Οι εκλογικές δεξαμενές και το πολιτικό πλεονέκτημα του Σαμαρά

Το μόνο που μπορεί να ειπωθεί για την “Ελπίδα” είναι ότι ακολουθεί πτωτική πορεία, χωρίς να είναι ακόμα ορατό που θα καταλήξει. Για το κόμμα Σαμαρά το μόνο που μπορεί να ειπωθεί με σιγουριά είναι ότι διέφυγε τον μεγάλο κίνδυνο: Το σύστημα Μητσοτάκη να το απαξιώσει εκλογικά, πριν καλά-καλά ιδρυθεί. Με δύο-τρεις στημένες δημοσκοπήσεις να το εμφανίσουν στο όριο της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης (γύρω στο 3%) και να δημιουργήσουν κλίμα – ακόμα και σ’ αυτούς που θα ήταν διατεθειμένοι να το ψηφίσουν – ότι πρόκειται για θνησιγενές πολιτικό εγχείρημα.

Ο κίνδυνος αυτός απετράπη – αφενός λόγω των πολιτικών παρεμβάσεων του Σαμαρά, που προκάλεσαν αίσθηση – αφετέρου λόγω της μεγάλης πολιτικής-εκλογικής φθοράς της κυβέρνησης Μητσοτάκη και της ανυπαρξίας εναλλακτικών λύσεων στο χώρο της αντιπολίτευσης.

Όσον αφορά τώρα την εκλογική επίδοση του κόμματος Σαμαρά, τόσο οι δημοσκοπήσεις, όσο και η εμπειρική εκτίμηση δείχνουν ότι πριν ακόμα ιδρυθεί κερδίζει έδαφος, κινείται ανοδικά, χωρίς να είναι ακόμα ορατό που θα καταλήξει. Το μεγάλο πλεονέκτημά του είναι ότι –σε αντίθεση με άλλα κόμματα– έχει πολλές και μεγάλες δεξαμενές από όπου μπορεί να αντλήσει:

Πρώτη δεξαμενή: Όσοι το 2023 είχαν ψηφίσει τη ΝΔ και από τότε έχουν πάρει αποστάσεις από αυτήν, λόγω της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Υπενθυμίζω ότι τον Μάιο 2023 (είναι πιο ενδεικτική η πρώτη από τη δεύτερη διαδοχική εκλογή) ψήφισαν συνολικά 6.061.040 (έγκυρα 5.273.699) και απ’ αυτούς 2.407.750 ψήφισαν τη ΝΔ. Στις ευρωεκλογές του 2024 ψήφισαν συνολικά 4.062.095 και απ’ αυτούς ψήφισαν τη ΝΔ 1.125.510 πολίτες.

Δεύτερη δεξαμενή: Πολίτες που ψήφισαν και το 2024 τη ΝΔ, αλλά ιδεολογικοπολιτικά ανήκουν στη λαϊκή Δεξιά και ως εκ τούτου έλκονται από τον πολιτικό λόγο του Σαμαρά. Είναι ενδεικτικό ότι δημοσκόπηση της MRB έδειξε ότι το 27,1% σίγουρα, ή μάλλον θα ψηφίσουν το κόμμα Σαμαρά.

Τρίτη δεξαμενή: Οι δεξιοί ψηφοφόροι που έχουν κόψει τους δεσμούς τους με τη ΝΔ και έχουν ψηφίσει ή δηλώνουν στις δημοσκοπήσεις πως θα ψηφίσουν Ελληνική Λύση και Φωνή Λογικής. Ο Σαμαράς μπορεί να εκφράσει ιδεολογικοπολιτικά με μεγαλύτερη σοβαρότητα και επάρκεια αυτή την κατηγορία, προσφέροντάς τους και μία προοπτική συμμετοχής στην εξουσία.

Τέταρτη δεξαμενή: Παλαιοί ψηφοφόροι του ανδρεϊκού ΠΑΣΟΚ με πατριωτικές ευαισθησίες και αντιμητσοτακικά αισθήματα, όπως και κάποιοι από την πατριωτική Αριστερά μπορούν –παρά τις διαφωνίες τους για άλλα ζητήματα– να δουν στο κόμμα Σαμαρά μία πολιτική ευκαιρία για ανατροπή της κυβέρνησης Μητσοτάκη και για προώθηση μίας πιο αποφασιστικής πολιτικής στα ελληνοτουρκικά.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο πρέσβης Γιώργος Αϋφαντής (πρώην διπλωματικός σύμβουλος του Τσίπρα), ο εκδότης Ηλίας Λιβάνης, οι καθηγητές Κώστας Γρίβας και Μάνος Στεφανίδης κ.α. Οι προσωπικότητες αυτές επιτρέπουν σε μη δεξιούς ψηφοφόρους να προσεγγίσουν το κόμμα Σαμαρά, χωρίς να θεωρηθεί ότι έγιναν “δεξιοί”.

Πόλος εκλογικής έλξης

Προφανώς, δεν πρόκειται να ψηφίσουν το κόμμα Σαμαρά όλοι όσοι ανήκουν στις τέσσερις παραπάνω κατηγορίες. Το πόσες ψήφους τελικά θα καταφέρει να αλιεύσει από αυτές θα το δείξουν οι κάλπες. Το γεγονός, ωστόσο, ότι έχει τόσο μεγάλες δεξαμενές δυνητικής ψήφου είναι από μόνο του ένα μεγάλο πολιτικό-εκλογικό πλεονέκτημα, το οποίο μένει να αποδειχθεί σε ποιο βαθμό ο Σαμαράς θα το εκμεταλλευθεί, επιτυγχάνοντας να αναδειχθεί πόλος εκλογικής έλξης, ακόμα και για όσους δεν ταυτίζονται μαζί του ιδεολογικά, αλλά συγκλίνουν πολιτικά.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Σαμαράς δεν πρόκειται να κάνει σημαία του την ανατροπή του Μητσοτάκη, αφού κάτι τέτοιο θα δικαίωνε τον ισχυρισμό του Μαξίμου ότι πρόκειται για “γινάτι”. Ούτε καν θα θέσει ως στόχο να ιδρύσει μία “σωστή ΝΔ”. Προφανώς, θα παίξει δυνατά το χαρτί της άντλησης όσο το δυνατόν περισσότερων ψηφοφόρων από την εκλογική βάση της ΝΔ, αλλά με σημαία τη συγκρότηση πατριωτικού μετώπου και την οικονομική-κοινωνική ανόρθωση.

Με άλλα λόγια, θα επιχειρήσει να ανασυνθέσει όχι μόνο την κεντροδεξιά παράταξη, αλλά συνολικά το πολιτικό σύστημα, υπερβαίνοντας τον παραδοσιακό διαχωρισμό Δεξιά-Αριστερά. Η “διακήρυξη των 90”, που εν τω μεταξύ έχει συγκεντρώσει πολλαπλάσιες υπογραφές, δείχνει ότι στελέχη από χώρους εκτός της παραδοσιακής Δεξιάς προσβλέπουν στο Σαμαρά.

Υπενθυμίζω ότι σ’ όλη σχεδόν την Ευρώπη η λαϊκή Δεξιά ή αλλιώς “Νέα Δεξιά” έχει διαχωριστεί από τη (νεο)φιλελέ Κεντροδεξιά, η οποία έχει συγκλίνει σε πολύ μεγάλο βαθμό με τη (νεο)φιλελέ Κεντροαριστερά, των άλλοτε σοσιαλιστικών-σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων. Στην Ελλάδα, μάλιστα, η έντονη παρουσία στην κυβέρνηση Μητσοτάκη στελεχών του σημιτικού ΠΑΣΟΚ με ιδεολογία “Ποτάμι” είναι απόδειξη αυτής της σύγκλισης, αν όχι ταύτισης.

Ο άξονας Αριστερά-Δεξιά

Για την κατανόηση του φαινομένου δεν βοηθάει η γραμμική θεώρηση στον άξονα Δεξιά-Αριστερά. Με τις μεταγραφές αυτές ο Μητσοτάκης δεν έκανε διεύρυνση προς το Κέντρο. Στην πραγματικότητα προσπαθεί με σχετική επιτυχία να μετατρέψει τη ΝΔ σε (νεο)φιλελέ παράταξη. Η προσπάθειά του αυτή, όμως, εκ των πραγμάτων δημιουργεί μία αντίφαση. Και σε επίπεδο στελεχών, αλλά κυρίως σε επίπεδο ψηφοφόρων, η ΝΔ παραμένει σε μεγάλο βαθμό κόμμα της λαϊκής Δεξιάς. Και είναι ακριβώς γι’ αυτό που ο Σαμαράς έχει ιδεολογικοπολιτική και κατ’ επέκταση και εκλογική διείσδυση.

Εάν, μάλιστα, το κόμμα του κερδίσει ένα σημαντικό ποσοστό, τότε εκ των πραγμάτων θα προχωρήσει και θα παγιωθεί ο διαχωρισμός των δύο αυτών ρευμάτων και σε κομματικό επίπεδο. Σ’ αυτή την περίπτωση, η αποχώρηση Μητσοτάκη μπορεί να γίνει προϋπόθεση σχηματισμού κυβέρνησης, δεδομένου ότι κανένα κόμμα της σημερινής αντιπολίτευσης δεν είναι διατεθειμένο να συμμετάσχει σε κυβέρνηση συνασπισμού υπό τον Μητσοτάκη.

Εάν το κόμμα Σαμαρά αποσπάσει ένα σημαντικό ποσοστό, όχι μόνο θα επιβιώσει, αλλά και θα αναδειχθεί σε κεντρικό παράγοντα στη διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης. Ενώ το κόμμα Τσίπρα για να εκτοπίσει τον Μητσοτάκη πρέπει να υπερκεράσει σε ψήφους τη ΝΔ –οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως είναι αδύνατον– το κόμμα Σαμαρά χρειάζεται μόνο να αποσπάσει σημαντικό ποσοστό για να θέσει τον Μητσοτάκη εκτός γηπέδου.

Για τον κεντροδεξιό ψηφοφόρο, ο Τσίπρας είναι “φόβητρο”, το οποίο τον σπρώχνει να επιστρέψει εκλογικά στη ΝΔ, παρά τη δυσαρέσκειά του για τις πράξεις και παραλείψεις της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Κι αυτό επειδή για μία μεγάλη κατηγορία ψηφοφόρων ο Τσίπρας ενεργοποιεί μία πολύ ισχυρή αρνητική μνήμη και από το 2015 και από τη Συμφωνία των Πρεσπών. Σ’ αυτήν την κατηγορία ψηφοφόρων, ο Σαμαράς δίνει διέξοδο: “Δεν θέλω Μητσοτάκη και δεν χρειάζεται να ψηφίσω Τσίπρα για να τον απομακρύνω. Μπορώ να τον απομακρύνω, ψηφίζοντας Σαμαρά”.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι για τον ψηφοφόρο που πρωτίστως επιδιώκει την απομάκρυνση του Μητσοτάκη από την εξουσία η ψήφος στο κόμμα Σαμαρά είναι αποτελεσματικότερη από την ψήφο Τσίπρα. Ο δυσαρεστημένος με τον Μητσοτάκη δεξιός και κεντροδεξιός ψηφοφόρος έχει σήμερα πρόβλημα εκπροσώπησης. Ειδικά αυτός που θέλει να ψηφίζει κόμμα εξουσίας κι όχι κόμμα διαμαρτυρίας, όπως είναι η Ελληνική Λύση και η Φωνή Λογικής.