Ο νεοφιλελευθερισμός τρέφει την Alt-Right

H Alt Right της Γερμανίας, το AfD θα προτείνει συνεργασία στους Χριστιανοδημοκράτες και εκεί θα δοκιμαστεί το περίφημο “gordon sanitaire”, το “τείχος προστασίας” που υποτίθεται ότι τα συστημικά κόμματα έχουν συμφωνήσει για να απομονώνουν τα ακροδεξιά. Πάντως, στην περίπτωση της Σαξονίας-Άνχαλντ κεντρικό ρόλο μπορεί να παίξει το κόμμα “Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ” (BSW) που έλαβε 5,3% και 5 έδρες. Το αριστερό αυτό κόμμα ενδέχεται με αποχή των πέντε βουλευτών του στην τρίτη ψηφοφορία στην τοπική Βουλή, όπου απαιτείται απλή πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών, να επιτρέψει την εκλογή στην πρωθυπουργία του Ζίγκμουντ του AfD.

Η επιτυχία του AfD ήρθε να καταδείξει ότι τα κόμματα της εναλλακτικής Δεξιάς, της λεγόμενης Alt-Right, βρίσκονται στην πιο ισχυρή πολιτική τους θέση εδώ και δεκαετίες με προοπτική σημαντικής αύξησης της επιρροής τους στις εκλογές του 2027. Έχουν ήδη κατοχυρώσει θέσεις σε συμμαχικές κυβερνήσεις με τα χριστιανοδημοκρατικά κόμματα της δεξιάς, ή έχουν ισχυρή θέση στην αντιπολίτευση, ενώ κατέχουν ρόλο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με το 27% των εδρών. 

Βρετανία

Στη Βρετανία, το κόμμα Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ έχει εξελιχθεί σε μεγάλη πολιτική δύναμη. Στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις (τέλη Αυγούστου/αρχές Σεπτεμβρίου 2026), το κόμμα βρίσκεται σε ισοπαλία με τους Εργατικούς στην πρώτη θέση με 23%, ξεπερνώντας ακόμα και τους Συντηρητικούς (Τόρις). Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα διάσταση στη βρετανική Alt-right, καθώς εμφανίζεται τόσο στο κοινοβουλευτικό/ συστημικό επίπεδο, όσο και στο εξωκοινοβουλευτικό/κινηματικό που τελούν σε ήπια αντιπαράθεση. 

Ο Φάρατζ επιχειρεί να χτίσει ένα σοβαρό κοινοβουλευτικό προφίλ, αποκλείοντας τους εξτρεμιστές. Το τραμπικό κίνημα του δρόμου “Unite the Kingdom”, υπό την καθοδήγηση του εθνικιστή ακτιβιστή Τόμι Ρόμπινσον, διοργανώνει μεγάλες πορείες. Ενδιάμεσα υπάρχει και το κόμμα Restore Britain του πρώην ευρωβουλευτή Ρούπερτ Λόου και αποτελεί μια νέα, πιο σκληρή εναλλακτική στα δεξιά του Φάρατζ και καταγράφει περίπου 3% στις δημοσκοπήσεις. Σε κάθε περίπτωση η Alt-right δεν είναι πλέον περιθωριακή στη Βρετανία. 

Πως εξελίχθηκε το φαινόμενο Alt right

Ο όρος “Alternative Right” χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 2008 από τον Αμερικανό λευκό εθνικιστή Richard Spencer με στόχο να δημιουργήσει μια “εναλλακτική” στο κατεστημένο των Ρεπουμπλικάνων. Ήταν η εποχή της παγκόσμιας χρηματο -οικονομικής κρίσης που διέλυσε τη μεσαία τάξη και κατά την οποία αποδείχθηκε πως οι πολιτικοί προστάτευαν μόνο τις τράπεζες και τις οικονομικές ελίτ.

Το φαινόμενο γιγαντώθηκε με την προεδρική υποψηφιότητα του Ντόναλντ Τραμπ και την άνοδο του Steve Bannon μέσω της ιστοσελίδας Breitbart News και προέβαλε έντονη πολιτισμική αντίδραση στην επέκταση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, την παγκοσμιοποίηση και την πολιτική ορθότητα (Woke κουλτούρα, Culture Wars). 

Στην Ευρώπη, το φαινόμενο ξεκίνησε το 2013 με την ίδρυση του AfD από τον καθηγητή οικονομικών Bernd Lucke και μια ομάδα ακαδημαϊκών, δημοσιογράφων και επιχειρηματιών, το οποίο όμως υπέστη πολιτική “αεροπειρατεία” από την ακροδεξιά το 2015 κατά το άνοιγμα των συνόρων σε ένα εκατομμύριο μετανάστες, για να ακολουθήσει η τρίτη φάση αλλοίωσης από το 2017 και μετά, με την επικράτηση της σκληρής εθνικιστικής ακροδεξιάς (Der Flügel).

Στην Γαλλία, ακολουθήθηκε ακριβώς αντίστροφη πορεία. Στο ακραιφνές ακροδεξιό κόμμα του Ζαν Μαρί Λεπέν, μόλις τον διαδέχθηκε η κόρη του Μαρίν Λεπέν ξεκίνησε τη στρατηγική της “απο-δαιμονοποίησης” (dédiabolisation) και ίδρυσε τον Nouveau Rassemblement National (Νέα Εθνική Συσπείρωση) με σκοπό να μετατρέψει το κόμμα σε μια σοβαρή, κυβερνητική δύναμη που δεν θα τρομάζει τον μέσο αστό ψηφοφόρο.

Η Alt-right ως αμορτισέρ για να σωθούν οι ελίτ

Τα ακροδεξιά, εθνολαϊκιστικά ή υπερσυντηρητικά κόμματα της εναλλακτικής Δεξιάς στον οικονομικό τομέα, αν και υπόσχονται ευημερία στους ντόπιους (welfare chauvinism) στην ουσία αποδέχονται την επικυριαρχία της νεοφιλελεύθερης αγοράς και απλώς προβάλλουν τον οικονομικό εθνικισμό.

Για παράδειγμα η οικονομική πολιτική της Τζόρτζια Μελόνι έχει έντονα νεοφιλελεύθερα στοιχεία, όπως αυστηρή τήρηση των ορίων ελλείμματος της ΕΕ, μείωση του δημόσιου χρέους, εισαγωγή του flat tax για ορισμένες κατηγορίες, μείωση του φορολογικού βάρους για επιχειρήσεις, κατάργηση του “Εισοδήματος του Πολίτη” (βασικό εισόδημα) και αυστηρότερες προϋποθέσεις για τα επιδόματα. Δηλαδή, μπορεί να μην είναι αμιγώς νεοφιλελεύθερη η πολιτική της, καθώς υποστηρίζει την προστασία των εγχώριων εταιρειών και των παραδοσιακών οικογενειακών δομών στο πλαίσιο του οικονομικού εθνικισμού, αλλά στην ουσία κινείται εντός των αξόνων του νεοφιλελευθερισμού. 

Διαφαίνεται λοιπόν ότι στο πλαίσιο του κυρίαρχου καπιταλισμού της νεοφιλελεύθερης φάσης τα κόμματα της Alt-Right έρχονται να παίξουν το ρόλο που έπαιξαν ιστορικά τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που υποτάχθηκαν στη λογική των αγορών και στήριξαν ως δεκανίκι τα κόμματα της δεξιάς ελίτ. Τελικά ο ρόλος τους είναι να λειτουργούν ως αμορτισέρ απορρόφησης των κοινωνικών κραδασμών.

Αυτό συμβαίνει ήδη στην Ιταλία με το κόμμα “Αδέλφια της Ιταλίας” (Fratelli d’Italia) της Τζόρτζια Μελόνι που ηγείται της κυβέρνησης, με τη συμμετοχή της “Λέγκας” (Lega) του Ματέο Σαλβίνι. Στην Ολλανδία το “Κόμμα για την Ελευθερία” (PVV) του Χέερτ Βίλντερς κέρδισε τις εκλογές και συμμετέχει στον κυβερνητικό συνασπισμό.

Στη Σουηδία, οι “Σουηδοί Δημοκράτες” (SD) δεν συμμετέχουν άμεσα στην κυβέρνηση, αλλά παρέχουν κρίσιμη κοινοβουλευτική στήριξη για τη διατήρησή της, ενώ στην Φινλανδία το εθνικιστικό “Κόμμα των Φινλανδών” συμμετέχει ως εταίρος στην κεντροδεξιά κυβέρνηση συνεργασίας. Το κόμμα Smer του Ρόμπερτ Φίτσο στην Σλοβακία (αν και προέρχεται από την αριστερά) κυβερνά με εθνικιστική και φιλορωσική ρητορική, σε συνεργασία με το υπερεθνικιστικό SNS.

Στην Γαλλία, η “Εθνική Συσπείρωση” (RN) της Μαρίν Λεπέν και του Ζορντάν Μπαρντελά αποτελεί τη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ομάδα στην Εθνοσυνέλευση, κυριαρχώντας στο πολιτικό σκηνικό. Στην Γερμανία, η “Εναλλακτική για τη Γερμανία” (AfD) καταγράφει πολύ υψηλά ποσοστά σε εθνικό επίπεδο και έχει κερδίσει τοπικές εκλογές σε κρατίδια της ανατολικής Γερμανίας. Στην Αυστρία το “Κόμμα της Ελευθερίας” (FPÖ) σημειώνει πρωτιές στις εκλογικές αναμετρήσεις και διεκδικεί την εξουσία. Στην Ισπανία το κόμμα Vox παραμένει ισχυρή δύναμη, ελέγχοντας περιφερειακές κυβερνήσεις σε συνεργασία με το Λαϊκό Κόμμα. 

Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η εναλλακτική Δεξιά εμφανίζεται  με 193 έδρες σε σύνολο 720 εδρών και με τρεις ευρω-ομάδες. Η ισχυρότερη με 85 έδρες είναι οι “Πατριώτες για την Ευρώπη” (Patriots for Europe) με φιλορωσικές τάσεις κατά της μετανάστευσης. Ακολουθούν οι “Ευρωπαίοι Συντηρητικοί & Μεταρρυθμιστές” (ECR) με 81 έδρες ατλαντιστές της συστημικής δεξιάς που είναι κατά του ευρωπαϊκού συγκεντρωτισμού. Τέλος με 27 έδρες, η “Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών” (ESN) που είναι η πιο ριζοσπαστική και ακραία ομάδα στο Ευρωκοινοβούλιο (AfD Γερμανία). 

Στήριξη των πολεμικών βιομηχανιών

Στο ευρωκοινοβούλιο καθίσταται ιδιαίτερα εμφανής η ρευστότητα των πολιτικών θέσεων κυρίως στον οικονομικό τομέα. Μπορεί οι νεοφιλελεύθερες και φιλοπόλεμες πολιτικές της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν που εκτελεί εντολές του Ευρωπαϊκού συμβουλίου των 27 να συναντούν αρχικά κάποιες αντιστάσεις, αλλά κι αυτές είναι στο πλαίσιο του πολιτικού ανταγωνισμού, όχι επί της ουσίας. 

Διαφαίνεται δε ότι στο πλαίσιο της στροφής προς την πολεμική βιομηχανία που επιχειρούν η Γερμανία και οι ευρωπαϊκές πολιτικές ελίτ, τα Alt-right κόμματα θα παίξουν υποστηρικτικό ρόλο στο πλαίσιο του “ρεαλιστικού συντηρητισμού” και του “οικονομικού εθνικισμού” (economic nationalism). 

Στα μακροοικονομικά ακολουθούν τη νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία για να διατηρήσει την αξιοπιστία της χώρας και διεκδικούν τη μείωση της φορολογίας για τις επιχειρήσεις και περιορισμό των περιβαλλοντικών κανόνων της ΕΕ, δεν ζητούν κρατικοποιήσεις, εκτός αν πρόκειται για πολύ κρίσιμες υποδομές. 

Κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις

Η Γαλλία, η Γερμανία και η Ισπανία αποτελούν τα σημαντικότερα πεδία εκλογικών αναμετρήσεων το 2027, με τις δυνάμεις της ριζοσπαστικής δεξιάς να καταγράφουν ισχυρή άνοδο και να διεκδικούν ακόμη και την εξουσία.  Στις 13 Σεπτεμβρίου 2026 στις σουηδικές βουλευτικές εκλογές θα είναι ένα μεγάλο τεστ για τη δεξιά συμμαχία και τον Οκτώβριο στη Λετονία.  Στη Γαλλία, καθώς ολοκληρώνεται η θητεία του Εμανουέλ Μακρόν, στις προεδρικές εκλογές της 18ης Απριλίου 2027 η Μαρίν Λεπέν θα βρεθεί μάλλον απέναντι με τον Μελανσόν στον δεύτερο γύρο, με την πρώτη να έχει τη συστημική θέση και τον Μελανσόν την ανατρεπτική. 

Στις 18 Απριλίου 2027 στην Φινλανδία οι εκλογές θα δοκιμάσουν την πρώτη σκανδιναβική χώρα που έβγαλε την ακροδεξιά στην κυβέρνηση. Στην Ελλάδα τα πράγματα είναι εξαιρετικά θολά και το αναμενόμενο κόμμα Σαμαρά, που εμφανίζεται ως κόμμα της λαϊκής Δεξιάς, θα προσέλθει στις κάλπες με τη ρητορική του να εστιάζει στην έντονη κριτική κατά της “woke” ατζέντας, στις παραδοσιακές αξίες (πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια) και στην αυστηρότερη διαχείριση του μεταναστευτικού.

Τον Αύγουστο του 2027 οι ισπανικές κάλπες, εν μέσω έντονης πολιτικής πόλωσης για την κυβέρνηση Σάντσεθ, προβλέπεται ότι θα ενισχύσουν το φρανκικό Vox. Τον Νοέμβριο του 2027 θα δοκιμαστεί στην Πολωνία η κεντρώα συμμαχία του Ντόναλντ Τουσκ και τον Δεκέμβριο με την ολοκλήρωση της θητείας της κυβέρνησης της Τζόρτζια Μελόνι οι Ιταλοί θα ξαναμοιράσουν την τράπουλα. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε Αυστρία και Βέλγιο, παρόλο που δεν έχουν άμεσα εθνικές κάλπες, τα εκεί εθνικιστικά κόμματα (FPÖ και Vlaams Belang αντίστοιχα) παραμένουν πρώτα στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων.

Είναι προφανές ότι το ρεύμα των Alt-Right κομμάτων δεν πρόκειται να ανακοπεί, όσο οι νεοφιλελεύθερες ελίτ εξακολουθούν να εφαρμόζουν πολιτικές που μοχλεύουν τις κοινωνικές ανισότητες και προωθούν τον πόλεμο. Οι εκλογές, στη Γαλλία αλλά και στην Ελλάδα, θα σηματοδοτήσουν το ενδεχόμενο διαφοροποίησης του παραδείγματος.