Σερβία: Όταν τελειώσουν οι πανηγυρισμοί…

Ο αγώνας τους και το αποτέλεσμά του αξίζουν μεγάλο σεβασμό και συγχαρητήρια. Ωστόσο, η χθεσινή βραδιά ήταν πιθανότατα η πρώτη και η τελευταία φορά που όλοι αυτοί οι άνθρωποι βρέθηκαν απολύτως ενωμένοι, πανηγυρίζοντας μαζί την ίδια νίκη, με τον ίδιο ενθουσιασμό και την ίδια συγκίνηση. Το πρώτο άγνωστο στοιχείο της εξίσωσης είναι το πώς το νικηφόρο κίνημα θα μετατραπεί σε λειτουργική κυβέρνηση. Ποιος θα είναι ο πρωθυπουργός, ποιοι θα αναλάβουν υπουργεία και θέσεις ευθύνης, ποιος θα φέρει την πολιτική ευθύνη και, κυρίως, ποιος θα έχει τον τελευταίο λόγο;

Ένας πολιτικός σχηματισμός, χωρίς την κλασική κομματική ιεραρχία, καλείται πλέον να δημιουργήσει μηχανισμούς λήψης αποφάσεων, πειθαρχίας και λογοδοσίας απέναντι σε όσους τον ψήφισαν. Κάθε σοβαρή πολιτική απόφαση θα αποτελεί πρόκληση για μια πλειοψηφία περίπου 140 βουλευτών, οι οποίοι μέχρι σήμερα ενώνονταν πρωτίστως γύρω από έναν κοινό στόχο: Την ήττα του Βούτσιτς. Μένει να διαπιστώσουμε τι ακριβώς υποστηρίζουν, σε ποια ζητήματα συμφωνούν και σε ποια διαφωνούν μεταξύ τους.

Ένα δεύτερο δεδομένο είναι ότι στις επόμενες βουλευτικές εκλογές, όποτε κι αν πραγματοποιηθούν, η Φοιτητική Λίστα δεν θα υπάρχει με τη σημερινή της μορφή. Ή θα διασπαστεί σε περισσότερους πολιτικούς σχηματισμούς, ή θα μετασχηματιστεί σε ενιαίο κόμμα που θα αποτελέσει τον βασικό φορέα του κινήματος που κέρδισε τις εκλογές. Εάν εξελιχθεί σε κόμμα, δύσκολα η πραγματική του ηγεσία θα παραμείνει στα χέρια των φοιτητών. Το πολιτικό βάρος θα μεταφερθεί σταδιακά σε μεγαλύτερους ηλικιακά και πιο έμπειρους, οι οποίοι βρέθηκαν στα ψηφοδέλτια ή βρίσκονται πίσω από αυτά.

Πρόκειται για ανθρώπους που απέκτησαν αυτή τη θέση χάρη στην ενέργεια, τον αγώνα και τον ενθουσιασμό του φοιτητικού κινήματος, το οποίο κατάφερε να κινητοποιήσει τη σερβική κοινωνία και να προσδώσει στην εκλογική αναμέτρηση χαρακτήρα δημοψηφίσματος. Εδώ ακριβώς αρχίζει και η πρώτη σύγκρουση με την ίδια την επαναστατική δυναμική του κινήματος.

Η επόμενη μέρα στην Σερβία 

Ένα μέρος όσων υποστήριξαν την αλλαγή θα μετατραπεί σε επικριτές της νέας εξουσίας, καθώς ένα πολιτικό κόμμα, από τη φύση του, προϋποθέτει συμβιβασμούς, ιεραρχία και αποφάσεις που δεν μπορούν να ικανοποιούν τους πάντες. Ένα άλλο μέρος θα επιδιώξει να συμμετάσχει στην οικοδόμηση του νέου συστήματος, παρακινούμενο από εκείνη την κάπως ουτοπική, αλλά απολύτως ανθρώπινη επιθυμία: “Να είμαστε ρεαλιστές, να ζητάμε το αδύνατο”! Ωστόσο, η επανάσταση πάντοτε τρώει τα παιδιά της. Είναι κι αυτό μέρος της ανθρώπινης φύσης.

Ένα τρίτο στοιχείο είναι ότι αυτή δεν ήταν η πρώτη προσπάθεια ανατροπής του Βούτσιτς. Αντιθέτως, τέτοιες προσπάθειες υπήρξαν επί περισσότερο από μία δεκαετία, κάθε φορά με διαφορετική αφορμή, αλλά με τον ίδιο πολιτικό στόχο. Από τις διαδηλώσεις κατά των εκλογικών αποτελεσμάτων και τις κινητοποιήσεις κατά της βίας, μέχρι το κίνημα Ne davimo Beograd (Μην πνίγετε το Βελιγράδι) και την τραγωδία με την κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, οι αφορμές άλλαζαν, αλλά η πολιτική μάχη για την αλλαγή της εξουσίας παρέμενε.

Δεν οργανώθηκαν όλες οι διαδηλώσεις από τους ίδιους ανθρώπους, ούτε είχαν όλοι οι συμμετέχοντες τα ίδια κίνητρα. Ωστόσο, όλα αυτά τα κύματα διαμαρτυρίας διαμόρφωσαν σταδιακά ένα πολιτικό κλίμα, στο οποίο η ανατροπή του Βούτσιτς έγινε ο κοινός παρονομαστής πολλών και διαφορετικών κοινωνικών και πολιτικών ομάδων. Και να που, τελικά, τα κατάφεραν. Το κατά πόσον σε αυτόν τον μακροχρόνιο αγώνα υπήρξαν και εξωτερικά κέντρα επιρροής, πολιτικές επενδύσεις και οικονομικά συμφέροντα, μένει να φανεί.

Η νέα εξουσία, άραγε, θα διερευνήσει και θα αποκαλύψει νέα στοιχεία σχετικά με την τραγωδία του Νόβι Σαντ, η οποία αποτέλεσε τον καταλύτη για την τελευταία μεγάλη και τελικά νικηφόρα συσπείρωση, που κορυφώθηκε χθες; Εξίσου ενδιαφέρον έχει να παρακολουθήσουμε ποιος θα έχει τι να “αποκομίσει” από τη νέα κυβέρνηση. Με άλλα λόγια, ποιοι θα αποκτήσουν πρόσβαση στην πολιτική εξουσία, σε οικονομικές συμφωνίες, σε στρατηγικούς πόρους και στη δυνατότητα επηρεασμού των μελλοντικών αποφάσεων της Σερβίας.

Αυτό δεν θα αποδεικνύει αυτομάτως ποιος χρηματοδότησε ποιον, αλλά σίγουρα θα δείξει ποιοι ωφελήθηκαν από την πολιτική αλλαγή, πέρα, φυσικά, από τους πολίτες που είχαν κουραστεί από τον Βούτσιτς και τη διαρκή παρουσία του στην πολιτική ζωή. Και ως προς αυτό, είναι σαφές ότι υπήρχε μια εμφανής πολιτική φθορά, μια κόπωση της κοινωνίας, αλλά και οργή και αγανάκτηση εξαιτίας σοβαρών καταγγελιών για εγκληματικές πράξεις, διαφθορά και κατάχρηση εξουσίας.

Κρίσιμα θέματα για τη νέα κυβέρνηση 

Σίγουρα δεν είναι όλα αλήθεια, όπως σίγουρα δεν είναι και όλα ψέματα. Το ποιες κατηγορίες θα αποδειχθούν βάσιμες, πώς θα διεξαχθούν οι θεσμικές και δικαστικές διαδικασίες και πώς η νέα κυβέρνηση θα αντιμετωπίσει τα δικά της προβλήματα θα είναι καθοριστικής σημασίας τόσο για την αποτίμηση της πολιτικής κληρονομιάς του Βούτσιτς όσο και για το μέλλον του κόμματος του, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί μια μεγάλη πολιτική δύναμη.

Και εδώ φτάνουμε ίσως στο πιο ενδιαφέρον σημείο και για όσους παρακολουθούν τις εξελίξεις από απόσταση, αλλά για τους ίδιους τους συμμετέχοντες στις πολιτικές διεργασίες της Σερβίας. Η νέα εξουσία θα πρέπει πολύ σύντομα να πάψει να λειτουργεί ως κίνημα διαμαρτυρίας και να αρχίσει να λειτουργεί ως κυβέρνηση. Θα κληθεί να λάβει αποφάσεις για την οικονομία, για το ζήτημα του Κοσόβου, για τις σχέσεις με την ΕΕ και τη Ρωσία, για τις σχέσεις με τα γειτονικά κράτη και για πολλά άλλα ζητήματα, για τα οποία οι χιλιάδες άνθρωποι που συγκεντρώθηκαν για να πανηγυρίσουν την εκλογική νίκη δεν έχουν ούτε κατά προσέγγιση τις ίδιες απόψεις.

Ένα πράγμα, ωστόσο, είναι βέβαιο: Το πολιτικό σύστημα της Σερβίας υπέστη μια επανεκκίνηση. Ίσως, για την παρούσα στιγμή, ακόμη κι αυτό να είναι αρκετό. Παρότι η νίκη απέναντι σε ένα πολιτικό σύστημα δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την ικανότητα οικοδόμησης ενός καλύτερου, ο καθένας έχει δικαίωμα στο όνειρο, στον αγώνα και στην ελπίδα. Ο χρόνος και οι πολιτικές που θα εφαρμοστούν θα δείξουν εάν η Σερβία απέκτησε απλώς μια νέα κυβέρνηση, ή πραγματικά ένα νέο πολιτικό σύστημα. Διότι άλλο πράγμα είναι να γνωρίζουν όλοι εναντίον ποιου τάσσονται και εντελώς διαφορετικό να πρέπει να συμφωνήσουν στο τι πρέπει να γίνει.