Μπορούν οι εκλογές σε ΗΠΑ-Ισραήλ να αλλάξουν τα δεδομένα σε Ουκρανία-Ιράν;

Προς το παρόν όμως, η εξεύρεση αποδεκτών όρων αποδεικνύεται στην πράξη αδύνατη. Και τα σενάρια για το τι μέλλει γενέσθαι, επιδεινώνονται διαρκώς. Το αποτέλεσμα είναι η συνέχιση της αιματοχυσίας. Το αδιέξοδο είναι για κάποιους μεγαλύτερο, καθότι σχετίζεται ευθέως με αυτή καθαυτή την επιβίωση των χωρών τους (βλ. κυρίως Ουκρανία). Για άλλους μικρότερο.

Η Ρωσία γνωρίζει ότι οι αρχικές της προσδοκίες διαψεύσθηκαν. Σταδιακά προσαρμόστηκε και περιόρισε τους ανεδαφικούς στόχους. Σήμερα, έχοντας κατορθώσει να δημιουργήσει και ζώνη ασφαλείας πάνω από την Κριμαία, δηλώνει πως επιδιώκει να κάνει το ίδιο σε όλο το μήκος των συνόρων της με την Ουκρανία. Λουχάνσκ, Ντονιέτσκ, Ζαπορίζια, Χερσώνα και πλέον, η προσοχή στρέφεται κυρίως στο Χάρκοβο και το Σούμι. Ζώνη ασφαλείας 600 χιλιομέτρων…

Η Ουκρανία κινδυνεύει να χάσει πολλά περισσότερα, εκτός από εδάφη. Οι απώλειες είναι πολλές. Στους θανάτους στο μέτωπο, που μετριούνται σε εκατοντάδες χιλιάδες, έρχονται να προστεθούν εκατομμύρια Ουκρανών που εγκατέλειψαν τη χώρα. Πολλοί για να μην στρατευθούν. Έχουν πλέον αρχίσει μια νέα ζωή σε κάποια χώρα της Δύσης. Ακόμα κι αν οι ρωσικές απώλειες είναι πολύ μεγαλύτερες, τα δημογραφικά στοιχεία πλήττουν δυσανάλογα την Ουκρανία.

Η ευκαιρία τερματισμού του πολέμου μετά τις συνομιλίες της Κωνσταντινούπολης -στα τέλη Μαρτίου 2022- τορπιλίστηκε από τις χώρες που προέκριναν τη συνέχεια. Ο λόγος απλός. Ακόμα κι αν χάβουν τον πόλεμο, η συνεχιζόμενη θυσία των Ουκρανών φθείρει ολοένα και περισσότερο την κοινή βασική απειλή εθνικής ασφαλείας. Τη Ρωσική Ομοσπονδία. Κάπως έτσι, αντί για έναν πόλεμο λίγων μηνών, καταλήξαμε να έχουμε έναν πόλεμο που διαρκεί περισσότερο από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο… και βαδίζει πλέον προς τη διάρκεια του Β’ ΠΠ.

Όσο και να μην αρέσει, αναπόφευκτα, όταν κάποτε τελειώσει οι ερευνητές δεν θα έχουν άλλη επιλογή από το να «ζυγίσουν» τα συμφωνηθέντα στην Κωνσταντινούπολη, μόλις τον Μάρτιο του 2022 με την τελική διευθέτηση. Απώλεια εδαφών, εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους, εάν θα μπει στο ΝΑΤΟ ή όχι, το ίδιο με την ΕΕ και τελικά τι θα ισχύσει με την Κριμαία. Αντικειμενικά, αυτά θα κρίνουν το εάν τελικά όντως συνιστούσε απώλεια ευκαιρίας. Όχι ποιον συνέφερε η συνέχιση του πολέμου.

Ουκρανία: Από τη συμφωνία του 2022 στο σημερινό αδιέξοδο

Συνοπτικά, ας δούμε τι είχε συμφωνηθεί. Προφανώς και σημεία της -καταρχήν- συμφωνίας, θα ήγειραν διαφωνίες. Εάν υπήρχε βούληση, περαιτέρω διαπραγματεύσεις θα κατέληγαν σε κάποια συμφωνία. Οπότε, η λογική υπαγορεύει, σε αυτή τη φάση να περιοριστούμε στα πιο βασικά και αυταπόδεικτα. Να αναρωτηθούμε πώς έχουν εξελιχθεί σήμερα τα πράγματα, συνυπολογίζοντας τις εξελίξεις επί του πεδίου:

Προβλεπόταν κατάπαυση πυρός και εποπτευόμενη αποχώρηση των ρωσικών δυνάμεων. Η Ουκρανία θα δεσμευόταν σε «μόνιμη ουδετερότητα», εγκαταλείποντας την προσπάθεια ένταξης στο ΝΑΤΟ. Δεν αποκλειόταν η είσοδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Μεγάλες δυνάμεις» θα παρείχαν εγγυήσεις ασφαλείας. Η Ουκρανία θα συμφωνούσε σε όρους περιορισμού της ισχύος και του μεγέθους των ενόπλων της δυνάμεων. Το εδαφικό και πολιτικό στάτους της Κριμαίας θα πάγωνε και θα αποτελούσε αντικείμενο διμερούς διαπραγμάτευσης σε μια περίοδο 10-15 ετών.

Αντιστοίχως σήμερα, η απώλεια εδαφών μοιάζει να μην μπορεί να αντιστραφεί. Είτε στο πεδίο, είτε στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης. Όσο συσσωρευόταν κόστος στη ρωσική πλευρά και η ίδια η Δύση έθετε θέμα σταθερότητας του καθεστώτος Πούτιν, τόσο ενταφιαζόταν αυτή η προοπτική. Η ένταξη στην ΕΕ είναι η μόνη ρεαλιστική προοπτική. Οι εγγυήσεις ασφαλείας θα υπάρχουν, ίσως και με την εμπλοκή περισσοτέρων χωρών. Η δε τύχη της Κριμαίας έχει απλά σφραγιστεί. Εάν δεν θέλουμε να τρέφουμε αυταπάτες.

Πού βρισκόμαστε όμως σήμερα; Η απευθείας διαπραγμάτευση αποκλείεται, καθώς η Μόσχα έχει «διαγράψει» τον Ζελένσκι. Η στάση της ενισχύεται και από την αντίστοιχη του Αμερικανού προέδρου Τραμπ. Το κατηγορεί ευθέως ότι δεν συντάσσεται με την εκπεφρασμένη επιθυμία του να τερματιστεί ο πόλεμος. Αυτό αιτιολογείται με την απροθυμία του να αναγνωρίσει ότι τα τετελεσμένα επί του εδάφους είναι μη αναστρέψιμα. Η δυτική βοήθεια αποδεικνύεται στην πράξη μη επαρκής, πέραν του ότι φθάνει με καθυστέρηση.

Στο τραπέζι πλέον υπάρχει η «συνάντηση κορυφής» Τραμπ, Πούτιν και Σι, ειδικά για το ζήτημα της Ουκρανίας, εάν πιστέψουμε το δημοσίευμα της Wall Street Journal. Μπορεί να είχε αναφερθεί και στο παρελθόν, όμως τώρα φέρεται να έχει προτείνει ο Πούτιν τη διεξαγωγή της στο περιθώριο της συνόδου της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), η οποία έχει προγραμματιστεί για τον Νοέμβριο στη Σεντζέν της Κίνας.

Η πρόταση του Ρώσου προέδρου φέρεται να κατατέθηκε κατά την τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τραμπ στις 9 Οκτωβρίου, όταν και κατέληξαν και σε συμφωνία για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ στην αμερικανική και τη διεθνή αγορά. Από αυτή τη συνάντηση θα απουσιάζει… η Ουκρανία! Θα απουσιάζει όμως και η Ευρωπαϊκή Ένωση, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για την εικόνα της σε Ουάσινγκτον, Μόσχα και Πεκίνο.

Εκλογές και μεγάλες δυνάμεις: Κλειδί για την ειρήνη;

Η πρωτοβουλία αυτή, παρότι δεν έχει γίνει αποδεκτή από τις ΗΠΑ, δικαιολογείται από τις παγκόσμιες συνέπειες των δυο πολέμων. Αποτελεί παράλληλα και συνειδητοποίηση, ότι για να διαμορφωθεί σταδιακά μια νέα ισορροπία, της κατάστασης πρέπει να επιληφθεί η «πρώτη κατηγορία» του παγκόσμιου καταμερισμού ισχύος. Κι όποιος θεωρεί πως έχει περιθώριο παρέκκλισης, μπορεί να δοκιμάσει να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο.

Πέραν της Ουκρανίας όμως, το μοντέλο αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην περίπτωση του πολέμου με το Ιράν. Βεβαίως, εδώ τα προβλήματα είναι διαφορετικής φύσης. Μέχρι στιγμής, αυστηρά, το Ιράν επιδεικνύει άλλο επίπεδο «ανθεκτικότητας» και εξάρτησης από έξωθεν υποστήριξης συγκριτικά με την Ουκρανία. Επίσης, η εμπλοκή του Ισραήλ, αλλά και η ευθεία σύνδεση της υπόθεσης με τις εκλογές σε ΗΠΑ και Ισραήλ, περιπλέκει την κατάσταση. Η έκβαση των εκλογικών αναμετρήσεων θα επηρεάσει το πλαίσιο εντός του οποίου θα κινηθούν οι προσπάθειες ειρήνευσης.

Βέβαια, ο ρόλος τόσο της Μόσχας όσο και του Πεκίνου μπορεί στο παρασκήνιο να αποδειχθεί καθοριστικός. Ιδίως στο κομβικό ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Θα μπει στη διαδικασία η Τεχεράνη να το ανταλλάξει με την πλήρη επιστροφή της στο διεθνές προσκήνιο, που θα προϋποθέτει και αλλαγή της στάσης της απέναντι στο εβραϊκό κράτος; Παρότι μοιάζει απίθανο, σε αυτή τη φάση οι προβλέψεις είναι παρακινδυνευμένες.

Προς το παρόν, τα ενδιαφέροντα μετατίθενται για τις αρχές Νοεμβρίου. Όταν πλέον θα γνωρίζουμε εάν στο τιμόνι του Ισραήλ θα εξακολουθήσει να βρίσκεται ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, ή κάποιο πρόσωπο επί του οποίου θα ασκεί «ισχυρή επιρροή» ο ηγέτης του Λικούντ. Επίσης, θα ξεκαθαρίσει και το τοπίο στην Ουάσινγκτον…

Εάν πιστέψουμε τις δημοσκοπήσεις, οι πιθανότητες να εξακολουθήσουν οι Ρεπουμπλικάνοι να ελέγχουν τόσο τη Βουλή όσο και τη γερουσία είναι σχεδόν μηδενικές. Απίθανη δεν είναι και η απώλεια αμφοτέρων. Μειωμένες είναι και οι πιθανότητες θεαματικής εκ νέου δημοσκοπικής αστοχίας. Όσο αγριεύουν τα πολιτικά πάθη στην Ουάσινγκτον, τόσο θα «γκριζάρει» η πιθανότητα διαφυγής από τον φαύλο κύκλο των πολέμων…

* Σε συνεργασία με το defence-point.gr