Από την αντίσταση στη Χούντα στην ενσωμἀτωση της Μεταπολίτευσης – Μια μαρτυρία

Η συμμετοχή μου δημιούργησε την τάση για συνεχή θεωρητική έρευνα, αλλά αδογμάτιστη, ανοιχτή, καθώς ήμουν σε επαφή και συζήτηση με πολλούς φίλους, αλλά και συγκεκριμένα. Όχι θεωρητικολογίες γενικά και αφηρημένα, από καθέδρας διδασκαλία κ.τ.λ. Θεωρία πάντα σε σχέση με τα ευρύτερα τότε προτάγματα της διεθνούς κριτικής και ριζοσπαστικής αριστεράς, αλλά συγκεκριμένα. Έτσι ξεπρόβαλε και σιγά-σιγά η συνειδητοποίηση της πράξης, η μέγιστη σημασία της διαμεσολάβησής της προς όλες τις κατευθύνσεις. Όμως μετά το 1975 σιγά-σιγά η πράξη στην Ελλάδα άρχισε να υποχωρεί, όπως και σε όλο τον κόσμο.

Η επανάσταση των Γαρυφάλλων της Πορτογαλίας με ηγέτη τον Οτέλο ντε Καρβάλιο, που ξέσπασε το 1975, φάνηκε ότι θα έδινε μια νέα ώθηση, αλλά τελικά δεν δημιούργησε καμία νέα εσωτερική διαλεκτική ή δυναμική. Οπότε για μένα πλέον προείχε η συστηματική θεωρητική αναζήτηση, όπως και στα χρόνια της βαθειάς χούντας. Η χούντα του τότε κατεστημένου πήρε την πρωτοβουλία των κινήσεων, και σιγά-σιγά δημιούργησε ένα νέο αυταρχικό κράτος.

Το κίνημα των εργοστασιακών σωματείων που είχε ξεσπάσει εν τω μεταξύ, όσο γνήσιο και αν ήταν, δεν μπορούσε να επιβληθεί από μόνο του και να δημιουργήσει μια εναλλακτική κατάσταση. Οπότε άρχισε για εμένα ο μακρύς δρόμος της αναγκαστικής μοναχικής ενδοσκόπησης και θεωρητικής έρευνας. Επρόκειτο για μια συνεχή πρωταρχική πλέον θεωρητική πράξη, στενάχωρα μεν, αλλά συγχρόνως και προκλητική. Έπρεπε να διερευνήσω όσα πιο πολλά θεωρητικά θέματα μπορούσα, προκειμένου να φθάσω σε μια νέα θεωρητικοποίηση. Στην Ελλάδα δεν υπήρχε το πρόσφορο έδαφος. Για αυτό βρήκα διέξοδο στο Παρίσι, όπου ακόμη ήταν δυνατές οι αναλαμπές του κινήματος του Μάη και συγχρόνως είχαν κατακτηθεί θέσεις μέσα στο Πανεπιστήμιο.

Στην Ελλάδα έπρεπε να περιμένουμε την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981 για να δημιουργηθεί ο νόμος για τα διδακτορικά. Έτσι όταν τέλειωσα το διδακτορικό μου στο Παρίσι και είχαν κλείσει οι πόρτες στο Παν/μίο, λόγω της λιτότητας που είχε επιβάλει η γαλλική κυβέρνηση, βρέθηκε μια θέση και για μένα στο Πολυτεχνείο Κρήτης, με την υποστήριξη φίλων από το κίνημα, μετά τις καταλυτικές παρεμβάσεις μου στα αμφιθέατρα στο Παρίσι και την κρίσιμη παρέμβαση μου για την υπεράσπιση του ΚΑΠΑ επίσης στο Παρίσι, που διαμόρφωσε μια νέα δυναμική κατάσταση.

Έτσι η έρευνα και η θεωρητικοποίησή μου για τη Νέα κριτική θεωρία και πράξη αποκτά εφεξής άλλη διάσταση. Αρχίζει να συγκροτείται πλέον σε μια λίγο-πολύ συστηματική και συνάμα αυτόνομη θεωρητικοποίηση αμέσως μόλις τελείωσα το διδακτορικό, με τις εισηγήσεις και τις παρεμβάσεις μου ήδη από το όταν ήμουν ακόμη στο Παρίσι.

Νέα κριτική θεωρία

Η παρακαταθήκη βέβαια των πραγματικών ριζοσπαστικών οργανώσεων διεθνώς και της ελληνικής αριστεράς παρέμεινε πάντοτε ζωντανή και φωτοβόλα, παρά την αμνησία που προκάλεσε η παγκοσμιοποίηση στη συνέχεια και η απόγνωση που επέφερε η κρίση του 2008.

Και βέβαια ο Σατλέ, ο καθηγητής του Πουλαντζά, ο Βεμπέρ, μαθητής του Πουλαντζά, ο Βεργόπουλος φίλος και συνεργάτης του Πουλαντζά, ο Παγουλάτος, το ίδιο: Η πουλαντζική τάση με τον έναν ή τον άλλο τρόπο με αποδέχθηκε στο Παρίσι και μου έδωσε σημαντική ώθηση σε συνδυασμό με την φρανκφουρτιανή, του επίσης αγωνιστή Ρεβώ ντ’ Αλλόν. Με άλλα λόγια η θεωρητικοποίησή μου της Νέας κριτικής θεωρίας και πράξης, ήταν τότε μια σύνθεση του αριστερού πουλαντζισμού και της Σχολής της Φρανκφούρτης: Σχετική αυτονομία και καθορισμένη άρνηση, διαλεκτική, ανθρωπιστική θετικότητα, υπό την επήρεια του Μαρκούζε. Και ως υπόβαθρο βέβαια πάντοτε ο νεαρός Λούκατς, και βέβαια πάντοτε δάσκαλος του Πουλαντζά, μέσω Λ. Γκολντμάν, στο περιβάλλον του οποίου αναδείχθηκε αρχικά ο Πουλαντζάς.

Αλλά η Νέα κριτική θεωρία και πράξη που εισηγήθηκα είναι πράξη, νέα αυτόνομη, διαφορετική, καινοτόμα, δημιουργική, ρηξικέλευθη, αυτοτελής…

H Νέα κριτική θεωρία είναι κριτική της ενσωμάτωσης, των διαδικασιών ενσωμάτωσης που εμφανίζονται σε περιόδους σταθεροποίησης, έστω και σχετικής, του συστήματος, και διαλύουν την όποια μορφή κινήματος υπήρχε, την όποια ευρύτερη επίδραση της κριτικής σκέψης. Έτσι η Νέα κριτική θεωρία προσπαθεί να κρατήσει ζωντανό τον πυρήνα της κριτικής θεωρίας και πράξης, με όσο πιο ενιαίο και ιστορικό τρόπο μπορεί, και συγχρόνως να συγκροτήσει μια ενιαία ιστορική κριτική θεώρηση, με επίκεντρο πάντα την πράξη, την εναλλακτική οπτική και δυναμική, έστω και ελάχιστα υπαρκτή, και το πιο συχνά κρυμμένη.