Ιδού η Κάσος, ιδού και το πήδημα!

Η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ  στη προεδρία των ΗΠΑ σηματοδοτεί μια νέα προσέγγιση στη παγκόσμια διακυβέρνηση και στις διεθνείς σχέσεις, όπου κυρίαρχη αναδεικνύεται η βούληση της εκάστοτε υπερκυβέρνησης  και η ικανότητα των κρατών και των συμμάχων τους να επιβάλουν τις απόψεις τους με βάση τη στρατιωτική ισχύ τους. Οι διεθνείς συνθήκες, οι διεθνείς οργανισμοί ακόμα και οι παραδοσιακές συμμαχίες φαίνεται πως αργά αλλά σταθερά χάνουν τη σημασία και την επιρροή τους και διολισθαίνουν στο περιθώριο της ιστορίας.

Η Τουρκία με δύο προεδρικά διατάγματα ανακήρυξε δύο “Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα” στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, τα όρια των οποίων εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων σε διεθνή ύδατα (ανοικτή θάλασσα) και στη με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας ελληνική υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Έτσι και με το Τουρκολιβυκό Σύμφωνο προσπαθεί να υλοποιήσει το σχέδιο για τη “Γαλάζια Πατρίδα”, να διχοτομήσει το Αιγαίο Πέλαγος και να απομονώσει το ΚαστελΛόριζο. Σαφώς η ίδρυση των πάρκων αποτελεί συνέχεια των προκλήσεων της γείτονας σε βάρος της χώρας μας.

Το ΥΠΕΞ με ανακοίνωσή του απάντησε σε αυτές ως εξής: «Στο μέτρο που τα εν λόγω θαλάσσια πάρκα καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα η εγκαθίδρυση τους είναι παράνομη, καθώς κανένα κράτος δεν έχει δικαίωμα να προβαίνει μονομερώς σε εγκαθίδρυση θαλασσίων προστατευόμενων περιοχών εκτός εθνικής δικαιοδοσίας. Περαιτέρω τα εν λόγω θαλάσσια πάρκα είναι παράνομα και σε βαθμό που εκτείνονται εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Πρόκειται συνεπώς για ενέργεια, που δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα τόσο ως προς τα διεθνή ύδατα όσο και ως προς την ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Η μονομερής θέσπιση της Τουρκίας των “εθνικών θαλασσίων πάρκων” σε περιοχές εκτός της δικαιοδοσίας της δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα ούτε να επιτραπεί καθ΄ οιονδήποτε τρόπο η δημιουργία, που απαγορεύεται από το Διεθνές Δίκαιο. Η Ελλάδα θα συνεχίσει να ενεργεί με συνέπεια και αποφασιστικότητα για τη προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων, τη διαφύλαξη των ελευθεριών της ανοικτής θάλασσας, όπως αυτές προβλέπονται από το Δίκαιο της Θάλασσας και για τη προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο».

Θαλάσσια πάρκα και διεθνές δίκαιο

Τετελεσμένο είναι ένα γεγονός που έχει γίνει και είναι μη αναστρέψιμο, πρόκειται δηλαδή για μια κατάσταση, που δημιουργήθηκε πριν προλάβει ο άλλος να αντιδράσει. Η ιστορία έχει διδάξει ότι τα τετελεσμένα δεν ανατρέπονται παρά μόνο manu militari, όπως παρά τη διεθνή καταδίκη και τα ψηφίσματα του ΟΗΕ συμβαίνει με τη παράνομη κατοχή της Κύπρου από τη Τουρκία.

Τα τετελεσμένα μπορεί να μην αναγνωρίζονται de jure ολικά ή μερικά από τη διεθνή έννομη τάξη, αλλά δημιουργούν de facto καταστάσεις, που ισχύουν στη πράξη και παράγουν έννομα αποτελέσματα και τελικά αναγνωρίζονται και de jure ανάλογα με τις περιστάσεις και τη κάθε είδους ισχύ κυρίως στρατιωτική αυτού που τη δημιούργησε σύμφωνα με τη διαχρονική διεθνή πρακτική, άλλωστε σχεδόν όλα τα σύγχρονα κράτη αποτελούν εξέλιξη de facto καταστάσεων.

Στη περίπτωση της δημιουργίας των θαλάσσιων πάρκων από τη Τουρκία δεν αιφνιδιαστήκαμε, γιατί η προετοιμασία για τη δημιουργία τους ήταν γνωστή, αλλά δεν αντιδράσαμε επί του πεδίου, τη μόνη γλώσσα που καταλαβαίνει η Τουρκία, γιατί δεν υπήρχε πολιτική βούληση προς τούτο, αλλά προτιμήσαμε τη συνέχιση της πολιτικής των ήρεμων νερών.

Εξάλλου η ανακοίνωση του ΥΠΕΞ ότι, η Τουρκία δεν μπορεί να δημιουργεί τετελεσμένα χωρίς να προσδιορίζει πως θα ανατραπούν είναι γράμμα κενό, χρήσιμη μόνο για εσωτερική κατανάλωση για να δικαιολογήσει την ολιγωρία αντίδρασής μας. Αντίθετα η Τουρκία δημιούργησε de facto καταστάσεις με  ευνοϊκές υπέρ αυτής προϋποθέσεις για την υλοποίηση των αναθεωρητικών σχεδίων της.

Το ΥΠΕΞ αναφέρεται σε ελληνική δυνητική υφαλοκρηπίδα, που δεν έχει οροθετηθεί, ενώ έπρεπε να επισημάνει ότι αφορά την ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα της χώρας μας και των νησιών η οποία αναγνωρίζεται με βάση το Δίκαιο της θάλασσας, ως και το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια και να την προσδιορίσει με συντεταγμένες. Εξάλλου η επίκληση  του Δίκαιου της Θάλασσας, εφόσον η Τουρκία δεν το αναγνωρίζει και αποτελεί casus belli αν το εφαρμόσομε μονομερώς δεν αποτελεί ικανό αποτρεπτικό μέσο του αναθεωρητισμού της γείτονας.

Συνεπείς στο να… ξεχνάμε την ΑΟΖ

Διαχρονική παράλειψη όλων των  κυβερνήσεων αποτελεί η μη μονομερής ανακήρυξη της ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο Πέλαγος σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, που αναγνωρίζει υφαλοκρηπίδα στα νησιά με συγκεκριμένες συντεταγμένες και γνωστοποίηση στον ΟΗΕ. Η κυβέρνηση μπορεί να προβεί αμέσως ακόμα και τώρα στη παραπάνω ανακήρυξη και να περιλάβει σε αυτή τη θαλάσσια έκταση των τουρκικών θαλασσίων πάρκων, που αντιστοιχούν στην υφαλοκρηπίδα μας.

Σε κάθε όμως περίπτωση πρόκειται για  χώρο της ΕΕ, που πρέπει να προσκληθεί από τη χώρα μας να υπερασπίσει. Άλλωστε η Τουρκία με μονομερείς εσωτερικές νομοθετικές πράξεις οριοθέτησε πέραν των ορίων της δικαιοδοσίας της τα θαλάσσια πάρκα στα οποία περίβαλε ανοικτή θάλασσα και ελληνική υφαλοκρηπίδα κατά παράβαση της διεθνούς συνθήκης του ΟΗΕ BBNJ στην οποία είχε προσχωρήσει.

Πρέπει να σημειωθεί ότι, στην εκτός δικαιοδοσίας έκταση των θαλάσσιων πάρκων σύμφωνα με τη παραπάνω συνθήκη ασκεί μόνο de facto διαχείριση και όχι κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά στη πράξη αποδεχόμαστε να ασκεί με τη μη εναντίωσή μας. Τη παραπάνω παράλειψη των κυβερνήσεών μας εκμεταλλεύεται η Τουρκία για τη κατάληψη εθνικού θαλάσσιου χώρου.

Σαφώς η αδράνεια αντίδρασης στις προκλήσεις της  γείτονας αποτελούν πολιτικές δια παραλείψεως πράξεις, που χρεώνονται στον ΥΠΕΞ. Η μονομερής ανακήρυξη της ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας  στο Αιγαίο  αποτελεί διάφορο ανεξάρτητη πράξη από την οριοθέτηση τους, που απαιτεί συμφωνία με τη γείτονα, που κατά τα φαινόμενα δεν πρόκειται να συμβεί, γιατί η Τουρκία επιλέγει το σταδιακό γκριζάρισμα των θαλασσίων περιοχών και τη δημιουργία τετελεσμένων…

Τα θαλάσσια πάρκα

Σύμφωνα με τη συνθήκη BBNJ, τα περιβαλλοντολογικά θαλάσσια πάρκα είναι ειδικές θαλάσσιες περιοχές εντός των χωρικών υδάτων ενός κράτους, που ασκεί δικαιοδοσία σε αυτές με στόχο τη διαφύλαξη της βιοποικιλότητας των σπανίων ειδών και των ευπαθών οικοσυστημάτων από επιβλαβείς ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η υπεραλίευση και η ρύπανση. Την επίβλεψη και εφαρμογή του νόμου ασκούν οι αρμόδιες αρχές του κράτους, που ίδρυσε το πάρκο.

Φυσικά στα θαλάσσια πάρκα δεν μπορεί να περιληφθούν περιοχές ανοικτής θάλασσας και υφαλοκρηπίδας άλλου κράτους, αλλά μόνο με επίδειξη ισχύος και όχι μόνο ανακοινώσεις από το άλλο κράτος μπορεί να επιτευχθεί. Είναι βέβαιο, ότι η Τουρκία θα ασκήσει κυριαρχικά δικαιώματα στις περιοχές των πάρκων, του Τουρκολιβυκού Συμφώνου και θα προσπαθήσει να απαγορεύσει την αλιεία μόνο στα ελληνικά αλιευτικά, την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη πόντιση του καλωδίου CSI διεκδικώντας δικαιώματα συνεκμετάλλευσης σε όλα τα επιχειρηματικά projects που θα γίνουν στη περιοχή.

Οι εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου είχαν διακοπεί το 2024 κατόπιν παρέμβασης της Τουρκίας με αποστολή πολεμικών πλοίων επί τόπου. Ήδη δρομολογείται με τη σύμπραξη γαλλικής εταιρείας η συνέχιση του έργου, αλλά η Τουρκία προβάλλει πάλι αξιώσεις και προειδοποιεί για εμπλοκές, απαιτώντας να ενημερώνεται ή ακόμα να δίνει προηγούμενη  άδεια για εργασίες εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Αν συμβεί αυτό από τη χώρα μας ή από τη γαλλική εταιρεία, σημαίνει ότι απεμπολούμε τα δικαιώματά μας στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, που μας παρέχει το Δίκαιο της Θάλασσας με την αναγνώριση ότι τα νησιά έχουν δικιά τους υφαλοκρηπίδα και αναγνωρίζομε τις αξιώσεις της Τουρκίας στο μισό Αιγαίο.

Συνεπώς η στάση της κυβέρνηση στη παραπάνω διένεξη με τη γείτονα αποτελεί crash -test για τη βούληση και την ικανότητα της χώρας να υπερασπίσει τα πατρώα εδάφη και δικαιολογεί τον τίτλο του άρθρου.