Τί λέει ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός για την απανθρακοποίηση – Η στάση της Ελλάδας

Οι συζητήσεις για την απανθρακοποίηση στα πλοία άρχισαν την Τρίτη 1/9, στην έδρα του Οργανισμού, στο Λονδίνο, στο πλαίσιο της 22ης συνεδρίασης της Ομάδας Εργασίας για τη Μείωση των Εκπομπών Αερίων του Θερμοκηπίου από Πλοία (ISWG-GHG) και θα ολοκληρωθούν την Παρασκευή 4 του μήνα. Θα ακολουθήσει δεύτερος γύρος στις 23-27 Νοεμβρίου πριν από τη συζήτηση στην Ολομέλεια της Επιτροπής Προστασίας Περιβάλλοντος του ΙΜΟ (MEPC) στις 30 Νοεμβρίου έως 3 Δεκεμβρίου και, εφόσον επιβεβαιωθεί το χρονοδιάγραμμα, στις 4 Δεκεμβρίου θα επαναληφθεί η έκτακτη σύνοδος που είχε διακοπεί τον Οκτώβριο του 2025.

Όπως προκύπτει από την ατζέντα της συνεδρίασης, που ανακοινώθηκε τον περασμένο Μάιο, στο “τραπέζι” βρίσκονται όλα τα ζητήματα που έχουν προκαλέσει διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών του ΙΜΟ στο θέμα της απανθρακοποίησης και θα εξεταστούν προτάσεις και σχέδια κατευθυντήριων γραμμών.

Είναι λοιπόν προφανές ότι δεν πρόκειται για μια τεχνική συνάντηση. Είναι η αρχή της τελικής πολιτικής διαπραγμάτευσης για το αν η παγκόσμια ναυτιλία θα θεσπίσει ένα ουσιαστικό παγκόσμιο πλαίσιο απανθρακοποίησης, αποτρέποντας τον κίνδυνο λήψης περιφερειακών μέτρων.

 

Σε αυτή την κρίσιμη συνεδρίαση, η Ελλάδα, αν και κατέχει ηγετική θέση στη Ναυτιλία παγκοσμίως αλλά και στην ΕΕ, εμφανίζεται “μουδιασμένη”, χωρίς εμφανή δραστηριότητα, συνυπογράφοντας με την Κομισιόν και τα άλλα 26 κράτη-μέλη της ΕΕ κοινό έγγραφο θέσεων.

Η παλαιότερη διαφοροποίηση 

Ωστόσο, αν γυρίσουμε πίσω στον Οκτώβριο του 2025, θα δούμε ότι η Ελλάδα και η Κύπρος είχαν διαφοροποιηθεί αιφνιδιαστικά από την κοινή θέση της ΕΕ και απείχαν από κρίσιμη ψηφοφορία στον ΙΜΟ, διευκολύνοντας την αναβολή της συζήτησης για την υιοθέτηση της στρατηγικής μηδενικών εκπομπών [άνθρακα], όπως επεδίωκαν οι ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία, συνεπικουρούμενες από άλλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες.

Η στάση των δύο κρατών είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στις Βρυξέλλες. Στη συνέχεια τα πράγματα εξελίχθηκαν δυσμενέστερα για την Ελλάδα, καθώς η ρήξη έφτασε μέχρι τα ανώτατα κλιμάκια της Κομισιόν, για να παραπεμφθεί τελικά το θέμα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

«Αυτό δεν είναι ένα ζήτημα που πρέπει να επιλυθεί μεταξύ δύο επιτρόπων [του Ολλανδού αρμόδιου για το Κλίμα και του Έλληνα αρμόδιου για τις Μεταφορές, Απ. Τζιτζικώστα] – είναι ένα ζήτημα κρατών μελών», είχε δηλώσει σύμφωνα με το euractiv αξιωματούχος της Επιτροπής. Πραγματικά, σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις του Συμβουλίου το θέμα της απανθρακοποίησης συζητήθηκε στη σύνοδο του Συμβουλίου υπουργών Μεταφορών, στις 8 Ιουνίου.

Και τους χόλωσε, αλλά και υποχώρησε

«Τα κράτη μέλη υποστήριξαν ευρέως την απανθρακοποίηση του τομέα των μεταφορών, τονίζοντας παράλληλα την ανάγκη διατήρησης της ανταγωνιστικότητας και αποφυγής της διαρροής άνθρακα. Υπάρχει έντονη επιθυμία για ένα σταθερό και προβλέψιμο κανονιστικό περιβάλλον που θα ενθαρρύνει τις επενδύσεις», αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στο κείμενο αποφάσεων, που δεσμεύει τα κράτη-μέλη. Έτσι, η Ελλάδα κατανάλωσε ευρωπαϊκό διπλωματικό κεφάλαιο, χωρίς να αποκομίσει κανένα όφελος, και τελικά συνυπέγραψε κείμενο θέσεων με την Κομισιόν και τα άλλα κράτη- μέλη της ΕΕ!

Προφανώς για λόγους εντυπώσεων, την παραμονή της έναρξης των συζητήσεων στον ΙΜΟ, ο υπουργός Ναυτιλίας Βασίλης Κικίλιας έκανε μια δήλωση με ανάρτηση στο Χ (πρώην twitter) παίρνοντας αποστάσεις από την κοινή ευρωπαϊκή θέση δηλώνοντας ανήσυχος «για τις σχετικές προπαρασκευαστικές συζητήσεις σε επίπεδο ΕΕ», διότι δεν έλαβαν «επαρκώς υπόψη τα ζητήματα που θέτουν τα κράτη-μέλη [Ελλάδα, Κύπρος, Μάλτα] που εκπροσωπούν πάνω από το 70% της ναυτιλίας της ΕΕ».

Η ευρωπαϊκή θέση για απανθρακοποίηση

Στη δήλωσή του ο κ. Κικίλιας αναφέρει, ακόμα, πως «τρέμω στην ιδέα ότι η επιμονή σε άκαμπτες προσεγγίσεις θα μπορούσε εν τέλει να υπονομεύσει τις προοπτικές για σύγκλιση και, τελικά, την επίτευξη συμφωνίας στον ΙΜΟ». Ωστόσο, η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Κομισιόν) και των κρατών μελών της ΕΕ μόνο ως “άκαμπτη” δεν μπορεί να χαρακτηριστεί, καθώς προτείνουν να υπάρχει ευελιξία αλλά εντός της νομικής βάσης που έχει συμφωνηθεί. Συγκεκριμένα, η ΕΕ υποστηρίζει ότι οποιοδήποτε τελικό πλαίσιο πρέπει να εξακολουθεί να επιφέρει επαρκή μείωση των εκπομπών άνθρακα που θα οδηγήσει σε καθαρό μηδέν έως ή περίπου το 2050.

«Οποιαδήποτε πρόταση (…) σχετικά με το Πλαίσιο Μηδενικών Εκπομπών του ΙΜΟ θα πρέπει να διατηρεί την απαίτηση για τον στόλο να μειώνει τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου (…) επιτρέποντάς του να επιτύχει τον στόχο μηδενικών εκπομπών εντός του συμφωνημένου χρονοδιαγράμματος», αναφέρεται, χαρακτηριστικά, στο κοινό έγγραφο.

Παράλληλα, θεωρεί ότι πρέπει να δοθούν εξ αρχής κίνητρα για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και κατάλληλων καυσίμων. «Η μετάβαση της ναυτιλίας σε καύσιμα, τεχνολογίες και πηγές ενέργειας που επιτρέπουν μηδενικές καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου απαιτεί σημαντικές μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε πλοία, παραγωγή καυσίμων και υποδομές ανεφοδιασμού καυσίμων», αναφέρεται στο κείμενο. Και συνεχίζει:

«Η επίτευξη αυτού με το χαμηλότερο δυνατό κόστος και η διασφάλιση της αυξανόμενης διαθεσιμότητας απαιτεί τόσο μακροπρόθεσμη βεβαιότητα όσο και προβλεψιμότητα για τους επενδυτές. Ταυτόχρονα, η έγκαιρη ανάπτυξη και η σταδιακή αύξηση της προσφοράς αυτών των καυσίμων, τεχνολογιών και πηγών ενέργειας, που διευκολύνονται από κατάλληλα κίνητρα, θα μειώσουν το κόστος για αυτές τις λύσεις». Ακόμα, ζητείται το νέο πλαίσιο να προσφέρει πρακτική ευελιξία, να αποφεύγει τα εγκλωβισμένα περιουσιακά στοιχεία και να υποστηρίζει μια δίκαιη και ισότιμη μετάβαση.

Οι Έλληνες εφοπλιστές

Από την πλευρά τους οι Έλληνες εφοπλιστές, χωρίς να τοποθετούνται απέναντι στην ευρωπαϊκή θέση, τάσσονται ανεπιφύλακτα υπέρ της πρότασης του Παναμά και της Λιβερίας, που προσεγγίζουν τη μετάβαση από την άποψη της οικονομικής πλευράς και της ετοιμότητας της αγοράς, υποστηρίζοντας ότι οι κανονιστικές απαιτήσεις θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν τη διαθεσιμότητα, την οικονομική προσιτότητα και την εμπορική βιωσιμότητα των εναλλακτικών καυσίμων. Ωστόσο, εμφανίζει τη χαμηλότερη περιβαλλοντική αποτελεσματικότητα.

Πάντως, η πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών Μελίνα Τραυλού σε δήλωσή της στις 24 Αυγούστου είχε χαρακτηρίσει την πρόταση αυτών των δύο κρατών ως «μια ισορροπημένη και ρεαλιστική βάση για τη συνέχιση του διεθνούς διαλόγου». «Ενσωματώνει κρίσιμες παραμέτρους, όπως η διαθεσιμότητα και η οικονομική προσιτότητα των απαιτούμενων καυσίμων. Η σημασία αυτών των παραμέτρων για τον καθορισμό της πορείας απανθρακοποίησης της ναυτιλίας υποστηρίζεται και από την πρόταση της Ιαπωνίας», πρόσθεσε.

«Εξίσου σημαντικό είναι ότι η πρόταση του Παναμά και της Λιβερίας αναγνωρίζει και τον καθοριστικό ρόλο της ενεργειακής αποδοτικότητας των πλοίων και τη συμβολή της στη μείωση των εκπομπών, παράμετρο με ιδιαίτερη σημασία όσο τα κατάλληλα καύσιμα είτε δεν είναι διαθέσιμα είτε διατίθενται σε υπερβολικά υψηλό κόστος», είπε η κ. Τραυλού.

Άλλες “πράσινες” προτάσεις

Γενικά, πάντως, υπάρχουν πολλές διαφορετικές προτάσεις και δεν μπορούν να γίνουν προβλέψεις για το αποτέλεσμα, που θα κριθεί το επόμενο διάστημα με πολιτική διαπραγμάτευση. Ενδεικτικά, τα νησιωτικά κράτη του Ειρηνικού, καθώς και η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Νότια Αφρική και το Ηνωμένο Βασίλειο, δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη διατήρηση ή την ενίσχυση της τροχιάς μείωσης των εκπομπών, χρησιμοποιώντας ρυθμιστικά και οικονομικά μηνύματα για να επιταχύνουν την υιοθέτηση καυσίμων μηδενικών και σχεδόν μηδενικών εκπομπών

Η Βραζιλία και η Ιαπωνία έχουν πιο ενδιάμεσες θέσεις, επιδιώκοντας να διατηρήσουν την πρόοδο προς τους στόχους του ΙΜΟ για τη μείωση των εκπομπών, αλλά μετριάζουν τις βραχυπρόθεσμες πιέσεις συμμόρφωσης επιτρέποντας περισσότερο χρόνο για την προσαρμογή των καυσίμων, των τεχνολογιών και του στόλου.

Στους “σκληρούς” είναι η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εξαρχής αντίθετες με τα μέτρα, που δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην οικονομική προσιτότητα, την τεχνολογική ουδετερότητα, τις εμπορικές επιπτώσεις, τις εθνικές συνθήκες και την ανάγκη να αποφευχθούν οι κεντρικά προσδιορισμένες τιμές άνθρακα. Η Κίνα, εν τω μεταξύ, διερευνά εάν τα μη χρηματικά κίνητρα θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη βελτίωση των οικονομικών μηδενικών και σχεδόν μηδενικών καυσίμων όπου περιορίζεται η χρηματοδότηση για άμεσες οικονομικές απολαβές.

Με ενδιαφέρον αναμένονται και οι κινήσεις των ΗΠΑ, που μετά την ανάληψη της προεδρίας από το Τραμπ είναι αντίθετες με τα μέτρα, προσπαθώντας ουσιαστικά να προωθήσουν ως εναλλακτικό καύσιμο το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG).