Ουκρανία-Ρωσία: Βήμα χελώνας και έμφαση στις αεροπορικές επιδρομές

Όταν στα μέσα Οκτωβρίου εφαρμόστηκε ο περιορισμός ταχύτητας στα τερματικά Starlink για περίπου 10 μέρες εις βάρος της Ουκρανίας, η Ρωσία αναπτερώθηκε, ενώ οι ουκρανικές δυνάμεις έχασαν την ικανότητα συντονισμού των γρήγορων drones αναχαίτισης και FPV μεγάλων αποστάσεων (First-Person View, Οπτική επαφή χειριστή με το πεδίο σε πραγματικό χρόνο).

H Ουκρανία δεν μπορούσε, μεταξύ άλλων, να πλήξει αποτελεσματικά τις ρωσικές γραμμές ανεφοδιασμού στα μετόπισθεν. Η αεράμυνά της κυριολεκτικά κατέρρευσε και οι ρωσικές δυνάμεις καταλάμβαναν σχεδόν έναν έως δύο οικισμούς την ημέρα, στο διάστημα του δεκαήμερου του “κόφτη”.  Όταν το όλο σύστημα επανήλθε πλήρως, η προέλαση κόπηκε σχεδόν “μαχαίρι”.

Στην τελευταία επίσημη εβδομαδιαία σύνοψη που εκδόθηκε από το ρωσικό υπουργείο Άμυνας στις 6 Νοεμβρίου για πρώτη φορά δεν αναφέρεται καμία κατάληψη οικισμού από τις 31 Οκτωβρίου και μετά. Η ανακοίνωση αναφέρεται σε πλήγματα σε υποδομές και γενικώς σε «επιχειρήσεις προέλασης». Σε αυτό πέραν των λόγων που αναφέρονται κατωτέρω, παίζουν ρόλο και οι βροχές που δυσχεραίνουν κάθε μετακίνηση λόγω της λάσπης σε υπολογίσιμο βάθος.

Δεν είναι μόνον το Starlink

Συντρέχουν και άλλοι παράγοντες για την στασιμότητα πέραν του Starlink, δεδομένου ότι τον Σεπτέμβριο (όταν δηλαδή λειτουργούσε κανονικά το Starlink για τους Ουκρανούς), η Ρωσία είχε ανακοινώσει 51 καταλήψεις οικισμών. Αυτοί οι 51 οικισμοί ήταν εγκαταλελειμμένα χωριά και ασήμαντοι, σε σύγκριση με τους 40 που κατέλαβαν οι Ρώσοι τον Οκτώβριο.

Εντούτοις το νούμερο “51” είναι εντυπωσιακό – σε σύγκριση με το μηδέν της τελευταίας εβδομάδας και το γεγονός ότι καταλήφθηκαν δεκάδες οικισμοί με το Starlink, πλήρως λειτουργικό για την Ουκρανία – κάτι που σημαίνει ότι η τωρινή στασιμότητα οφείλεται και σε άλλους λόγους.

Άλλα αίτια

Οι δυτικοί αναλυτές όπως το ISW θεωρούν ότι τα ουκρανικά πλήγματα στις ρωσικές γραμμές ανεφοδιασμού και στις αποθήκες πυρομαχικών έχουν στοιχίσει ακριβά στην ρωσική πρώτη γραμμή. Η Ουκρανία άλλαξε παράλληλα μέσα στο 2006 λίγο την στρατηγική της σε σχέση με την αποτυχημένη, άκαμπτη αντεπίθεση του 2023. Μέσα στο 2026, προχώρησε σε στοχευμένες, ευέλικτες επιχειρήσεις (όπως η “Επιχείρηση Βιβάλντι” από το 3ο Σώμα Στρατού) που είχε κάποια αποτελέσματα.

Σύμφωνα με δυτικές εκτιμήσεις και δεδομένα που επεξεργάζεται το Mediazona σε συνεργασία με το BBC, συνάμα μειώθηκε κατά 20% ο ρυθμός κατάταξης νέων συμβασιούχων, παρά τα τεράστια οικονομικά κίνητρα και τη διαγραφή χρεών που προσφέρει η ρωσική κυβέρνηση – αυτό, αν αληθεύει, μειώνει κάπως το πλεονέκτημα της Μόσχας σε έμψυχο δυναμικό.

Άλλος παράγοντας που αναφέρουν δυτικοί και Ρώσοι είναι ότι το σύγχρονο πεδίο μάχης έχει μετατραπεί σε μια απόλυτα επιτηρούμενη, “διαφανή” ζώνη από αναγνωριστικά και FPV drones και από τις δύο πλευρές. Αυτό αναγκάζει και τους δύο στρατούς σε έναν εξαντλητικό πόλεμο φθοράς θέσεων (attritional warfare), όπου η κατάληψη ακόμη και λίγων μέτρων γης απαιτεί τεράστιες θυσίες.

Όμως το πεδίο είναι διαφανές για τους Ουκρανούς εδώ και χρόνια, άρα αυτό δεν παίζει ρόλο για την τωρινή στασιμότητα. Από πέρσι εξάλλου η Ρωσία στέλνει ομάδες πεζικού των 4-8 ατόμων που προσπαθούν να διεισδύσουν πεζή. Αυτή η μέθοδος γλιτώνει ζωές και εξοπλισμό, αλλά καθυστερεί την κατάληψη εδαφών.

Έλλειψη συντονισμού και πλασματική πληροφόρηση

Παρά την ανωτερότητα της Ρωσίας στα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, το ρωσικό δίκτυο Rybar (Ρώσοι εθνικιστές πολεμικοί ανταποκριτές που δεν ταυτίζονται με το Κρεμλίνο και το υπουργείο Άμυνας σε κάποια σημεία) συχνά παραπονιούνται για έλλειψη συντονισμού των ενόπλων δυνάμεων, με αποτέλεσμα ουκρανικά FPV drones να πλήττουν τις πρώτες γραμμές χωρίς επαρκή κάλυψη.

Επίσης γκρινιάζουν επειδή ορισμένοι διοικητές δίνουν πλασματική εικόνα στην πολιτική ηγεσία, «παρουσιάζοντας ως εκκαθαρισμένες περιοχές, κάποιες που παραμένουν γκρίζες ζώνες, υπερβάλλοντας στις ανακοινώσεις για καταλήψεις εδαφών και οδηγώντας την στρατιωτική ηγεσία σε εσφαλμένες αποφάσεις».

Ινδοί: Η Ρωσία δεν βιάζεται

Μεγάλα ινδικά αμυντικά δίκτυα (όπως το WION και το Firstpost) και αναλυτές της περιοχής, που έχουν σχετικά πιο θετική στάση έναντι της Μόσχας, επισημαίνουν δύο άλλους βασικούς παράγοντες για τη στασιμότητα. Ο ένας είναι ότι η Ρωσία δεν βιάζεται πλέον να καταλάβει εδάφη.

Εκτιμούν ότι ο αντικειμενικός σκοπός του ρωσικού επιτελείου έχει μετατοπιστεί από την εδαφική επέκταση: Τώρα στοχεύει στην εξουθένωση του ουκρανικού στρατού σε έμψυχο δυναμικό, αλλά και στην εξάντληση των δυτικών αποθεμάτων σε πυρομαχικά, καθώς και σε υποδομές. Η στασιμότητα των συνόρων, επομένως, θεωρείται από κάποιους αναλυτές ως εσκεμμένη επιλογή της Μόσχας για τη διατήρηση ενός σταθερού μετώπου φθοράς, μια που απομένει μόνον 10-12% του Ντονμπάς υπό ουκρανικό έλεγχο.

Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ως δεύτερο παράγοντα στασιμότητας το γεγονός ότι αν και η Ρωσία έχει μετατρέψει το 40% του προϋπολογισμού της σε πολεμική οικονομία, η διατήρηση μιας γραμμής μετώπου μήκους 1.000 χιλιομέτρων απαιτεί τεράστια εφοδιαστική αλυσίδα, η οποία δοκιμάζεται συνεχώς.

Τα οχυρά που ετοιμάζονταν 12 χρόνια

Όλοι εν τω μεταξύ  συμφωνούν πως η στασιμότητα οφείλεται και στο ότι οι Ρώσοι έφτασαν πια στην τελευταία και κρίσιμη ζώνη των Φρουρίων (Fortress Belt). Το Κραματόρσκ, το Σλοβιάνσκ και η Κωνσταντινίφκα δεν είναι απλώς δύο-τρεις οχυρωμένες πόλεις το βορειοδυτικού Ντονιέτσκ: Πρόκειται για την πιο βαριά οχυρωμένη γραμμή άμυνας σε ολόκληρη την Ουκρανία, η οποία προετοιμάζεται και ενισχύεται συστηματικά από το 2014. Η Κωνσταντινίφκα πάντως έχει καταληφθεί από τις ρωσικές δυνάμεις παρά τις διαψεύσεις των δυτικών.

Το Κραματόρσκ και το Σλοβιάνσκ είναι ένα πολύ μεγάλο αστικό σύμπλεγμα με μια σχεδόν συνεχή αστική γραμμή μήκους 50 χιλιομέτρων. Οι μάχες σε τέτοιο αστικό περιβάλλον είναι εξαιρετικά αργές και πολύνεκρες (για το Μπαχμούτ οι Ρώσοι χρειάστηκαν εννέα μήνες). Οι πόλεις αυτές περιβάλλονται από στρατηγικής σημασίας λόφους και τα υψώματα ευνοούν τους αμυνόμενους. Επιπλέον, η βόρεια πλευρά προστατεύεται από τον ποταμό Σεβέρσκι Ντονέτς.

Οι Ουκρανοί μηχανικοί έχουν μετατρέψει επιπλέον όλη την γύρω περιοχή σε ένα δίκτυο που αποκόπτει τον επιτιθέμενο σε ζώνες εξόντωσης (kill zones) με λαβυρίνθους χαρακωμάτων εκατοντάδων χιλιομέτρων που συνδέονται με υπόγεια τσιμεντένια καταφύγια (bunkers) δομημένα ώστε να αντέξουν βαριά πλήγματα.

Η περιοχή είναι σκαμμένη παντού με βαθιές αντιαρματικές τάφρους, χιλιάδες σειρές από “δόντια του δράκου” και τεράστια πυκνά ναρκοπέδια. Οι οχυρώσεις έχουν σχεδιαστεί ειδικά για την εποχή του drone warfare, με υπόγειες επικοινωνίες και θωρακισμένους σταθμούς ελέγχου. Μέρος του ανεφοδιασμού του μπορεί να γίνεται και υπογείως.

Το “εδαφικό αδιέξοδο”

Η Ρωσία δεν κατάφερε μέχρι στιγμής να εφαρμόσει εκεί την “τανάλια” για να περικυκλώσει και να αποκόψει τον ανεφοδιασμό, οπότε αναγκαστικά εμπλέκεται σε μια επίμονη, αργή και αιματηρή κατά μέτωπο επίθεση (frontal fight), τετράγωνο προς τετράγωνο. Για την Ουκρανία, η διατήρηση αυτής της γραμμής είναι ζωτικής σημασίας, γιατί αν πέσει η «Ζώνη-Φρούριο», ανοίγει ο δρόμος για τις ανοιχτές πεδιάδες προς τα δυτικά, όπου δεν υπάρχουν πλέον φυσικά ή έτοιμα τεχνητά εμπόδια μέχρι τον ποταμό Δνείπερο ή το Χάρκοβο.

Η ανάλυση του Rybar (υπό τη διεύθυνση του Μιχαήλ Ζβίντσουκ) βλέποντας κατά την κρίση της “εδαφικό αδιέξοδο” στο μικρό τμήμα του Ντονμπάς που απομένει προς κατάληψη, εκτιμά ότι ο πόλεμος μεταφέρεται σε ένα νέο επίπεδο ενόψει του χειμώνα: στον πόλεμο των υποδομών βαθιά στα μετόπισθεν.

Ο Ζβίντσουκ θεωρεί ότι η Ρωσία είναι αναγκασμένη να ξεκινήσει ένα μαζικό κύμα πληγμάτων κατά του ενεργειακού δικτύου όλης της Ουκρανίας για να γονατίσει τη στρατιωτική της βιομηχανία. “Βλέπει” έναν μακρύ, εξαντλητικό πόλεμο θέσεων (attritional war) που θα κινείται με ρυθμούς χελώνας όλο το χειμώνα.

Το Starlink

Στο δεκαήμερο της υπολειτουργίας του Starlink τον Οκτώβριο οι ρωσικές δυνάμεις σταθεροποίησαν τις θέσεις τους, ενισχύθηκαν και σταμάτησαν τις ουκρανικές αντεπιθέσεις. Ωστόσο, το Rybar αναφέρει ότι η Ρωσία δεν μπόρεσε να το εκμεταλλευθεί στο έπακρον, όχι μόνον λόγω της ουκρανικής οχύρωσης, αλλά και του μεγάλου αριθμού ουκρανικών drones που κινούνταν χωρίς το Starlink.

Όταν επανήλθε το Starshield (του στρατιωτικού σκέλους του Starlink), απέδειξε την ισχύ του όπως και το Φεβρουάριο του 2026. Μέχρι τότε οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις προέλαυναν με σχετική ευκολία, παρά τις εξαιρετικές ουκρανικές οχυρώσεις. Όμως τον Φεβρουάριο υπό την πίεση της Ουκρανίας οι ΗΠΑ (και όχι ο Μασκ όπως πολλοί το προσωποποιούν) έδωσε κωδικούς μόνο για τα ουκρανικά τερματικά.

Οι Ρώσοι αίφνης δεν μπορούσαν να κάνουν χρήση του συστήματος (έως τότε έπαιρναν τερματικά από άλλες χώρες, τα οποία πλέον “δεν έπιαναν” στην περιοχή). Αυτό προκάλεσε χάος στις ρωσικές επικοινωνίες που άργησαν να αναδιοργανωθούν.

Κάθετη επιβράδυνση

Κατά το τρίμηνο Φεβρουαρίου, Μαρτίου και Απριλίου του 2026, σημειώθηκε μια σημαντική ανατροπή στην προέλαση των ρωσικών δυνάμεων, η οποία οδήγησε στην ουσιαστική καθήλωση και αποτυχία της εαρινής επίθεσης της Μόσχας, σύμφωνα με τους δυτικούς. Ενώ το 2025 οι Ρώσοι είχαν καταφέρει να καταλάβουν σημαντικά εδάφη (με προέλαση περίπου 13 τ.χλμ. την ημέρα), όταν τους “κόπηκε” το Starlink ο ρυθμός αυτός κατέρρευσε κατά 80%, πέφτοντας στα μόλις 2,5 τ.χλμ. ημερησίως.

Ο Μάρτιος του 2026 καταγράφηκε από το Institute for the Study of War (ISW) ως ο πρώτος μήνας μετά από 2,5 χρόνια στον οποίο η Ρωσία είχε ασήμαντο καθαρό εδαφικό κέρδος, καθώς οι ελάχιστες προελάσεις της αντισταθμίστηκαν πλήρως από τις ουκρανικές ανακαταλήψεις εδαφών.

Μέχρι τα μέσα Μαρτίου, οι ουκρανικές δυνάμεις είχαν απωθήσει τις ρωσικές από το μεγαλύτερο μέρος και της περιφέρειας του Ντνιπροπετρόφσκ, όπου οι Ρώσοι επιδιώκουν να δημιουργήσουν “ζώνη ασφαλείας”. Οι δυτικοί αποδίδουν τον ρόλο κλειδί στο Starlink.

Γιατί δεν προέβλεψε τον παράγοντα Starlink η Ρωσία;

Η αποτυχία της Ρωσίας να προβλέψει τη στρατηγική ισχύ του Starlink και η αδυναμία της να αναπτύξει έγκαιρα ένα δικό της ανάλογο δίκτυο οφείλονται στην υπερβολική αυτοπεποίθηση σχετικά ηλικιωμένων στρατηλατών, σε οικονομικούς περιορισμούς, αλλά και στην υποτίμηση του Starlink καθαυτού.

Ο πρώην επικεφαλής της Roscosmos (της ρωσικής διαστημικής υπηρεσίας), Γιούρι Μπορίσοφ, αναφερόμενος στη δορυφορική τεχνολογία της SpaceX είχε σχολιάσει: «Αποδείχθηκε ότι δεν ήμασταν έτοιμοι για αυτό». Η ρωσική στρατιωτική ηγεσία σχεδίασε την εισβολή στην Ουκρανία με βάση το δόγμα ενός παραδοσιακού πολέμου (άρματα μάχης, πυροβολικό, κλασικές τηλεπικοινωνίες). Δεν αντιλήφθηκε ότι ο σύγχρονος πόλεμος θα βασιζόταν στα drones και στα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο (real-time data).

Θεωρούσαν ότι το Starlink ήταν απλώς ένα «εμπορικό δίκτυο για παροχή ίντερνετ σε επαρχίες» και όχι μια κρίσιμη στρατιωτική υποδομή και εκτιμούσαν ότι τα πανίσχυρα ρωσικά συστήματα Ηλεκτρονικού Πολέμου (Electronic Warfare) θα μπορούσαν εξάλλου εύκολα να τυφλώσουν, ή να παρεμβάλουν οποιοδήποτε δορυφορικό σήμα. Το Starlink τους διέψευσε.

Όταν συνειδητοποίησαν το τεράστιο πρόβλημα, ο πόλεμος είχε πια αρχίσει για τα καλά και έκριναν πολύ δαπανηρή την προσπάθεια για δικό τους δορυφορικό πλέγμα, οπότε ναι μεν το κίνησαν, αλλά στράφηκαν σε άλλες προσωρινές λύσεις, όπως τα τερματικά τρίτων χωρών.

Κίνα και Rassvet

Η συνεργασία με την Κίνα δεν μπορούσε να τους διευκολύνει πέραν των μικροτσίπ, για πολλούς λόγους. Ένας από αυτούς είναι ότι η Κίνα διαθέτει μεν 1.600 δορυφόρους (οι 500 χαμηλής τροχιάς), αλλά όπως πάντα, με την στρατηγική του “ήσυχου γίγαντα” που δεν ενοχλεί, τους διαθέτει για εμπορικούς στόχους και πάντως δεν τους έχει πάνω από ευρωπαϊκές και ρωσικές περιοχές.

Στο ερώτημα, “γιατί η Κίνα, όπως και η Ρωσία, άφησαν την πρωτοκαθεδρία επ’ αυτού στις ΗΠΑ”, η απάντηση είναι ότι ίσως η Κίνα διακατέχεται από τη σιγουριά ότι κανείς δεν θα τα βάλει με ένα στρατό της τάξης των οκτώ εκατομμυρίων συν τα 600 (!) εκατομμύρια άτομα που είναι ικανά προς θητεία, άνδρες και γυναίκες.

Το αμερικανικό δίκτυο τροφοδοτείται από περίπου 11.200 μικροδορυφόρους χαμηλής τροχιάς. Η Ρωσία διέθετε (και διαθέτει) εξαιρετικούς, αλλά λίγους, τεράστιους και πανάκριβους στρατιωτικούς δορυφόρους σε υψηλή τροχιά. Αυτοί προσφέρουν κάλυψη αλλά με τεράστια καθυστέρηση στο σήμα, καθιστώντας αδύνατη την καθοδήγηση drones, ή τη ζωντανή μετάδοση από το πεδίο της μάχης.

Η μαζική παραγωγή εκατοντάδων δορυφόρων απαιτεί εν τω μεταξύ γραμμές συναρμολόγησης, όπως στις αυτοκινητοβιομηχανίες, κάτι που η ρωσική διαστημική βιομηχανία δεν διέθετε. Επιπλέον αυτοί οι μικροί δορυφόροι χρειάζονται μικροτσίπ υψηλής τεχνολογίας και μετά τις κυρώσεις του 2022, η Ρωσία αποκόπηκε από αυτές τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Παρόλο που στράφηκε στην Κίνα για βοήθεια, η αντικατάσταση των δυτικών προτύπων τσιπ πήρε πολύ χρόνο.

Η Ρωσία συνέχιζε να κλέβει το σήμα των Αμερικανών μέσω τρίτων χωρών, δηλαδή εισάγοντας από αυτές πάνω από 50.000 τερματικά Starlink, τα οποία ενσωμάτωνε στο στράτευμά της. Όμως, όταν τον Φεβρουάριο με τους νέους κωδικούς της SpaceX ο ρωσικός στρατός υπέστη σοκ, μένοντας χωρίς επικοινωνίες στην πρώτη γραμμή, η Μόσχα ξεκίνησε έναν αγωνιώδη αγώνα δρόμου για να φτιάξει τον δικό της κλώνο του Starlink, το δίκτυο Rassvet (Αυγή).

Αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με δυτικά μέσα, το Rassvet παρέχει σήμα πάνω από την Ουκρανία μόνο για συνολικά δύο ώρες την ημέρα, και αυτό το δίωρο “μοιρασμένο σε δεκαπεντάλεπτα μέσα στο 24ωρο. Το Starlink όμως με τους χιλιάδες δορυφόρους του παρέχει αδιάλειπτη κάλυψη 24/7. Η Ρωσία στοχεύει να έχει ένα ανάλογο λειτουργικό δίκτυο έως το 2035.