Στα άκρα η κόντρα Ερντογάν-Νετανιάχου μετά το ένταλμα – Οι ΗΠΑ απειλούν και την Κίνα για το Ιράν

Η ένταση ανάμεσα σε Τουρκία και Ισραήλ έχει αυξηθεί τις τελευταίες ημέρες, μετά την ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στη Συρία και τις ανησυχίες του Ισραήλ για πιθανή ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων στην περιοχή. Σε ανακοίνωσή του, το γραφείο του Νετανιάχου κατηγόρησε τον Τούρκο πρόεδρο ότι επιχειρεί να επεκτείνει την αντιπαράθεση με το Ισραήλ στη Συρία. «Ο Ερντογάν επιδιώκει τώρα να επεκτείνει την επιθετικότητά του εναντίον του Ισραήλ στη Συρία. Το Ισραήλ δεν θα το ανεχθεί», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού επανέλαβε παλαιότερες κατηγορίες κατά του Ερντογάν, χαρακτηρίζοντάς τον «αντισημίτη δικτάτορα» και κατηγορώντας τον ότι έχει επιτεθεί στους Κούρδους, φιλοξενεί τρομοκράτες της Χαμάς, κατέχει το βόρειο τμήμα της Κύπρου και φυλακίζει μεγάλο αριθμό δημοσιογράφων και πολιτικών που διαφωνούν μαζί του.

Η ανακοίνωση του Ισραήλ ήρθε μετά την απόφαση της Τουρκίας να εκδώσει διεθνές ένταλμα σύλληψης για τον Νετανιάχου, στο πλαίσιο έρευνας για την αναχαίτιση από το Ισραήλ ενός στόλου ακτιβιστών με προορισμό τη Γάζα. Το Τελ Αβίβ απάντησε χαρακτηρίζοντας την κίνηση της Άγκυρας «προσπάθεια εκφοβισμού» των Ισραηλινών ηγετών και στρατιωτών. «Η αξιοθρήνητη προσπάθεια του Ερντογάν να εκφοβίσει τους ηγέτες και τους στρατιώτες του Ισραήλ, της μοναδικής πραγματικής δημοκρατίας στη Μέση Ανατολή, δεν θα οδηγήσει πουθενά», ανέφερε το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού.

Σε ξεχωριστή ανακοίνωση, η ισραηλινή κυβέρνηση υπογράμμισε ότι θα συνεχίσει να αντιδρά «με αποφασιστικότητα» απέναντι στις προσπάθειες της Τουρκίας να αποσταθεροποιήσει την περιοχή και απέναντι σε κάθε απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανέβασε χθες Πέμπτη κι άλλο την πίεση στους συμμάχους της και στην Κίνα να ενωθούν μαζί της στην προσπάθεια να ανέβει κατακόρυφα ο οικονομικός στραγγαλισμός, που θεωρεί πως μπορεί να οδηγήσει σε «πτώση του καθεστώτος» στην Τεχεράνη χωρίς επανάληψη των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Προειδοποιούν οι ΗΠΑ για το Ιράν

Στο μέτωπο του Ιράν, το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών αντέδρασε στον οικονομικό πόλεμο του Τραμπ κατηγορώντας την Ουάσιγκτον για «οικονομική τρομοκρατία», σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων IRNA. «Όποια χώρα διατηρεί σχέση με την Τεχεράνη θα επισπεύσει την πορεία της οικονομίας της προς τη λήθη, είτε αυτή η σχέση οικοδομείται με κάποιον σκοπό, είτε επειδή αγνοείται εσκεμμένα», απείλησε μέσω X ο αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ.

Χωρίς να αποκαλύψει καμιά λεπτομέρεια για τα μέτρα που σχεδιάζει να λάβει η Ουάσιγκτον, προειδοποίησε νωρίτερα πως οι χώρες που δεν θα υποστηρίξουν τον «οικονομικό πόλεμο» του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα θεωρηθεί πως είναι «εναντίον μας», κατά τη διάρκεια συνέντευξής του στο CNBC. Προγραμματίζει να παραχωρήσει τη Δευτέρα συνέντευξη Τύπου για τον τρόπο που η αμερικανική κυβέρνηση εννοεί να αυξήσει περαιτέρω την πίεση.

«Βρισκόμαστε (…) σε νέα φάση, όπου το πιο αποτελεσματικό εργαλείο που έχουμε είναι η οικονομική πίεση που μπορούμε να της επιβάλλουμε», ανέφερε ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς σε πόντκαστ απευθυνόμενο στους ψηφοφόρους της αμερικανικής δεξιάς. Αυτός ο χορός θα είναι «λεπτός», πρόσθεσε, καθώς το Ιράν «προσπαθεί επίσης να ασκήσει οικονομική πίεση σε εμάς».

Η Ουάσιγκτον, που επιβάλλει ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο και σειρά άλλων κυρώσεων στην Ισλαμική Δημοκρατία, ανακοίνωσε χθες νέα μέτρα σε βάρος του σιιτικού κινήματος Χεζμπολά του Λιβάνου, προσκείμενη στην Τεχεράνη, λόγω των σχέσεών του με τους Φρουρούς της Επανάστασης, Όσον αφορά το στενό, που ο Αμερικανός πρόεδρος διαβεβαιώνει συχνά πως είναι «ανοικτό», μόλις επτά εμπορικά πλοία το διέσχισαν χθες Πέμπτη –πέντε εισήλθαν και δύο εξήλθαν–, σύμφωνα με δεδομένα της υπηρεσίας παρακολούθησης της εμπορικής ναυτιλίας Kpler.

«Κατάρρευση»

Στη συνέντευξη στο CNBC, ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών κατέστησε σαφές ότι αναμένει από την Κίνα να συμμορφωθεί. «Θα οδηγήσουμε αυτό το καθεστώς στην κατάρρευση», είπε, επαναφέροντας στον αφρό στόχο που είχε διατυπώσει ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ όταν άρχιζε ο πόλεμος, με τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς την 28η Φεβρουαρίου. «Αν εφαρμόσουμε τη μέγιστη οικονομική πίεση, αυτό σημαίνει πως πιθανόν δεν θα χρειαστεί η επανέναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων μεγάλης κλίμακας, αλλά θέλω να υπογραμμίσω πως αυτό ισχύει για την ώρα», είπε.

Αντιμέτωπος με μειωμένες στρατιωτικές επιλογές, διπλωματικό αδιέξοδο και κοινή γνώμη που αντιμετωπίζει με εντεινόμενη δυσαρέσκεια αυτόν τον πόλεμο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τραμπ ανήγγειλε «οικονομικό πόλεμο άνευ προηγουμένου» εναντίον του Ιράν.

Ένδειξη του ότι ο πόλεμος των τελευταίων σχεδόν έξι μηνών ασκεί πίεση στους πόρους της ισχυρότερης στρατιωτικής δύναμης παγκοσμίως ήταν πως ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε χθες την έλευση άλλου αεροπλανοφόρου, προς αντικατάσταση του USS Abraham Lincoln, η μακρά ανάπτυξη του οποίου συνοδεύτηκε τελευταία από διάφορες ανησυχίες για τις συνθήκες ζωής του πληρώματός του στις ΗΠΑ.

Ο άγνωστος χ στη νέα εξίσωση που μοιάζει να επιδιώκει η Ουάσιγκτον είναι χωρίς αμφιβολία το Πεκίνο. Πάνω από το ένα τέταρτο των εμπορικών ανταλλαγών του Ιράν το 2024 έγιναν με την Κίνα, σημαντική καταναλώτρια ιρανικού πετρελαίου, που η Τεχεράνη συνεχίζει να εξάγει, παρά τις κυρώσεις, με στόλο «φάντασμα».

Συσχετισμός δύναμης

Το εάν η Ουάσιγκτον θα εξασφαλίσει ή όχι το Πεκίνο να ευθυγραμμιστεί με τον «οικονομικό πόλεμο» αυτόν θα πει πολλά για τον συσχετισμό ισχύος των δυο μεγάλων δυνάμεων. Ο Ντόναλντ Τραμπ αρέσκεται να λέει πως έχει πολύ καλή σχέση με τον κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, τον οποίο αναμένει την 24η Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ.

Στους κυριότερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν συγκαταλέγονταν επίσης τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα — που ανακοίνωσαν την Τρίτη πως αναστέλλονται μέχρι νεοτέρας «όλες» οι διμερείς «εμπορικές ανταλλαγές» και «χρηματοπιστωτικές συναλλαγές». Η Τουρκία και η Ρωσία έχουν επίσης διόλου ευκαταφρόνητες δοσοληψίες με το Ιράν.

Μένει εξάλλου να φανεί ποια θα είναι η θέση των συμμάχων των ΗΠΑ, που –με μόνη γνωστή εξαίρεση το Ισραήλ– δεν ενεπλάκησαν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις παρά το ότι το απαιτούσε ο αμερικανός πρόεδρος. Η οικονομία του Ιράν, ήδη σε κακή κατάσταση λόγω των κυρώσεων που επιβάλλονται για δεκαετίες σε βάρος της, δοκιμάζεται ακόμη περισσότερο αφότου άρχισε ο πόλεμος τον Φεβρουάριο. Στην άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ αισθάνονται επίσης τις συνέπειες της ένοπλης σύρραξης, καταγράφουν ιδίως άνοδο του πληθωρισμού και του κόστους δανεισμού.

Iράν και κυρώσεις

Το πώς θα αντιδράσει η Τεχεράνη στη νέα αμερικανική πίεση παραμένει αβέβαιο. Οι ειδικοί στις κυρώσεις, πάντως, επισημαίνουν ότι το Ιράν έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό στην αξιοποίηση άτυπων διαύλων για την παράκαμψή τους. Σε αυτούς περιλαμβάνονται «σκιώδη» πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο, αλλά και νέες εμπορικές εταιρείες οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στους καταλόγους των αμερικανικών κυρώσεων.

«Βλέπουμε συνεχώς να εμφανίζονται νέα ονόματα, επειδή το Ιράν προσαρμόζεται πολύ γρήγορα», δήλωσε ο Μοχάμεντ Χαμούντα, διευθυντής ελέγχου εξαγωγών και κυρώσεων στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου. «Όποιες κυρώσεις κι αν επιβληθούν, βρίσκουν έναν νέο δρόμο για να τις παρακάμψουν». Όπως εξήγησε, οι κινήσεις της Τεχεράνης συχνά αναγκάζουν όσους είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή των κυρώσεων να προσπαθούν εκ των υστέρων να καλύψουν τα κενά.

«Οι κυρώσεις υπάρχουν όλες στα χαρτιά, αλλά η δύσκολη δουλειά γίνεται παρασκηνιακά», δήλωσε ο Χαμούντα. «Υπάρχουν ομάδες σε όλο τον κόσμο που προσπαθούν να επιβάλουν τις κυρώσεις και να εντοπίσουν τα εμπλεκόμενα μέρη, γι’ αυτό και το Ιράν πρέπει να προσπαθεί να προσαρμόζεται».

Οι τιμές πετρελαίου

Οι τιμές του πετρελαίου κινούνται πτωτικά την Παρασκευή, ωστόσο παραμένουν σε τροχιά δεύτερης διαδοχικής εβδομαδιαίας ανόδου, καθώς ο παρατεταμένος πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εξακολουθεί να προκαλεί σοβαρές διαταραχές στην προσφορά από τη Μέση Ανατολή και να διατηρεί αυξημένο το γεωπολιτικό ασφάλιστρο στην αγορά ενέργειας.

Το αμερικανικό αργό διαμορφώνεται στα 86,21 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας πτώση 0,62 δολαρίων ή 0,71%, ενώ το Μπρεντ υποχωρεί κατά 0,51 δολάρια ή 0,54%, στα 93,27 δολάρια το βαρέλι. Παρά τις πιέσεις στη σημερινή συνεδρίαση, η εικόνα της εβδομάδας παραμένει έντονα ανοδική. Στις προηγούμενες πέντε συνεδριάσεις το Μπρεντ είχε ενισχυθεί περισσότερο από 7% και το αμερικανικό πάνω από 8%, φθάνοντας στα υψηλότερα επίπεδά τους από τις 24 Ιουλίου.

Στο επίκεντρο της αγοράς βρίσκεται η αβεβαιότητα γύρω από την πολεμική σύγκρουση με το Ιράν και, κυρίως, οι επιπτώσεις της στις εξαγωγές πετρελαίου από ορισμένους από τους μεγαλύτερους παραγωγούς της Μέσης Ανατολής. Η προσφορά από χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ παραμένει υπό πίεση, ενισχύοντας τους φόβους για παρατεταμένη στενότητα στην παγκόσμια αγορά.

Οι εντάσεις αποτυπώνονται και στις σχέσεις της Τεχεράνης με τις χώρες του Κόλπου. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανέστειλαν αυτή την εβδομάδα όλες τις χρηματοοικονομικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, υπογραμμίζοντας την επιδείνωση του κλίματος στην περιοχή.

Ιδιαίτερα κρίσιμη για τις αγορές παραμένει η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ. Η ναυσιπλοΐα εξακολουθεί να βρίσκεται πολύ χαμηλότερα από τα προπολεμικά επίπεδα, με μόλις εννέα πλοία να διέρχονται από τη θαλάσσια οδό την Τετάρτη. Πριν από την έναρξη του πολέμου, από τα Στενά περνούσαν ποσότητες πετρελαίου και ενεργειακών προϊόντων που αντιστοιχούσαν περίπου στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης. Ο αποκλεισμός των Στενών από την Τεχεράνη και οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν περιορίσει τις παγκόσμιες ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθιστώντας την εξέλιξη της σύγκρουσης καθοριστικό παράγοντα για τις τιμές.