Το βαθύ αποτύπωμα της επίσκεψης Σαμαρά στην Βόρεια Ήπειρο το 1990

Τι είναι εκείνο το στοιχείο που καθιστά αλλιώτικη την επίσκεψη Σαμαρά από εκείνες άλλων Ελλήνων αξιωματούχων που είχαν προηγηθεί; Θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι το κομουνιστικό καθεστώς ήταν τότε ακόμα κραταιό και παρέμενε το πιο σκληρό στο Ανατολικό μπλοκ. Η Ελληνική Μειονότητα ειδικότερα – που δεν στήριζε το κομμουνιστικό καθεστώς – δεχόταν την πιο βάναυση ίσως καταπίεση. Καταπίεση που δεν αφορούσε μόνο τον ιδεολογικό έλεγχο, αλλά απειλούσε ευθέως τον ελληνικό χαρακτήρα της.

Επισκεπτόμενος τη Δερβιτσάνη – στην κεντρική πλατεία της κοινότητας, όπου το καθεστώς έστηνε συνήθως την βιτρίνα της υποδοχής, με τους επιλεγμένους κατοίκους και τον χορό των λαογραφικών γκρουπ – ο Σαμαράς επέλεξε την αντίθετη κατεύθυνση. Κατευθύνθηκε, αποβιβαζόμενος από το αυτοκίνητο του, στους απέναντι: Τους φοβισμένους κατοίκους που είχαν τολμήσει να συγκεντρωθούν, σε πείσμα των πολυάριθμων “φρουρών” της Σιγκουρίμι.

Ίσως ακόμη να φυλάσσει στο αρχείο του σημειώματα που με πολλή τόλμη και κίνδυνο του εμπιστεύτηκαν οι Βορειοηπειρώτες, για να του περιγράψουν τον πόνο τους, ή να αναζητήσουν την επικοινωνία με συγγενείς τους στην Ελλάδα…

Ο Σαμαράς αναζήτησε την εκκλησία

Στη συνέχεια, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, δεν κατευθύνθηκε προς το Πολιτιστικό Κέντρο, όπου είχε προετοιμαστεί το πρόγραμμα της γνωστής καθιερωμένης για ανάλογες περιστάσεις φιέστας, με χορούς και τραγούδια της “ευτυχισμένης μειονότητας” στις αγκαλιές του Κόμματος…

Ρώτησε κατά που είναι η Εκκλησία και εξέφρασε τη λύπη του που μετατράπηκε σε αποθήκη λιπασμάτων του κρατικού συνεταιρισμού. Προ ενός έτους είχε ευχηθεί, τότε που κατέρρεε το καθεστώς του Τσαουσέσκου στη Ρουμανία και το Τείχος του Βερολίνου, τα επόμενα Χριστούγεννα να βρουν τους Βορειοηπειρώτες να εορτάζουν ελεύθερα. Τα Τίρανα, το 1989, έδειχναν να παραμένουν το τελευταίο προπύργιο του Υπαρκτού Σοσιαλισμού, με την Αθήνα να φοβάται να ταράξει τα νερά…

Η Ελλάδα είχε τότε Οικουμενική Κυβέρνηση και η τοποθέτηση του Σαμαρά είχε προκαλέσει τριγμούς σε μέρος του πολιτικού κόσμου, που ήταν μάλλον συνηθισμένο στην ελπίδα εξημέρωσης του θηρίου προς όφελος (και ελέω) του καθεστώτος των “μειονοτικών Ελληνόφωνων”.

Μετά τη Δερβιτσάνη – κι αιφνιδιάζοντας ακόμη περισσότερο τους πραιτοριανούς του καθεστώτος, που συνόδευαν τον αποχωρούντα-ενοχλητικό επισκέπτη προς την Κακαβιά – ο τότε Έλληνας υπουργός Εξωτερικών έστριψε για το γειτονικό Καλογορατζή. Οι σκηνές που διαδραματίστηκαν ήταν επίσης συγκινητικές και παραμένουν ακόμη ζωντανές…

Ο υπαρξιακός κίνδυνος τότε και σήμερα

Οι προκλήσεις που αφορούν τον γηγενή Βορειοηπειρωτικό Ελληνισμό, παρά τις επιφανειακές διαφορές και την παρέλευση τρεισήμισι και πλέον δεκαετιών, ουσιαστικά μένουν ίδιες. Τότε απειλούνταν από μια διαδικασία ενός (πρωτοφανούς) πολιτικού πειράματος αφελληνισμού.

Αποκομμένη επί τόσες δεκαετίες, η Εθνική Ελληνική Μειονότητα είχε υποβληθεί σε ένα καθεστώς ομηρίας, με στέρηση κάθε επικοινωνίας με την Ορθόδοξη πίστη και Εκκλησία και τις επαφές με τον Εθνικό Κορμό, την Ελλάδα, στερούμενη το καταφύγιο της εθνικής συνείδησης και αυτογνωσίας.

Σήμερα, στο πλαίσιο μιας παρόμοιας διαδικασίας καθεστωτικής χειραγώγησης από τα Τίρανα – και με τη βοήθεια πάντα των ίδιων εγκάθετων – εμφανίζεται μία “ωραιοποιημένη βιτρίνα”. Αταβιστικά η Αθήνα δείχνει ικανοποιημένη από την πολιτική των Τιράνων έναντι της Εθνικής Βορειοηπειρωτικής κοινότητας, αποφεύγοντας να κοιτάξει κατάματα την πραγματικότητα.

Μία πραγματικότητα που περιλαμβάνει πολιτικές “σιωπηλών διώξεων” για τον σταδιακό ξεριζωμό του Ελληνισμού από τα πάτρια εδάφη, υπονομεύοντας ταυτόχρονα την ενίσχυση της αυτόνομης πολιτικής τους συσπείρωσης, ώστε να αντιπαρέλθει – έστω σε πείσμα των καιρών – στους σχεδιασμούς της κρατούσας πολιτικής τάξης στην Αλβανία.

Πρέπει, όπως ακριβώς είχε πράξει τότε ο Σαμαράς, να σπάσουν τα στεγανά και να ξεπεραστεί το φοβικό σύνδρομο έναντι του αλβανικού καθεστώτος. Η Ελλάδα πρέπει να δει πίσω από τη βιτρίνα των προτομών και ανάλογων εκδηλώσεων, που ουσιαστικά ρίχνουν “στάχτη στα μάτια”…

Οι εξελίξεις στην Αλβανία σήμερα

Το κομουνιστικό καθεστώς τότε, παρόλο που σε όλη την υπόλοιπη Ανατολική Ευρώπη είχαν σημειωθεί κοσμογονικές αλλαγές, συνέχιζε να δείχνει τα δόντια του και κατά συνέπεια προκαλούσε και στην Ελλάδα δισταγμό και φόβο για την αλλαγή. Υπήρχε ο φόβος ότι θα πλήρωνε η μειονότητα μία ενδεχόμενη καθεστωτική αλλαγή.

Σήμερα – που στα Τίρανα σημειώνονται μαζικές διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες κατά του αυταρχικού καθεστώτος του Έντι Ράμα –
δεν λείπουν οι “αναλύσεις” σε ελληνικά ΜΜΕ που σχεδόν “επιχειρηματολογούν” υπέρ της αδράνειας, ζητώντας να κρατηθεί απόσταση από την πλειοψηφούσα μερίδα της Ελληνικής Μειονότητας, η οποία αντίκειται στις πολιτικές Ράμα και βλέπει εναλλακτικές δυνατότητες μετά την ανατροπή του.

Είναι όντως αδικαιολόγητη η στάση αναμονής που προτείνουν οι “καλοθελητές” στο χώρο των αναλυτών, των διπλωματών και κυρίως των εχόντων την ευθύνη της πολιτικής. Εν τέλει μεταφράζεται, όχι απλά σε ανοχή, αλλά σε εκούσια στήριξη των πολιτικών αφελληνισμού του Ράμα.

Ο Βορειοηπειρωτικός Ελληνισμός έχει την ανάλογη συλλογική μνήμη και κρίση. Στους πολλούς εξ όσων επισκέφθηκαν τα μέρη και τις μαρτυρικές κοινότητες τους, ξεχωρίζουν αυτοί που επέλεξαν να δουν την πραγματικότητα, πίσω από την γυάλινη ωραιοποιημένη πρόσοψη…