Η ΕΕ ψάχνει να βρει τα 90 δισ. που έταξε στο Κίεβο

Η πρώτη εκταμίευση του δανείου (που ουσιαστικά είναι χαριστικό διότι προβλέπεται να αποπληρωθεί μόνον αν η Ρωσία ηττηθεί και εξαναγκασθεί σε πολεμικές αποζημιώσεις), αναμένεται στα τέλη Μαΐου. Η ΕΕ προσεγγίζει τώρα τις κεφαλαιαγορές για να δανειστεί τα κεφάλαια που υποσχέθηκε και το οικονομικό κλίμα είναι αρκετά δυσάρεστο, όχι μόνον λόγω της αστάθειας των ΗΠΑ με τους δασμούς και τα άλλα “τραμπικά” αποσταθεροποιητικά στοιχεία, αλλά κυρίως λόγω του πολέμου στο Ιράν.

Επίσης, η μη εξεύρεση λύσης στο Ουκρανικό πρόβλημα, διαιωνίζει την οικονομική αιμορραγία και τα 90 δισ. είναι σαν να ρίχνονται σε ένα πηγάδι χωρίς πάτο. Τίποτα δεν δείχνει δηλαδή ότι η Ουκρανία σε τρία χρόνια ως δια μαγείας θα έχει ορθοποδήσει οικονομικά και δεν θα έχει ανάγκη από νέα ευρωπαϊκά δανεικά. Παράλληλα πιέζει και το ΔΝΤ για πιο ρεαλιστικές προσεγγίσεις.

Από το σύνολο των 90 δισεκατομμυρίων, αναμένεται να χορηγηθούν 45 δισεκατομμύρια ευρώ το 2026 και τα υπόλοιπα τον επόμενο χρόνο. Από αυτά τα 45 δισ. της πρώτης δόσης, τα 28 δισεκατομμύρια ευρώ πρόκειται να διατεθούν για την άμυνα. Ο Στάρμερ και η Λάιεν, στη διμερή συνάντηση που είχαν κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στην Αρμενία, συμφώνησαν ότι η συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου «θα ήταν ένα σημαντικό θετικό βήμα», όσον αφορά την σχέση της πολεμικής βιομηχανίας της Ευρώπης και της Βρετανίας.

«Όταν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεργάζονται, όλοι βγαίνουν κερδισμένοι και σε αυτούς τους ασταθείς καιρούς πρέπει να προχωρήσουμε περισσότερο και πιο γρήγορα στην άμυνα για να διατηρήσουμε τους λαούς μας ασφαλείς», δήλωσε ο Στάρμερ. Δεν είναι σαφές αν η Βρετανία θα δανειστεί… για να δανείσει την Ουκρανία, ή αν θα συμμετάσχει στο δάνειο εις είδος, δηλαδή θα παράσχει οπλικά συστήματα.

Ποιος θα πληρώσει τη νύφη;

Πάντως περίπου τα ίδια που είπαν στη σύνοδο Στάρμερ και Λάιεν, είχαν ειπωθεί και πέρσι, σε άλλο πλαίσιο, χωρίς τότε η “αμυντική συνεργασία” να προχωρήσει. Ηνωμένο Βασίλειο και η ΕΕ συζήτησαν τον περασμένο Οκτώβριο τους όρους υπό τους οποίους οι βρετανικές πολεμικές βιομηχανίες θα μπορούσαν να λάβουν ειδικό καθεστώς στο πλαίσιο του προγράμματος δανείων άμυνας SAFE ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ της ΕΕ, αλλά δεν τα βρήκαν.

Η διαφωνία ήταν το ποσό που θα έπρεπε να καταβάλει το Ηνωμένο Βασίλειο για να συμμετάσχει στο πρόγραμμα. Τελικά, μόνο ο Καναδάς υπέγραψε τη συμφωνία με την ΕΕ. Τότε η ΕΕ ζητούσε από το Λονδίνο ένα ποσό που άγγιζε τα 6,75 δισ. ευρώ για τη συμμετοχή του στο “αμυντικό ταμείο”, ποσόν το οποίο η βρετανική κυβέρνηση θεώρησε υπερβολικό και απέρριψε. Στο θέμα τότε είχε πεισμώσει περισσότερο η Γαλλία. Όμως δεν είναι απόλυτο ότι αιτία ήταν μόνον το ποσόν συμμετοχής. Ο Τραμπ έθετε “ζήτημα Γροιλανδίας” και οι σχέσεις με την Ευρώπη ήταν τεταμένες, οπότε ο Στάρμερ ήταν απρόθυμος να φανεί ότι δένεται στο άρμα της ΕΕ.

Το δάνειο προς την Ουκρανία έχει παρόμοιο προφίλ με τα δάνεια SAFE, δηλαδή το 65% της αξίας των όπλων ή συστημάτων πρέπει να προέρχεται ή από την ΕΕ, ή από τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (Νορβηγία, Ισλανδία) ή από την Ουκρανία την ίδια. Η ΕΕ έχει εν τω μεταξύ αναγκαστεί να προχωρήσει ήδη σε εξαιρέσεις και μπορεί να κάνει άλλη μία για τον Στάρμερ, ειδικά αυτήν την περίοδο, με την παγκόσμια οικονομία να αγωνιά για το τι θα γίνει με το Ιράν και το ενεργειακό κόστος. Στην Ουκρανία έχει ήδη δοθεί, εξάλλου, άδεια να αγοράσει με το δάνειο όπλα από τρίτες χώρες – εκτός δηλαδή του πλαισίου που τυπικά ισχύει.

Όσον αφορά την αποπληρωμή του δανείου που χρεώνεται τυπικά η Ουκρανία, αλλά στην ουσία επιβαρύνει χώρες της ΕΕ, ο Λετονός Επίτροπος Οικονομίας της Κομισιόν Βάλντις Ντομπρόβσκις επαναφέρει το θέμα της χρήσης των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της Ρωσίας, παρότι αυτό έχει αποκλεισθεί ως παράνομη ενέργεια βάσει του διεθνούς δικαίου. Υπενθυμίζεται ότι το Βέλγιο είχε αρνηθεί να αναλάβει το πιθανό κόστος – εκτός και αν κάθε μια χώρα-μέλος αναλάμβανε εγγράφως μερίδιο του χρέους που θα μπορούσε να διεκδικήσει η Ρωσία. Το Βέλγιο κατέχει τα περισσότερα περιουσιακά στοιχεία στην Ευρώπη.

Ήδη τρεις χώρες έχουν εξαιρεθεί από την υποχρέωση να φορτωθούν μέρος του δανείου – η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχία. Αυτό έγινε επειδή το άρθρο 20 της συνθήκης της ΕΕ προβλέπει ότι, αποφάσεις που λαμβάνονται με σχετική πλειοψηφία και όχι με ομοφωνία, επιβαρύνουν μόνον τις χώρες που συνηγόρησαν στην απόφαση. Η Ελλάδα συνηγόρησε.

Η πληρωμή του δανείου στην Ουκρανία

Το δάνειο επιβαρύνει τον ευρωπαϊκό ισολογισμό σε σύνολο, αλλά κάθε χώρα αναλαμβάνει μέρος των υποχρεώσεων με βάση το ΑΕΠ της. Ενώ, δηλαδή, τα χρήματα δανείζονται συλλογικά από την ΕΕ, οι νομικές εγγυήσεις και το πιθανό κόστος κατανέμονται με βάση το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν ή Εισόδημά της. Για το πακέτο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ, το εκτιμώμενο “backstop” (το ποσό για το οποίο είναι υπεύθυνη κάθε χώρα εάν το δάνειο δεν αποπληρωθεί με ρωσικές αποζημιώσεις) κατανέμεται αναλογικά.

Η Γερμανία π.χ. ως η μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ, χρεώνεται τρόπον τινά το 25% του δανείου ή 22 δισ. ευρώ ενώ η Ελλάδα “εγγυάται” για 2,8 δισεκατομμύρια ευρώ. Εάν λοιπόν η Ουκρανία δεν μπορεί να αποπληρώσει το δάνειο (και τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία δεν χρησιμοποιηθούν για την κάλυψή του), ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα πρέπει να καλύψει την απώλεια. Αν και ο αναλογικός κίνδυνος μοιάζει μικρός σε σύγκριση με της Γερμανίας, το ποσόν των σχεδόν τριών δισεκατομμυρίων ευρώ είναι πολύ μεγάλο για μια χώρα με την μικρή οικονομία της Ελλάδας.

Η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχική Δημοκρατία έχουν επιλέξει να μην συμμετάσχουν και δεν θα φέρουν καμία οικονομική υποχρέωση για αυτό το συγκεκριμένο δάνειο. Η δε σημερινή κυβέρνηση της Ουγγαρίας, παρότι ο Όρμπαν έφυγε από τη μέση και οι νεοεκλεγέντες ενέκριναν να δοθεί το δάνειο, είπαν ταυτόχρονα ότι «η Ουγγαρία έχει ήδη εξαιρεθεί από την υποχρέωση να συμμετάσχει στο δανεισμό». Από την άλλη, εφ΄όσον πλέον η χώρα εγκρίνει τη χορήγηση του δανείου, τυπικά δεν θα έπρεπε πλέον να εξαιρείται.