Τι είδα στο ολιγοήμερο ταξίδι μου στην Πολωνία

Μια αναμφισβήτητη επιτυχία του φιλοσοβιετικού μεταπολεμικού καθεστώτος της Πολωνίας αποτέλεσε η άρτια πολεοδομική ανασυγκρότηση της Βαρσοβίας, τόσο της παλιάς πόλης, όσο και της νέας, δεδομένου ότι η ναζιστική Γερμανία μετά την καταστολή της εξέγερσης της Βαρσοβίας το 1944, κατέστρεψε την πολωνική πρωτεύουσα ολοσχερώς.

Η Βαρσοβία διαθέτει μεγάλους δρόμους-πεζοδρόμια-πάρκα-πλατείες-ποδηλατόδρομους, γέφυρες πάνω από τον ποταμό Βιστούλα, έχοντας ένα εξαιρετικό συγκοινωνιακό δίκτυο, αποτελούμενο κυρίως από τραμ και λεωφορεία και δευτερευόντως από μετρό, το οποίο δημιουργήθηκε τη δεκαετία του ’90.

Επίσης, η Πολωνία διαθέτει ένα εκτεταμένο και αξιόπιστο σιδηροδρομικό δίκτυο. Η εικόνα των πόλεων και των σιδηροδρόμων της Πολωνίας κινείται στον ευρωπαϊκό κανόνα. Η σύγκριση με τη χώρα μας στα θέματα των πόλεων και τρένων είναι καταθλιπτική σε βάρος μας, προϊόν του εγχώριου ανισόρροπου μεταπολεμικού μοντέλου ανάπτυξης, αλλά και συναίνεσης, το οποίο διαρκεί 8 δεκαετίες και συνεχίζεται.

Η Πολωνία τηρεί την μνήμη των θυμάτων

Κεντρικό σημείο στην “μετά το 1989” Βαρσοβία, είναι το Μουσείο Εξέγερσης Βαρσοβίας, που αναφέρεται στην εξέγερση της Βαρσοβίας το 1944. Μουσείο ιδιαιτέρως προσεγμένο, με πολύ μεγάλη επισκεψιμότητα, καθώς και το Μνημείο της Εξέγερσης της Βαρσοβίας στην Πλατεία Κρασίνσκι, δίπλα στο Δικαστικό Μέγαρο της Βαρσοβίας.

Στην πόλη υπάρχουν διάσπαρτα περιποιημένα μνημεία που αναφέρονται στην συγκεκριμένη εξέγερση, αλλά και σε άλλες εθνικού χαρακτήρα ιστορικές στιγμές. Ανατολικά του ποταμού Βιστούλα, ξεχωρίζει η συνοικία Πράγα, που συγκεντρώνει στοιχεία εναλλακτικότητας. Εντύπωση κάνει η σχεδόν παντελής απουσία της σημαίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε αντίθεση με την πολωνική σημαία, αλλά και το σύμβολο της εξέγερσης του 1944, που εμφανίζεται σε πολλά σημεία της πόλης.

Ένα ιδιαίτερο στοιχείο της Βαρσοβίας είναι οι αρκετοί ουρανοξύστες που οικοδομήθηκαν στο σύνολό τους μετά το 1989. Βρίσκονται σε μια νοητή περιμετρικά γραμμή γύρω από το “Παλάτι του Πολιτισμού και της Επιστήμης”, ένα ιδιαίτερα ψηλό ανάκτορο-ουρανοξύστης “δώρο του σοβιετικού λαού στον πολωνικό” το 1955. Στα χρόνια μετά το 1989 υπήρχε μια δημόσια συζήτηση στην Πολωνία αν πρέπει να γκρεμιστεί ή όχι. Τελικά δεν γκρεμίστηκε αλλά, γύρω του ή σε κοντινή απόσταση, έχουν χτιστεί σύγχρονοι ουρανοξύστες. Φαντάζει σαν μια αρχιτεκτονική απάντηση του καπιταλισμού στην αμερικάνικη εκδοχή του προς τη σοβιετική εποχή.

Τέλος, η πανέμορφη Κρακοβία, στη Νότια Πολωνία. Πρωτεύουσα της Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας μέχρι τον 16ο αιώνα. Η Παλιά Πόλη της Κρακοβίας, κουκλίστικη, έχει ανακηρυχθεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 1978. Ξεχωρίζει το Κάστρο Βαβέλ, η μεγάλη κεντρική πλατεία, η παλιά εβραϊκή συνοικία της Κρακοβίας, η πλατεία ηρώων με τις άδειες καρέκλες, μνημείο αφιερωμένο στον εβραϊκό πληθυσμό που χάθηκε στο Ολοκαύτωμα. Αξίζει επίσης μια επίσκεψη στο Αλατωρυχείο Βιελίτσκα, πολύ κοντά στην πόλη της Κρακοβίας.

Η Ελλάδα;

Τα στρατόπεδα εξόντωσης Άουσβιτς Ι και Άουσβιτς ΙΙ-Μπίρκεναου, βρίσκονται αρκετά κοντά στην πόλη της Κρακοβίας. Όπως μας είπε με παράπονο και απορία ο Πολωνός ξεναγός, το ελληνικό κράτος επισήμως δεν λειτουργεί τη Μόνιμη Ελληνική Έκθεση για τα θύματα των Ελλήνων στο Άουσβιτς. Μολονότι έγιναν τα εγκαίνια της έκθεσης τον Μάιο 2019, οπότε και το Κρατικό Μουσείο του Άουσβιτς παραχώρησε σχετικό χώρο στη Βουλή των Ελλήνων, παρουσία του τότε Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων Νίκου Βούτση.

Η Ελληνική Έκθεση θα στεγαζόταν προσωρινά στο Μπλοκ 12 του Άουσβιτς Ι μέχρι τις 30 Ιουνίου 2019 και στη συνέχεια θα μεταφερόταν στο Μπλοκ 18. Σήμερα το Μπλοκ 18 δεν φαίνεται να λειτουργεί η Ελληνική Έκθεση. Αν όντως συμβαίνει κάτι τέτοιο είναι πραγματικά απαράδεκτο και οφείλει άμεσα η Ελληνική Δημοκρατία να επαναλειτουργήσει την Μόνιμη Ελληνική Έκθεση.

Η Μόνιμη Ελληνική Έκθεση στα εγκαίνια του 2019 είχε τίτλο “Να με θυμάστε, όπως σας θυμάμαι και εγώ”, που είναι φράση από το συγκλονιστικό χειρόγραφο του Μαρσέλ Νατζαρή. Ήταν Έλληνας Εβραίος από την Θεσσαλονίκη, γεννημένος το 1917. Πολέμησε στον ελληνικό στρατό το 1940-41 απέναντι στους Ιταλούς και τους Γερμανούς. Στην συνέχεια εντάχθηκε στην Εθνική Αντίσταση και συγκεκριμένα στις δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Τραυματίστηκε σε μάχη.

Αιχμαλωτίστηκε και μεταφέρθηκε με τρένο στο Αουσβιτς ΙΙ- Μπίρκεναου τον Απρίλιο 1944. Τον Ιανουάριο 1945, λίγο πριν την απελευθέρωση του Άουσβιτς από τον Κόκκινο Στρατό, μεταφέρθηκε με άλλους κρατούμενους στο Μαουτχάουζεν. Τελικά απελευθερώθηκε τον Μάιο 1945. Επέστρεψε στην Ελλάδα, παντρεύτηκε και τελικά μετανάστευσε με την οικογένειά του στη Νέα Υόρκη το 1951. Απεβίωσε το 1971.

Το 1980 οι ιστορικοί ερευνητές του Αουσβιτς εντόπισαν τις σημειώσεις που κατέγραψε ο Μαρσέλ Νατζαρή, με ημερομηνία 3-11-1944. Οι σημειώσεις από το χειρόγραφο μπόρεσαν κατά 70% να “διαβαστούν ” με τη βοήθεια της τεχνολογίας μόλις το 2017. Έχουν εκδοθεί σε βιβλίο από το Μουσείο Άουσβιτς – Μπίρκεναου, στην ελληνική, στην αγγλική και στην πολωνική γλώσσα. Πρόκειται για μια συνταρακτική μαρτυρία. Σ’ ένα σημείο των χειρόγραφων σημειώσεών του, με ημερομηνία 3-11-1944, γράφει ο Μαρσέλ Νατζαρή:

«Πεθαίνω ευχαριστημένος αφού
ξέρω ότι αυτή τη στιγμή η Ελλάς μας είναι Ελεύθερη.
Δεν θα ζήσω εγώ, ας ζήσουν οι
άλλοι η τελευταία μου λέξη θα είναι
Ζήτω η Ελλάς».

Η Ελλάδα ήταν η 5η κατά σειρά χώρα με αριθμό θυμάτων στο Άουσβιτς σύμφωνα με την επίσημη σχετική λίστα. Πρόκειται για συγκλονιστικούς τόπους μαρτυρίου. Ο συνδυασμός ακραίου εργαλειακού ορθολογισμού “κόστους-οφέλους” και εγκληματικής ρατσιστικής ιδεολογίας θανάτου μπορεί να οδηγήσει στο τέρας.

Πρέπει κάθε άνθρωπος μια φορά τουλάχιστον στη ζωή του να τους επισκεφθεί. Όπως μας προειδοποιεί ο Πρίμο Λέβι με τη γνωστή φράση του: «Συνέβη, άρα μπορεί να ξανασυμβεί».