Σβήστε τα φώτα, χαμηλώστε τη θέρμανση – Η Ευρώπη αντιμέτωπη με την κρίση

Κάπως έτσι μοιάζει σήμερα και η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική. Όχι επειδή η Ευρώπη βρίσκεται ξανά μπροστά σε μια καταστροφή,, αλλά επειδή αρχίζει να προετοιμάζεται για αυτήν πριν ακόμη εμφανιστεί. Και πάντα η Ευρώπη  προετοιμάζεται με μέτρα κατά των πολιτών της, δηλαδή με αποφάσεις “κράτους έκτακτης ανάγκης”. Η Ευρώπη λάτρεψε τελικά τον Καρλ Σμιτ, τον θεωρητικό “του κράτους της έκτακτης ανάγκης”, τον θεωρεί ως τον πιο σοφό των σοφών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναφέρει στις πρόσφατες συστάσεις της γνώριμες από το 2022 συνταγές. Λιγότερη κατανάλωση, χαμηλότερη θέρμανση, περιορισμός της εξωτερικής θέρμανσης και σβήσιμο του περιττού φωτισμού. Ο επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης Dan Jørgensen έχει καλέσει τις κυβερνήσεις να εξετάσουν εθελοντικά μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης ενόψει του χειμώνα, καθώς τα αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται σε χαμηλότερα επίπεδα από προηγούμενα χρόνια.

Και εδώ βρίσκεται η ενδιαφέρουσα λέξη: “εθελοντικά“. Η σύγχρονη εξουσία δεν χρειάζεται πάντοτε να απαγορεύει. Μερικές φορές αρκεί να εξηγεί ποια συμπεριφορά θεωρείται υπεύθυνη. Δεν σου λέει “μην ανάψεις το φως”. Σε ρωτά: “Χρειάζεται πραγματικά να είναι αναμμένο;”. Δεν σου λέει “κρύψου κάτω από την κουβέρτα”, αλλά σου προτείνει απλώς να χαμηλώσεις λίγο τον θερμοστάτη.

Η διαφορά είναι τεράστια και ταυτόχρονα σχεδόν αόρατη. Το 2022, μέσα στην ενεργειακή αναστάτωση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Κομισιόν είχε ήδη προτείνει περιορισμό της ζήτησης φυσικού αερίου, μεταξύ άλλων μέσω χαμηλότερων θερμοκρασιών σε κτίρια και περιορισμού της θέρμανσης δημόσιων και επαγγελματικών χώρων. Τότε υπήρχε η σαφής εικόνα μιας ενεργειακής κρίσης.

Σήμερα η κατάσταση είναι διαφορετική, η Ευρώπη έχει διαφοροποιήσει περισσότερο τις πηγές εφοδιασμού της και έχει μειώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο. Ωστόσο, η χαμηλότερη στάθμη των αποθεμάτων επαναφέρει την ανάγκη για προληπτική εξοικονόμηση.

Ποιος πληρώνει το κόστος;

Και εδώ αρχίζει το παράδοξο. Δεν χρειάζεται πλέον να υπάρχει κρίση, αρκεί η πιθανότητα της κρίσης. Έτσι η έκτακτη ανάγκη μετατρέπεται σιγά-σιγά σε μόνιμη ετοιμότητα. Ο πολίτης καλείται να είναι προνοητικός, να καταναλώνει λιγότερο, να περιορίζει τη σπατάλη και να συμμετέχει στην ενεργειακή ασφάλεια. Όλα αυτά ακούγονται απολύτως λογικά. Αλλά υπάρχει μια ενοχλητική ερώτηση: Ποιος πληρώνει το κόστος αυτής της “εθελοντικής” προσαρμογής;

Για ένα μεγάλο δημόσιο κτίριο, ένας βαθμός λιγότερος στη θέρμανση μπορεί να είναι ένας αριθμός σε έναν πίνακα. Για ένα νοικοκυριό που ήδη περιορίζει τη θέρμανση επειδή ο λογαριασμός είναι υψηλός, είναι μια εντελώς διαφορετική εμπειρία. Εδώ βρίσκεται η πραγματική αντίφαση. Η Ευρώπη θέλει ταυτόχρονα ενεργειακή ασφάλεια, πράσινη μετάβαση, βιομηχανική ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα. Όμως όλα αυτά χρειάζονται ενέργεια. Και όταν η ενέργεια γίνεται ακριβή ή λιγότερο διαθέσιμη, η μεγάλη γεωπολιτική στρατηγική καταλήγει τελικά σε ένα μικρό κουμπί στον τοίχο.

Έτσι λοιπόν σου περνά το νόμο με τη διαδικασία του ασυνείδητου μηχανισμού. Το  “σβήσε το φως”, “κατέβασε τη θέρμανση”, “κάνε οικονομία”, έχουν κάνει εγκατάσταση και έχουν γίνει επιταγές ανέκκλητες. Δεν είναι παράλογο να ζητείται εξοικονόμηση. Το παράδοξο βρίσκεται στο γεγονός ότι η “έκτακτη” εξοικονόμηση κινδυνεύει να γίνει μόνιμος τρόπος ζωής και η στέρηση να παρουσιαστεί ως νέα μορφή υπευθυνότητας.

Στο “Brazil”, το σύστημα λειτουργεί επειδή όλοι συμπεριφέρονται σαν να είναι φυσιολογικό. Ίσως αυτό να είναι και το ευρωπαϊκό μάθημα της ενέργειας. Δεν χρειάζεται κανείς να μας διατάξει να ζήσουμε με λιγότερο. Αρκεί να μας πείσει ότι το να θέλουμε λιγότερο είναι δική μας επιλογή. Και κάπου εκεί, ανάμεσα στον θερμοστάτη και στον διακόπτη, αρχίζει η πραγματική πολιτική της ενέργειας.