Το ΝΑΤΟ δοκιμάζεται στην Σύνοδο της Άγκυρας

Τούρκοι αξιωματούχοι παρουσιάζουν τη Σύνοδο ως μια ευρύτερη στρατηγική καμπή. Ο διευθυντής Επικοινωνίας της Τουρκικής Προεδρίας, Μπουρχανεττίν Ντουράν, χαρακτήρισε τη συνάντηση της Άγκυρας «κρίσιμο κατώφλι» για την παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφαλείας και υποστήριξε ότι δεν θα πρόκειται απλώς για μια διπλωματική σύναξη. Το μήνυμα αντανακλά την προσπάθεια της Άγκυρας να παρουσιάσει τη Σύνοδο ως χώρο όπου το ΝΑΤΟ καλείται να αντιμετωπίσει ένα περιβάλλον ασφαλείας, που δεν ορίζεται πλέον αποκλειστικά από συμβατικές στρατιωτικές απειλές.

Ο Ερντογάν επανέλαβε την ίδια θέση, μιλώντας σε δημοσιογράφους κατά την επιστροφή του από το Καζακστάν, δηλώνοντας ότι η Σύνοδος της Άγκυρας θα αποτελέσει «κρίσιμη στιγμή στην ιστορία του ΝΑΤΟ» και ότι αναμένονται σημαντικές αποφάσεις. «Ο κόσμος δεν είναι πλέον συνέχεια του κόσμου μέσα στον οποίο ιδρύθηκε το ΝΑΤΟ», δήλωσε, σύμφωνα με τουρκικά και ουκρανικά κρατικά μέσα.

Η νότια πτέρυγα 

Η λογική της «νότιας πτέρυγας» ενισχύεται εδώ και μήνες. Το Bloomberg αποκάλυψε ότι ενδέχεται να προσκληθούν το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στη Σύνοδο της Άγκυρας. Σύμφωνα με το ίδιο μέσο, σε δημοσίευμα επικαλούμενο πηγές με γνώση του θέματος, το ΝΑΤΟ σχεδιάζει να καλέσει εκπροσώπους των τεσσάρων κρατών του Κόλπου, τα οποία συμμετέχουν στην “Πρωτοβουλία Συνεργασίας της Κωνσταντινούπολης” της Συμμαχίας. Μέχρι στιγμής το ΝΑΤΟ δεν έχει επιβεβαιώσει επίσημα τις προσκλήσεις, ενώ το γραφείο Τύπου της Συμμαχίας απέφυγε να σχολιάσει το δημοσίευμα του Bloomberg.

Η πληροφορία αποκτά σημασία, επειδή η ασφάλεια του Κόλπου βρίσκεται ήδη στην ατζέντα εργασίας του ΝΑΤΟ. Η Συμμαχία είχε ανακοινώσει τον Μάρτιο ότι σύμμαχοι και εταίροι του Κόλπου συζήτησαν την κατάσταση ασφαλείας στη Μέση Ανατολή, με εκπροσώπους από το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα ΗΑΕ. Οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στην περιφερειακή ασφάλεια, στις κινήσεις του Ιράν και στην ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου με τους εταίρους του Κόλπου.

Αυτό το υπόβαθρο δίνει στη Σύνοδο της Άγκυρας ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο. Αν τελικά συμμετάσχουν εκπρόσωποι του Κόλπου, τότε η νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ θα συνδεθεί ακόμη πιο άμεσα με το Ιράν, το Ορμούζ, την ενεργειακή ασφάλεια και τις αμυντικές συνεργασίες στον Κόλπο. Η Άγκυρα θα φιλοξενήσει αυτή τη Σύνοδο, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να ενισχύσει την επιρροή της εντός της Συμμαχίας.

Συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν;

Μια διμερής συνάντηση μεταξύ του Τραμπ και του Ερντογάν δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί επίσημα. Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε δηλώσει πέρυσι ότι ο Ερντογάν είχε προσκαλέσει τον Τραμπ στην Άγκυρα, τόσο για διμερή επίσκεψη, όσο και στο πλαίσιο της Συνόδου του ΝΑΤΟ.

Τουρκικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι βρίσκονται σε εξέλιξη προετοιμασίες για πιθανή συνάντηση Ερντογάν-Τραμπ, χωρίς ωστόσο να έχει δημοσιοποιηθεί επίσημο πρόγραμμα. Την ίδια στιγμή, η Γκιονούλ Τολ, διευθύντρια του προγράμματος Τουρκίας στο Middle East Institute, ανέφερε ότι έχει πληροφορηθεί από τρεις διαφορετικές πηγές στην Ουάσιγκτον, πως συζητείται πιθανή επίσκεψη του Ερντογάν στον Λευκό Οίκο τον Ιούνιο, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει επιβεβαίωση.

Σύμφωνα με την ίδια, εάν επιβεβαιωθεί το σενάριο αυτό, μία πιθανή ερμηνεία είναι ότι ο Τραμπ ενδέχεται να μην παραστεί στη Σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία τον Ιούλιο και ότι μία συνάντηση στον Λευκό Οίκο θα χρησιμοποιηθεί ώστε να σταλεί μήνυμα πως η προσωπική σχέση των δύο ηγετών παραμένει ισχυρή. Η Τολ σημείωσε πάντως ότι για να αποκτήσει ουσιαστικό βάρος μία τέτοια επίσκεψη θα απαιτηθούν και συγκεκριμένα απτά αποτελέσματα, τα οποία παραμένουν προς το παρόν ασαφή.

Ακόμη και χωρίς επιβεβαιωμένη συνάντηση κορυφής, η διάσταση Τουρκίας-ΗΠΑ θα παραμείνει κεντρική. Η πίεση της Ουάσιγκτον προς τους Ευρωπαίους συμμάχους για αύξηση των αμυντικών δαπανών, το ζήτημα των F-35, το Ιράν, η ασφάλεια του Κόλπου και η τουρκική αμυντική βιομηχανία βρίσκονται ήδη πίσω από την ατζέντα της Άγκυρας. Μια συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν θα ενίσχυε ακόμη περισσότερο αυτή τη διάσταση, αλλά η βαρύτητα της Συνόδου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από ένα διμερές τετ α τετ.

Η επίσκεψη Ρούτε

Η επίσκεψη του Ρούτε στην Τουρκία τον Απρίλιο πρόσθεσε και τη διάσταση της αμυντικής βιομηχανίας. Το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε ότι ο Γενικός Γραμματέας συναντήθηκε με τον Ερντογάν στην Άγκυρα, συζήτησε τις προετοιμασίες της Συνόδου και επισκέφθηκε τις εγκαταστάσεις της ASELSAN. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, ο Ρούτε υπογράμμισε τη σημασία της αμυντικής βιομηχανίας και χαρακτήρισε την Τουρκία ως χώρα που βιώνει «αμυντική βιομηχανική επανάσταση». Τόνισε επίσης ότι οι σύμμαχοι πρέπει να παράγουν, να καινοτομούν και να προμηθεύονται εξοπλισμούς από κοινού.

Το μήνυμα συνδέεται με τη συνολική στρατηγική ατζέντα της Άγκυρας στον τομέα της άμυνας. Η Τουρκία προωθεί παράλληλα εγχώριες πλατφόρμες, εξαγωγικές δυνατότητες και συνεργασίες συμπαραγωγής με συμμάχους. Το KAAN, το μαχητικό πέμπτης γενιάς της Τουρκίας, έχει ήδη αρχίσει να εντάσσεται στη συζήτηση για τις μελλοντικές δυνατότητες του ΝΑΤΟ, μετά το πρώτο συμβόλαιο παραγωγής, αλλά και τις αναφορές τουρκικών μέσων για ισπανικό ενδιαφέρον γύρω από το πρόγραμμα.

Σουηδία κρίσιμη συνάντηση ΥΠΕΞ

Το επόμενο βήμα πριν από την Άγκυρα θα γίνει στη Σουηδία. Οι υπουργοί Εξωτερικών του ΝΑΤΟ θα συναντηθούν στο Χέλσινγκμποργκ στις 21 και 22 Μαΐου, με βασικά θέματα τις αμυντικές δαπάνες, την αμυντική παραγωγή και τη στήριξη προς την Ουκρανία. Αυτές οι συζητήσεις θα τροφοδοτήσουν τη σύνοδο των ηγετών τον Ιούλιο, όπου η Άγκυρα θα φιλοξενήσει μια ευρύτερη θεματολογία για το τι αναμένει πλέον το ΝΑΤΟ από τα κράτη-μέλη του και πού ακριβώς αρχίζει η λεγόμενη “νότια έκθεση” της Συμμαχίας.

Η θέση της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ

Η χώρα βρίσκεται εντός της στρατιωτικής δομής του ΝΑΤΟ, ελέγχει τη δίοδο μεταξύ Μεσογείου και Μαύρης Θάλασσας μέσω των τουρκικών Στενών, συνορεύει με τη Μέση Ανατολή, διατηρεί λειτουργικούς διαύλους με τα κράτη του Κόλπου και έχει αναπτύξει μια αμυντική βιομηχανία, που το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζει πλέον ως μέρος της απάντησης της Συμμαχίας στο ζήτημα της παραγωγής.

Η Σύνοδος της Άγκυρας θα πραγματοποιηθεί, ενώ παραμένουν ανοιχτά αρκετά κρίσιμα μέτωπα: Η Ουκρανία, το Ιράν, το Ορμούζ, οι συνεργασίες με τον Κόλπο, τα F-35, η αμυντική παραγωγή και οι σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ. Γι’ αυτό και η συνάντηση εξελίσσεται σε κάτι περισσότερο από μια απλή Σύνοδο που φιλοξενείται στην Τουρκία. Μετατρέπεται σε δοκιμασία για την  λεγόμενη νότια ατζέντα του ΝΑΤΟ…