Να αντιτάξουμε την “Ομηρική Πατρίδα” στην τουρκική “Γαλάζια Πατρίδα”

Για να κατανοήσουμε το μέλλον των ελληνοτουρκικών σχέσεων, πρέπει να σταματήσουμε να διαβάζουμε την Άγκυρα με δυτικά γυαλιά. Ένας σύγχρονος διεθνολόγος ή τουρκολόγος, για να μπει πραγματικά στο “πετσί του ρόλου” ενός Τούρκου αξιωματούχου, οφείλει να υιοθετήσει τη λογική της στρατηγικής περικύκλωσης και της αναθεωρητικής νομιμοποίησης.

Η Τουρκία δεν κινείται σπασμωδικά· εφαρμόζει ένα ολιστικό πλάνο που μετατρέπει την καθημερινή πρακτική σε τετελεσμένο δίκαιο. Αν καθόμασταν στο γραφείο ενός σχεδιαστή πολιτικής στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας της Τουρκίας (MGK), ο στόχος μας θα ήταν σαφής: Η γεωγραφική και διπλωματική ασφυξία της Αθήνας.

Το Παράδειγμα των “Θαλάσσιων Πάρκων”: Όταν η Τουρκία αντιδρά στα ελληνικά περιβαλλοντικά πάρκα ή σχεδιάζει τα δικά της, δεν κάνει απλή οικολογική πολιτική. Χρησιμοποιεί την “ήπια ισχύ” (soft power) για να πετύχει σκληρούς γεωπολιτικούς στόχους:

• Γκριζάρισμα μέσω Χρησικτησίας: Δημιουργεί ζώνες προστασίας σε αμφισβητούμενες περιοχές για να δείξει ότι ασκεί αποτελεσματική κυριαρχία.
• Αντιστροφή Ρόλων: Στόχος είναι να αναγκαστεί η Ελλάδα να διαμαρτύρεται συνεχώς. Όταν διαμαρτύρεσαι για κάτι που ο άλλος ήδη κάνει, σταδιακά μετατρέπεσαι σε “χώρα-αιτούμενη”.
• Το Μοντέλο της Απολογίας: Η Άγκυρα θέλει μια Αθήνα που εγκλωβίζεται σε μια μόνιμη αμυντική ρητορική, όπου αντί να παράγει δίκαιο, απολογείται ή ζητά εξηγήσεις για τα αυτονόητα δικαιώματά της.

Για να σπάσει αυτός ο κύκλος, η Ελλάδα πρέπει να περάσει από την παθητική αποτροπή στην ενεργητική δημιουργία τετελεσμένων. Ακολουθούν συγκεκριμένα πεδία όπου η Αθήνα μπορεί να πάρει τα ηνία:

Περιβαλλοντική Γεωστρατηγική και Πράσινη Κυριαρχία

Αντί να απαντάμε στις τουρκικές αιτιάσεις, η Ελλάδα μπορεί να ανακηρύξει Διεθνή Ερευνητικά Κέντρα Θαλάσσιας Βιολογίας εντός της δυνητικής ελληνικής ΑΟΖ, σε συνεργασία με την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Το αποτέλεσμα: Όταν ευρωπαϊκά κονδύλια και ξένοι επιστήμονες διεξάγουν έρευνες υπό ελληνική αδειοδότηση νότια της Κρήτης, η ελληνική δικαιοδοσία νομιμοποιείται στην πράξη, χωρίς να χρειαστεί να ανταλλάξουμε ούτε μια διπλωματική νότα με την Τουρκία.

Η Ελλάδα ως Ενεργειακός Κόμβος

Η Ελλάδα οφείλει να επιταχύνει και να θωρακίσει ηλεκτρικές και ενεργειακές διασυνδέσεις (όπως το Great Sea Interconnector) στην Ανατολική Μεσόγειο. Το αποτέλεσμα: Μετατρέποντας την ασφάλεια των υποδομών αυτών σε “ευρωπαϊκό και νατοϊκό κεκτημένο”, οποιαδήποτε τουρκική παρενόχληση δεν θα αποτελεί ελληνοτουρκικό ζήτημα, αλλά απειλή κατά της δυτικής ενεργειακής ασφάλειας.

Η διεκδίκηση δεν είναι απαραίτητα μια οριζόντια σύγκρουση. Η Ελλάδα μπορεί να προχωρήσει σε κλιμακωτή επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, ξεκινώντας από τα Αντικύθηρα, την Κρήτη και τη Ρόδο. Το αποτέλεσμα: Κλείνει τη νότια έξοδο του Αιγαίου και δημιουργεί ένα ισχυρό νομικό προηγούμενο, απομονώνοντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο στην πράξη και αναγκάζοντας την Τουρκία να ακολουθήσει τις ελληνικές κινήσεις.

Η απάντηση στην τουρκική “Γαλάζια Πατρίδα”

Απέναντι στο επεκτατικό και στρατιωτικοποιημένο δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας” (Mavi Vatan), η Αθήνα οφείλει να αντιτάξει το δικό της, ειρηνικό, θεσμικό και πολιτιστικό αντεπιχείρημα. Το δόγμα της “Ομηρικής Πατρίδας” στοχεύει στη μετατροπή των ακριτικών νησιών από απλούς “συνοριακούς σταθμούς” σε διεθνή κέντρα παραγωγής γνώσης, επιστήμης και πολιτικής, θωρακίζοντας την ελληνική κυριαρχία στην πράξη. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω τεσσάρων κεντρικών αξόνων:

• Ακαδημαϊκή Διασύνδεση: Ίδρυση διεθνών Κέντρων Μεταπτυχιακών Εργασιών του Πανεπιστημίου Αιγαίου στον Άγιο Ευστράτιο και το Καστελλόριζο, προσελκύοντας ξένους ερευνητές που θα παράγουν επιστημονικό έργο υπό ελληνική ακαδημαϊκή σφραγίδα.
• Ευρωπαϊκή Θεσμική Παρουσία: Λειτουργία μόνιμων γραφείων αλληλογραφίας Ελλήνων Ευρωβουλευτών στη Χίο, τη Ρόδο και την Τέλενδο. Η κίνηση αυτή μεταφέρει την καρδιά των ευρωπαϊκών θεσμών απευθείας πάνω στην οριογραμμή της Ανατολικής Μεσογείου.
• Ιστορική Νομιμοποίηση: Δημιουργία μόνιμων Αρχαιολογικών Σταθμών σε μικρά ακριτικά νησιά. Οι ανασκαφές και η ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελούν την ισχυρότερη, διαχρονική απάντηση στις τουρκικές θεωρίες περί “γκρίζων ζωνών”.
• Πράσινη Γεωστρατηγική: Εγκατάσταση διεθνών Κλιματολογικών Κέντρων για την παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής στη Γαύδο.

Με το δόγμα αυτό, η Ελλάδα σταματά να αμύνεται παθητικά. Παράγει δίκαιο, θεσμούς και επιστήμη, αναγκάζοντας την Άνκυρα να αναμετρηθεί με τη διεθνή κοινότητα και όχι μόνο με την Αθήνα.

Η πρωτοποριακή σκέψη απαιτεί να σταματήσουμε να είμαστε ο “εγγυητής της σταθερότητας” που φοβάται τη σκιά του. Η Ελλάδα θα γίνει πρωταγωνίστρια μόνο όταν η Άγκυρα αναγκαστεί να απαντά στις δικές μας πρωτοβουλίες. Το διεθνές δίκαιο δεν είναι ένα βιβλίο στο ράφι· είναι ένα ζωντανό εργαλείο που ευνοεί αυτόν που το εφαρμόζει πρώτος στο πεδίο.

---

Ο Πέτρος Κασιμάτης είναι Έλληνας δημοσιογράφος, ερευνητής και συγγραφέας. Έχει γράψει, μεταξύ άλλων το “13 Περιστέρια”.