Παρουσίαση του βιβλίου “Τεχνητή Νοημοσύνη και Σύγχρονοι Πόλεμοι”

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026 και ώρα 18:00, στην Αίθουσα Ballroom του ξενοδοχείου Electra Palace (Ναυάρχου Νικοδήμου 18-20, Πλάκα, Αθήνα). Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι διακεκριμένοι εισηγητές:

• Ευάγγελος Βενιζέλος (Κεντρικός Ομιλητής), Πρώην Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης, Υπουργός Άμυνας, Εξωτερικών και Ομότιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής ΑΠΘ.
• Στέλιος Φενέκος, Υποναύαρχος Π.Ν. ε.α. και Πρόεδρος του Επιστημονικού Ινστιτούτου «Αλέξανδρος Παπαναστασίου» (ΙΝΑΠ).
• Ανδρέας Λιαρόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.
Την εκδήλωση θα συντονίσει η Κατερίνα Μάρκου, Διευθύντρια Εκδόσεων Παπαζήση και πρώην Βουλευτής.

Το βιβλίο του Παναγιώτη Ρουμελιώτη εξετάζει τη ραγδαία ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στον στρατιωτικό τομέα και τον κυβερνοπόλεμο, αναδεικνύοντάς την ως την τρίτη μεγάλη επανάσταση στη διεξαγωγή του πολέμου μετά την ανακάλυψη της πυρίτιδας και των πυρηνικών όπλων. Το κεντρικό επιχείρημα του έργου είναι ότι η στρατιωτική ΤΝ λειτουργεί ως ένας καθοριστικός «πολλαπλασιαστής ισχύος». Αν και δεν μεταβάλλει τη θεμελιώδη πολιτική και βίαιη φύση του πολέμου, μετασχηματίζει ριζικά τον χαρακτήρα του, επηρεάζοντας την ταχύτητα, την κλίμακα, την ακρίβεια και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων στο σύγχρονο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Το έργο χωρίζεται σε δύο μεγάλα μέρη: το πρώτο είναι αφιερωμένο στη στρατιωτική τεχνητή νοημοσύνη και τα αυτόνομα οπλικά συστήματα, ενώ το δεύτερο επικεντρώνεται στον κυβερνοπόλεμο και τις στρατηγικές κυβερνοάμυνας. Η ανάλυση του συγγραφέα διακρίνεται για την επικαιρότητά της, καθώς ενσωματώνει δεδομένα και εξελίξεις από τα κύρια μέτωπα των σύγχρονων συγκρούσεων —τον ρωσοουκρανικό πόλεμο, τη Γάζα και την ευρύτερη αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή— με ενημέρωση που εκτείνεται έως τα μέσα του 2026.

Στο πρώτο μέρος, ο συγγραφέας ορίζει τις βασικές έννοιες της στρατιωτικής ΤΝ και παρουσιάζει μια ιστορική αναδρομή από τα πρώτα κατευθυνόμενα όπλα έως τις σύγχρονες εφαρμογές. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο παγκόσμιος ανταγωνισμός για την τεχνολογική πρωτοκαθεδρία, με τις μεγάλες δυνάμεις να αναπτύσσουν διαφορετικά επιχειρησιακά δόγματα:

• ΗΠΑ: Εστιάζουν στη διατήρηση του τεχνολογικού τους προβαδίσματος μέσω της πλήρους διασύνδεσης των κλάδων των ενόπλων δυνάμεών τους. Εμβληματικά προγράμματα όπως το Replicator και το σύστημα CJADC2 (Joint All-Domain Command and Control) αποσκοπούν στη δικτύωση αισθητήρων και πλατφορμών σε πραγματικό χρόνο.

• Κίνα: Αναπτύσσει τα δόγματα της «Ευφυούς Σύγκρουσης» (Intelligentized Warfare) και των «Επιχειρήσεων Ακριβείας σε Πολλαπλά Πεδία», επιδιώκοντας την πλήρη ενσωμάτωση της πληροφορίας και των αλγορίθμων στη λήψη αποφάσεων.

• Ρωσία: Παρά τις πιέσεις των δυτικών κυρώσεων, επικεντρώνει τις προσπάθειές της στη ρομποτοποίηση του πεδίου της μάχης και στη χρήση μη επανδρωμένων συστημάτων.

• Ευρωπαϊκή Ένωση: Ο συγγραφέας εκφράζει την ανησυχία ότι η ΕΕ δίνει υπερβολικό βάρος στο κανονιστικό πλαίσιο (όπως το AI Act) χωρίς να αναπτύσσει αντίστοιχη στρατιωτική τεχνολογική ισχύ, γεγονός που εγκυμονεί τον κίνδυνο να μετατραπεί σε «ψηφιακή αποικία» και να αποκτήσει στρατηγική εξάρτηση από τρίτους.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα Μη Επανδρωμένα Αυτόνομης Πλοήγησης Οχήματα (UAV, drones) στον αέρα, τη θάλασσα και την ξηρά, καθώς και στην τεχνολογία σμηνών (swarms), όπου πολλαπλά αυτόνομα συστήματα δρουν συντονισμένα ως ενιαία μονάδα. Η αγορά της στρατιωτικής ΤΝ γνωρίζει εκρηκτική άνοδο, με προβλέψεις μεγέθυνσης από τα 8,47 δισεκατομμύρια δολάρια το 2023 στα 32,19 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2034.

Στην πράξη, η αποτελεσματικότητα αυτών των συστημάτων αποτυπώνεται στα σύγχρονα θέατρα πολέμου. Στην Ουκρανία, η χρήση δορυφορικών δικτύων (Starlink) και πλατφορμών ανάλυσης δεδομένων (Palantir) άλλαξε ριζικά τη διαχείριση των μαχών, επιτρέποντας σε μη επανδρωμένα σκάφη να καταφέρουν πλήγματα κατά του ρωσικού στόλου στη Μαύρη Θάλασσα. Στη Μέση Ανατολή, η χρήση συστημάτων όπως το αμερικανικό Project Maven, σε συνδυασμό με εξελιγμένους «πράκτορες ΤΝ» (agentic AI) και έξυπνα αντιπυραυλικά συστήματα, επέτρεψε την αναχαίτιση επιθέσεων κορεσμού από ιρανικά drones και πυραύλους.

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου μετατοπίζει το ενδιαφέρον στον κυβερνοχώρο, ο οποίος αποτελεί πλέον ένα αυτόνομο και κρίσιμο πεδίο επιχειρήσεων. Η ΤΝ λειτουργεί εδώ με διττό τρόπο: αυτοματοποιεί και επιταχύνει τις επιθετικές κυβερνοενέργειες, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί τη βάση για την έγκαιρη ανίχνευση και απόκρουση απειλών σε πραγματικό χρόνο. Ο συγγραφέας προχωρά σε μια συστηματική τυπολογία των σύγχρονων κυβερνοαπειλών, εξετάζοντας:

• Το κακόβουλο λογισμικό διαγραφής δεδομένων (wiper malware).
• Τις επιθέσεις κατανεμημένης άρνησης υπηρεσίας (DDoS attacks).
• Τις μεθόδους ηλεκτρονικού «ψαρέματος» (phishing).
• Τις επιθέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα (supply-chain attacks).
• Τις εξελιγμένες επιθέσεις παραπλάνησης και χειραγώγησης των ίδιων των συστημάτων ΤΝ (adversarial attacks, data poisoning).

Μέσα από τη μελέτη συγκεκριμένων περιπτώσεων —όπως οι ρωσικές επιθέσεις στο ενεργειακό δίκτυο της Ουκρανίας, οι ιρανικές επιχειρήσεις κατά κρίσιμων υποδομών και ο «χακτιβισμός» στη σύγκρουση Ισραήλ-Χαμάς— αναλύεται η γεωπολιτική διάσταση του κυβερνοπολέμου. Παράλληλα, εξετάζεται η αγορά της κυβερνοασφάλειας και το διεθνές νομικό καθεστώς.

Ο Ρουμελιώτης παρουσιάζει μια τετραβάθμια κατάταξη των κυβερνοεπιχειρήσεων που εκτείνεται από το απλό κυβερνοέγκλημα έως την ένοπλη επίθεση, επισημαίνοντας ωστόσο ότι ο νομικός χαρακτηρισμός δεν είναι γραμμικός αλλά εξαρτάται από την ένταση και τα τελικά αποτελέσματα της επίθεσης.

Ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια του βιβλίου αφορά τις ανησυχίες και τους υπαρξιακούς κινδύνους που συνοδεύουν την αυτονόμηση των όπλων. Η χρήση αλγορίθμων συμπιέζει δραματικά τον χρόνο που διαθέτει ο άνθρωπος για την επαλήθευση και την έγκριση μιας στρατιωτικής απόφασης (σε ορισμένες περιπτώσεις ο χρόνος αυτός περιορίζεται στα 20 δευτερόλεπτα), εκτοπίζοντας ουσιαστικά τον ανθρώπινο παράγοντα από τη λήψη αποφάσεων.

Αυτό δημιουργεί τεράστια προβλήματα στην απόδοση ευθυνών και προκαλεί το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, καθώς οι μηχανές αδυνατούν να εφαρμόσουν με αξιοπιστία τις θεμελιώδεις αρχές της διάκρισης μεταξύ μαχητών και αμάχων, της αναλογικότητας και της λήψης προφυλάξεων.

Ο συγγραφέας καταγράφει το διεθνές θεσμικό αδιέξοδο, αναφερόμενος στις δυστοκίες των διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο του ΟΗΕ για τα Θανατηφόρα Αυτόνομα Οπλικά Συστήματα (LAWS). Παρά τις εκκλήσεις για τη δημιουργία ενός νομικά δεσμευτικού πλαισίου έως το τέλος του 2026, οι έντονες διαφωνίες μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων καθιστούν τη συναίνεση εξαιρετικά δύσκολη. Επιπλέον, εξετάζονται οι διαφορετικές προσεγγίσεις των αμερικανικών κυβερνήσεων (Biden και Trump) και καταγράφονται ακόμη και θρησκευτικές-ηθικές παρεμβάσεις, όπως η εγκύκλιος Magnifica humanitas του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄. Μακροπρόθεσμα (σε ορίζοντα 60-80 ετών), η προοπτική της Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης (AGI) και της Υπερνοημοσύνης (Superintelligence) εγκυμονεί τον κίνδυνο πλήρους απώλειας του ανθρώπινου ελέγχου πάνω στα οπλικά συστήματα.

Στον επίλογο του έργου υπογραμμίζεται ότι τα κράτη που καθυστερούν να ενσωματώσουν την ΤΝ στις ένοπλες δυνάμεις τους αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο στρατηγικής υποβάθμισης ή ακόμη και στρατιωτικής ήττας στο σύγχρονο ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα.
Ωστόσο, το βιβλίο κλείνει με ένα κρίσιμο πολιτικό και φιλοσοφικό ερώτημα, το οποίο αναδεικνύεται και στον πρόλογο του Καθηγητή Δημήτρη Κώνστα: δεδομένου ότι η ΤΝ είναι μια τεχνολογία διπλής χρήσης, η διοχέτευση τεράστιων πόρων, υπολογιστικής ισχύος και επιστημονικού δυναμικού στον στρατιωτικό ανταγωνισμό στερεί πολύτιμα εφόδια από την ειρηνική της αξιοποίηση.

Οι ίδιοι πόροι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, της επισιτιστικής ασφάλειας και των υγειονομικών κρίσεων —παράγοντες που λειτουργούν ως οι πραγματικοί πολλαπλασιαστές ανασφάλειας και συγκρούσεων. Το τελικό διακύβευμα για την ανθρωπότητα δεν είναι απλώς το ποιος θα κυριαρχήσει στον αλγοριθμικό πόλεμο, αλλά το αν θα επιλέξει να πολλαπλασιάσει την ικανότητα καταστροφής ή τη συλλογική ικανότητα πρόληψης της βίας.