποθετήσεις του. Ο πρώην κατοχικός ηγέτης, Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, έχοντας εμπειρία στη διαχείριση του Κυπριακού, προσπάθησε να δικαιολογήσει τη στάση Έρχιουρμαν αναφέροντας εν πολλοίς ότι δεν μπορεί να αποφασίζει χωρίς την Άγκυρα. Αυτό είναι γνωστό και δεδομένο.

Έχουν, όμως, ενδιαφέρον αυτά που είπε ο κ. Ταλάτ. Σε δηλώσεις του υποστήριξε ότι υπάρχει διάσταση απόψεων μεταξύ της Τουρκίας και του εγκάθετου της, αλλά δεν λέγεται τούτο δημόσια: «Το έργο του ‘’προέδρου’’ δεν είναι εύκολο. Πιστεύω ότι και ο Έρχιουρμαν επιθυμεί λύση. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι ο ‘’πρόεδρος’’ δεν μπορεί να ενεργεί μόνος του. Οποιαδήποτε λύση που δεν θα εγκρίνει η Τουρκία, δεν θα τεθεί σε ισχύ. Το έργο του δεν είναι καθόλου εύκολο, καθότι πρέπει να αντιμετωπίσει τόσο την ελληνοκυπριακή πλευρά και τη διεθνή κοινότητα, όσο και την Τουρκία. Έχει την υποχρέωση να εξασφαλίσει ότι η Τουρκία θα έχει την ίδια άποψη με την τουρκοκυπριακή πλευρά όσον αφορά το Κυπριακό».

Εν όψει συνάντησης

Αναμένεται ότι μετά τη συνάντηση του προέδρου Χριστοδουλίδη και του εγκάθετου της Άγκυρας, Τουφάν Έρχιουρμαν την ερχόμενη Τετάρτη, θα εντατικοποιηθούν οι επαφές τόσο των ιδίων όσο και των διαπραγματευτών. Τούτο θα συντηρήσει την κινητικότητα, ωστόσο, δεν φαίνεται να υπάρχει διάθεση στην κατοχική πλευρά να κάνει ούτε ένα βήμα προς τα εμπρός. Τόσο ο κ. Έρχιουρμαν όσο και ο διαπραγματευτής του, Μεχμέτ Ντάνα, που συνομιλεί απευθείας με το τουρκικό ΥΠΕΞ, έχουν περιορισμούς. Γνωρίζουν τα όρια τους και στο πλαίσιο αυτών κινούνται.

Το ζητούμενο είναι τι θα αποφασίσει για τη συνέχεια ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, όταν αρχές Σεπτεμβρίου θα γίνει η αξιολόγηση των διεργασιών στην Κύπρο. Θα συγκαλέσει ή όχι την άτυπη Πενταμερή; Θα αρκεστεί στην αποδοχή της πρόσκλησης από την Τουρκία ή θα θέλει να διασφαλίσει εκ των προτέρων ότι θα υπάρξει αποτέλεσμα;

Μέχρι το τέλος του τρέχοντος μηνός ή αρχές Σεπτεμβρίου, αναμένεται όπως ετοιμασθεί από πλευράς των εμπειρογνωμόνων των Ηνωμένων Εθνών το έγγραφο με τις συγκλίσεις. Το έγγραφο θα υποβληθεί στους εμπλεκόμενους, ώστε να αποτελέσει τη βάση για τις παραπέρα διαπραγματεύσεις. Ένα ζήτημα που αναμένεται να κρίνει πολλά είναι και η στάση των εμπλεκομένων έναντι του εγγράφου των συγκλίσεων.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει επενδύσει στα ευρωτουρκικά, αλλά σε κάποιο βαθμό και στα ελληνοτουρκικά. Θεωρεί πως όλα είναι συγκοινωνούντα δοχεία (Κυπριακό, ευρωτουρκικά, ελληνοτουρκικά). Το κλίμα, όπως το διαμορφώνει η τουρκική στάση, δεν ευνοεί, ωστόσο, τον σχεδιασμό Γκουτέρες, ο οποίος πάντως θα προσπαθεί για αποτέλεσμα στο Κυπριακό μέχρι τέλους.

Στόχος η διχοτόμηση του Αιγαίου

Η τουρκική στρατηγική στηρίζεται, ως γνωστό, στο δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας” κι αυτό προωθείται χωρίς καμία διάθεση για διαφοροποίηση. Το πρόσφατο προεδρικό διάταγμα στην Τουρκία με το οποίο έχει ανακηρύξει δυο Θαλάσσια Πάρκα, σε Βόρειο Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, αποτυπώνει τις τουρκικές διεκδικήσεις. Επιχειρεί να επιβάλει τετελεσμένα και το κυριότερο προσπαθεί να εκφοβίσει την Αθήνα, να τεντώσει το σχοινί με ρίσκο, με κίνδυνο να φθάσουν οι σχέσεις στα άκρα.

Η Άγκυρα δεν προχώρησε σε δηλώσεις για τα Θαλάσσια Πάρκα για να απαντήσει σε αποφάσεις της Ελλάδος που, ειρήσθω εν παρόδω, συνάδουν όλες με το διεθνές δίκαιο, αλλά για να κάνει ένα ακόμη βήμα προς την διχοτόμηση του Αιγαίου. Με τα δύο Θαλάσσια Πάρκα η Τουρκία, σύμφωνα με τον αναλυτή Νίκο Μελέτη, επαναφέρει τη θέση ότι η μέση γραμμή ορίζεται μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών των δύο χωρών, αγνοώντας πλήρως την ύπαρξη των νησιών και των θαλάσσιων ζωνών που αυτά δικαιούνται, ώστε τελικά η τουρκική υφαλοκρηπίδα να εκτείνεται μέχρι το μέσο του Αιγαίου, ακόμη και δυτικά των ελληνικών νησιών. Πρόκειται για μια πολιτική, που έχει καθοριστεί από το 1973 και την οποία η Άγκυρα ακολουθεί και προωθεί με συνέπεια.

Αναλυτές εκτιμούν πως η Τουρκία κινείται ακραία, θεωρώντας πως η Ελλάδα φοβάται να αντιδράσει. Το θέμα, βέβαια, δεν είναι τόσο απλό. Εάν σε αυτές τις κινήσεις η Αθήνα αντιδράσει υποτονικά, τότε αυτό θα εκληφθεί από την Άγκυρα ως ένδειξη αδυναμίας και φόβου και θα προχωρήσει περαιτέρω. Οπότε είναι σαφές πως για την Αθήνα η αντίδραση αποτελεί μονόδρομο.

Η Ηλεκτρική Διασύνδεση

Ένα ακόμη ζήτημα, που αναμένεται να απασχολήσει σύντομα είναι η επανέναρξη των εργασιών των ερευνών για το καλώδιο Ηλεκτρικής Διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου. Όπως είναι γνωστό, μετά την είσοδο της γαλλικής Meridiem στο επιχειρηματικό σχήμα του GSI, θα πρέπει να αναμένεται η επανέναρξη των ερευνών, που έχουν σταματήσει λόγω τουρκικής παρέμβασης με φρεγάτες.

Η κατοχική δύναμη απαιτεί για λόγους, που συνδέονται με την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας στην περιοχή, να εκδίδει η ίδια NAVTEX. Τούτο όμως θα σημαίνει ότι η περιοχή δεν είναι μόνο αμφισβητούμενη, αλλά τουρκική. Κι αν ακόμη η γαλλική εταιρεία αποφασίσει, για να προχωρήσει το έργο, να στραφεί προς την Τουρκία για παραχώρηση άδειας για έρευνες, τούτο δεν λύνει το πρόβλημα. Γιατί δύσκολα ελληνική κυβέρνηση θα δεχθεί κάτι τέτοιο ή θα κάνει τα στραβά μάτια. Μια τέτοια κίνηση της γαλλικής εταιρείας θα είναι κίνηση προσαρμογής στις τουρκικές απαιτήσεις, και θα έχει κόστος για την Ελλάδα.

Την ίδια ώρα, είναι σαφές πως η αμερικανική υποστήριξη στο έργο, όπως εκφράσθηκε από εκπρόσωπο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, δεν σημαίνει πως διασφαλίζει και ομαλή διενέργεια των ερευνών ή ότι θα σταματήσει την τουρκική αντίδραση. Όλα αυτά θα κριθούν επί του πεδίου, ο΄ταν ξαναρχίσουν  κάποια στιγμή οι έρευνες. Αυτή τη φορά από τους Γάλλους.