Ισπανία-Αργεντινή: Ο τελικός του Μουντιάλ και η μάχη δύο διαφορετικών οραμάτων

Οι παίκτες σήκωσαν ένα πανό που ανέφερε ότι τα Νησιά Φόκλαντ, γνωστά στην Αργεντινή ως Μαλβίνες Νήσοι, ανήκουν στην Αργεντινή. Το 1982 οι δύο χώρες πολέμησαν για τη βρετανική αποικία στα ανοιχτά των ακτών της Αργεντινής, με τη Βρετανία της Θάτσερ να επικρατεί. Ο αθλητισμός μπορεί να μην είναι πολιτική. Όμως, σε αβέβαιους καιρούς, η πολιτική φαίνεται να εισχωρεί παντού.

Δεδομένων των διαφορετικών πολιτικών θέσεων που έχουν σήμερα η Ισπανία και η Αργεντινή, ένας ποδοσφαιρικός θρίαμβος μπορεί επίσης να μοιάζει με δικαίωση, όχι μόνο για την Αριστερά ή τη Δεξιά, αλλά και για εκείνους που υπερασπίζονται τη φεμινιστική ατζέντα ή για όσους την απορρίπτουν. Γιατί, όπως λέει η γνωστή φράση, η θέση από την οποία βλέπεις τα πράγματα καθορίζει και την οπτική σου.

Η Διάσκεψη της Μαδρίτης

Στις αρχές Ιουνίου πραγματοποιήθηκε στη Μαδρίτη η 5η Υπουργική Διάσκεψη για τη Φεμινιστική Εξωτερική Πολιτική, μια διήμερη συνάντηση, που φιλοξενήθηκε από την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ. Η διοργάνωση με τίτλο “Χτίζοντας την Ειρήνη και τη Δημοκρατία” ανέδειξε γιατί η επιλογή της Ισπανίας ως οικοδέσποινας ήταν επίκαιρη.

Μίλησε ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών, όπως και άλλες προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων αξιωματούχοι της ΕΕ και του ΟΗΕ. Υπήρχαν πάνελ για την ειρήνη, τη δημοκρατία και την ισότητα των φύλων, καθώς και συζητήσεις για τη χρηματοδότηση αυτών των προσπαθειών. Συζητήθηκαν επίσης η πολυμέρεια, τα αναπαραγωγικά δικαιώματα και, για πρώτη φορά, η άνοδος της λεγόμενης ανδρόσφαιρας (manosphere), δηλαδή των διαδικτυακών κοινοτήτων που συχνά προωθούν αντιφεμινιστικές αντιλήψεις.

Στη συζήτηση δεν έλειψαν οι έμμεσες αιχμές κατά του Ντόναλντ Τραμπ και η ανησυχία για την άνοδο ισχυρών ανδρών ηγετών, φαινόμενα που έχουν πλήξει τα δικαιώματα των γυναικών. Η διακήρυξη που εκδόθηκε στο τέλος της υπουργικής συνάντησης είχε λιγότερους υπογράφοντες από εκείνη που υιοθετήθηκε πέρυσι στη Γαλλία, 28 χώρες έναντι 31. Το γεγονός αντικατοπτρίζει την πολιτική αλλαγή σε αρκετές κυβερνήσεις, μεταξύ αυτών της Χιλής, της Γερμανίας και της Ολλανδίας, όπου η Δεξιά είναι πλέον την εξουσία. Παράλληλα, υπέγραψαν και νέες χώρες, όπως η Αλβανία, η Ανδόρα, το Πράσινο Ακρωτήρι, το Μαυροβούνιο και το Ανατολικό Τιμόρ. Και αυτό από μόνο του είχε σημασία.

Παρά το γεγονός ότι η αντίθεση στον φεμινισμό αυξάνεται, το κίνημα δεν έχει εξαφανιστεί. Το σημαντικότερο συμπέρασμά μου δεν ήταν η ίδια η διακήρυξη, ούτε καν το μέγεθος των προκλήσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η φεμινιστική εξωτερική πολιτική. Ήταν η απόφαση της Ισπανίας να παραμείνει συνεπής σε μία φεμινιστική αντίληψη της πολιτικής: να επιμείνει στην υπεράσπιση του φεμινισμού, της πολυμέρειας και μιας ευρύτερης έννοιας της ασφάλειας, σε μια εποχή όπου ο αυταρχισμός και ο μιλιταρισμός οδηγούν μεγάλο μέρος του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της Αργεντινής του Μιλέι, προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Ισπανία-Αργεντινή δεν φαίνονταν πάντα τόσο διαφορετικές

Πριν από την άνοδο του Μιλέι στην εξουσία τον Δεκέμβριο του 2023, η Αργεντινή είχε γίνει σημείο αναφοράς για τις φεμινίστριες σε όλο τον κόσμο. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι γυναίκες της Αργεντινής δημιούργησαν τη “Marea Verde” (“Πράσινο Κύμα”), που συμβολιζόταν από ένα πράσινο μαντίλι, για να προωθήσουν τα αναπαραγωγικά δικαιώματα. Από το 2015, ένα χρόνο μετά την εισαγωγή της φεμινιστικής εξωτερικής πολιτικής από τη Σουηδία, το κίνημα “Ni Una Menos” (“Ούτε μία λιγότερη”) κινητοποιήθηκε κατά των γυναικοκτονιών.

Μετά την Αφρική, η Λατινική Αμερική έχει τα υψηλότερα ποσοστά γυναικοκτονιών στον κόσμο. Το 2020, υποστηρίζοντας ότι η άμβλωση αποτελεί ζήτημα ισότητας στην υγεία, η Αργεντινή, μια χώρα με συντριπτικά καθολικό πληθυσμό, νομιμοποίησε την άμβλωση έως τη 14η εβδομάδα κύησης. Το 2023 η χώρα υπέγραψε την πρώτη διακήρυξη για τη Φεμινιστική Εξωτερική Πολιτική, δεσμευόμενη σε μια φεμινιστική προσέγγιση της διεθνούς πολιτικής.

Υπό τον Μιλέι, η Αργεντινή απομακρύνθηκε αποφασιστικά από αυτή τη θέση. Η κυβέρνησή του χαρακτήρισε τον φεμινισμό παράλογο και μια πολιτική απάτη πολλών εκατομμυρίων δολαρίων. Ακόμη χειρότερα, κατάργησε το Υπουργείο Γυναικών, Φύλων και Διαφορετικότητας και αργότερα έκλεισε την υπηρεσία που είχε αναλάβει την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας, περικόπτοντας τη χρηματοδότηση για την καταπολέμησή της. Το 2024 η Αργεντινή ήταν η μόνη χώρα που ψήφισε κατά μιας απόφασης του ΟΗΕ για την καταδίκη της βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών.

Η Ισπανία, αντίθετα, έχει ενισχύσει τη δέσμευσή της στη δικαιοσύνη των φύλων και την ισότητα, μια πορεία που ξεκίνησε ήδη από τις αρχές του 21ου αιώνα. Ο σοσιαλιστής πολιτικός Χοσέ Θαπατέρο έγινε πρωθυπουργός τον Μάρτιο του 2004 δηλώνοντας: Δεν είμαι απλώς κατά του ματσισμού, είμαι φεμινιστής. Προώθησε την ψήφιση ενός ολοκληρωμένου νόμου κατά της έμφυλης βίας. Μετά την επανεκλογή του το 2008, διόρισε κυβέρνηση με πλειοψηφία γυναικών, ενώ την ίδια χρονιά ίδρυσε και Υπουργείο Ισότητας.

Για τον Θαπατέρο, η ισότητα των γυναικών αποτελούσε βασικό στοιχείο της ισπανικής δημοκρατίας και της ρήξης της χώρας με τον μιλιταρισμό της δικτατορίας του Φράνκο. Αυτή η ιστορική κληρονομιά συνεχίζει να επηρεάζει και τον Πέδρο Σάντσεθ. Ο Ισπανός ηγέτης έχει βρεθεί σε αντιπαράθεση με τον Τραμπ και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με τους Ευρωπαίους συμμάχους του. Όταν ο Τραμπ απαίτησε από τα μέλη του ΝΑΤΟ να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες, η Ισπανία αρνήθηκε. Αντί γι’ αυτό, αύξησε τις δαπάνες για αναπτυξιακή βοήθεια.

Η ισπανική πολιτική φιλοσοφία

Νωρίτερα φέτος, ο Σάντσεθ αντιτάχθηκε στη χρήση ισπανικών βάσεων για τις αμερικανικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν, γεγονός που προκάλεσε την οργή του Τραμπ. Έχει επίσης υπάρξει ένας από τους πιο έντονους επικριτές στην Ευρώπη του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα, χαρακτηρίζοντάς τον “τη μεγαλύτερη γενοκτονία που έχει γνωρίσει αυτός ο αιώνας”, όπως έχει δηλώσει ο ίδιος, και αναγνωρίζοντας παλαιστινιακό κράτος πολύ πριν πολλοί από τους Ευρωπαίους ομολόγους του είναι έτοιμοι να κάνουν το ίδιο.

Αν εξεταστούν ξεχωριστά, αυτές οι αποφάσεις μπορεί να μοιάζουν ασύνδετες. Δεν είναι όμως. Αντικατοπτρίζουν την ίδια φιλοσοφία που χαρακτήριζε και τη διάσκεψη στη Μαδρίτη: η ασφάλεια δεν αφορά μόνο τη στρατιωτική ισχύ, αλλά και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ισότητα και το διεθνές δίκαιο. Ο Σάντσεθ έχει επίσης κινηθεί αντίθετα από τη γενικότερη ευρωπαϊκή στροφή προς αυστηρότερες μεταναστευτικές πολιτικές. Αντί για απελάσεις, προώθησε ένα πρόγραμμα μεταναστών, το οποίο επέτρεψε σε περίπου 1,2 εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς νόμιμα έγγραφα να υποβάλουν αίτηση για καθεστώς νόμιμης παραμονής (αρχικά ο στόχος ήταν 500.000 άτομα).

Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Πάπας Λέων επισκέφθηκε τη χώρα τον περασμένο μήνα, παρά το γεγονός ότι ο Σάντσεθ δηλώνει άθεος. Ο Πάπας μίλησε στο ισπανικό κοινοβούλιο για να αναδείξει τη βαθιά πνευματική και πολιτισμική κρίση γύρω από τη μετανάστευση και την ανάγκη εξεύρεσης ασφαλών και νόμιμων διαδρομών για τους μετανάστες. Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι η Ισπανία είναι μια προοδευτική ουτοπία.

Οι Ισπανοί, όπως και οι άνθρωποι παντού, αντιμετωπίζουν δυσκολίες με το κόστος ζωής. Στη Βαρκελώνη, η αδυναμία πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή κατοικία και ο υπερτουρισμός έχουν προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια απέναντι στους τουρίστες, καθώς και πιέσεις για περιορισμό του αριθμού των επισκεπτών που εισέρχονται στην πόλη. Η σύζυγος του πρωθυπουργού Σάντσεθ έχει κατηγορηθεί για διαφθορά και ο αδελφός του, Νταβίντ, έχει αποκλειστεί από δημόσιο αξίωμα λόγω υπόθεσης νεποτισμού. Ο πρώην πρωθυπουργός Θαπατέρο έχει επίσης ελεγχθεί για ζητήματα διαφθοράς.

Η σημασία του αγώνα

Λίγο πριν από τον ημιτελικό της Ισπανίας με τη Γαλλία στο Παγκόσμιο Κύπελλο, ο πρώην συντηρητικός πρωθυπουργός της Ισπανίας, Μαριάνο Ραχόι, δήλωσε ότι η Γαλλία θα ήταν ένας άξιος αντίπαλος, αν και δεν υπάρχουν Γάλλοι παίκτες στην ομάδα, αναφερόμενος στην αφρικανική καταγωγή της πλειονότητας των παικτών της. Το ακροδεξιό κόμμα Vox έχει αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή προβάλλοντας την παραδοσιακή οικογένεια και αντιτιθέμενο στον φεμινισμό και τη μετανάστευση. Το Vox ελπίζει να πετύχει στην Ισπανία ό,τι πέτυχε ο Μιλέι στην Αργεντινή.

Η Αργεντινή θεωρείται φαβορί για τη σημερινή κατάκτηση του Παγκοσμίου Κυπέλλου, κυρίως λόγω του Λιονέλ Μέσι, ο οποίος θεωρείται το κορυφαίο ποδοσφαιρικό ταλέντο στον κόσμο. Ωστόσο, πολλοί εναποθέτουν τις ελπίδες τους στον 19χρονο Λαμίν Γιαμάλ της Ισπανίας, γιο Μαροκινού πατέρα και μητέρας από την Ισημερινή Γουινέα. Όμως, αντί να είναι απλώς αντίπαλοι, οι δύο χώρες μοιράζονται μια κοινή ιστορία. Ο Μέσι έφυγε από την Αργεντινή σε μικρή ηλικία και έγινε παγκόσμιος αστέρας στη Βαρκελώνη. Στη Βαρκελώνη το 2007 ο Μέσι συνάντησε τον μόλις 5 μηνών Λαμίν Γιαμάλ, κατά τη διάρκεια μιας φιλανθρωπικής φωτογράφισης για ημερολόγιο της UNICEF.

Κανείς από τους δύο δεν μπορούσε να γνωρίζει τότε ότι αποτύπωναν όχι μόνο δύο γενιές ποδοσφαιρικής μεγαλοφυΐας στο ίδιο στιγμιότυπο, αλλά και μια πραγματικότητα: τα σύγχρονα έθνη χτίζονται μέσα από τη μετακίνηση ανθρώπων και την ανταλλαγή πολιτισμών, όχι κλείνοντας σύνορα ή επιμένοντας σε μια δήθεν καθαρότητα πολιτισμού. Ο σύγχρονος κόσμος δημιουργήθηκε μέσα από την παγκόσμια συνεργασία και τη στήριξη, μέσα από θεσμούς όπως η UNICEF, που έχουν ως στόχο την προστασία των ευάλωτων.

Με τον δικό της τρόπο, αυτή είναι και η θέση που υποστηρίζει η σημερινή ισπανική κυβέρνηση, ενώ πολλοί άλλοι, μεταξύ αυτών και ο Μιλέι, την έχουν απορρίψει. Ο σημερινός αγώνας δεν θα αποφασίσει ποιο από τα δύο οράματα θα επικρατήσει. Όμως, για 90 λεπτά, η αντίθεση ανάμεσά τους θα είναι δύσκολο να αγνοηθεί.