Συρία: Η Τουρκία εδραιώνει την παρουσία της, το Ισραήλ βλέπει νέο αντίπαλο

Η αντίθεση του Ισραηλινού πρωθυπουργού, Μπενιαμίν Νετανιάχου, στην προμήθεια μαχητικών αεροσκαφών F-35 στην Τουρκία από την Ουάσινγκτον ξεπερνούσε κατά πολύ μια απλή διαφωνία για μια συμφωνία εξοπλισμών. Οι επαινετικές δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, προς τον Τούρκο πρόεδρο, Ερντογάν, στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, είχαν μεγαλύτερη σημασία από μια συνηθισμένη διπλωματική φιλοφρόνηση και αναμφίβολα ενόχλησαν ιδιαίτερα τον Νετανιάχου.

Η σύγκριση μπορεί να φαίνεται προκλητική, ωστόσο αντικατοπτρίζει μια βαθιά αλλαγή στον στρατηγικό τρόπο σκέψης του Ισραήλ. Με το Ιράν και τον άλλοτε ισχυρό σύμμαχό του στον Λίβανο, τη Χεζμπολάχ, να έχουν αποδυναμωθεί και το καθεστώς Άσαντ να αποτελεί πλέον παρελθόν, η Τουρκία έχει αναδειχθεί στον νέο περιφερειακό αντίπαλο του Ισραήλ.

Επί Άσαντ, η Συρία αποτελούσε πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ Τελ Αβίβ και Τεχεράνης, ενώ η Άγκυρα ήταν κυρίως επικεντρωμένη στους Κούρδους της βόρειας Συρίας. Σήμερα, στο συριακό έδαφος δεν βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες το Τελ Αβίβ και η Τεχεράνη, αλλά το Τελ Αβίβ και η Άγκυρα.

Καμία από τις δύο πλευρές δεν επιδιώκει πόλεμο, γνωρίζοντας ότι το κόστος θα ήταν εξαιρετικά μεγάλο. Ωστόσο, καμία δεν δείχνει διατεθειμένη να υποχωρήσει. Ο Τραμπ, ο οποίος θεωρεί ότι διατηρεί στενές σχέσεις τόσο με τον Νετανιάχου, όσο και με τον Ερντογάν, δεν επιθυμεί να δει δύο από τους σημαντικότερους συμμάχους του στη Μέση Ανατολή να συγκρούονται. Παρ’ όλα αυτά, Τουρκία και Ισραήλ έχουν πολύ διαφορετικά συμφέροντα στη Συρία, την οποία αμφότεροι θεωρούν στρατηγικά ζωτικής σημασίας.

Διαφορετικά συμφέροντα στην Συρία

Η ασφάλεια της Τουρκίας συνδέεται με τη σταθερότητα της Συρίας, καθώς και με την αποτροπή δημιουργίας μιας κουρδικής οντότητας, κατά μήκος των νότιων συνόρων της. Παράλληλα, η Άγκυρα βλέπει τη Συρία ως πύλη οικονομικής ολοκλήρωσης, διάδρομο ενέργειας και εμπορίου, αλλά και ως μέσο ενίσχυσης της περιφερειακής της επιρροής. Ο Ερντογάν υποστήριξε από νωρίς τη νέα συριακή διοίκηση του Άχμεντ αλ-Σάραα, οικοδομώντας μια πολυδιάστατη εταιρική σχέση με τη Δαμασκό.

Αντίθετα, το Ισραήλ, αν και δεν αντιτίθεται κατ’ αρχήν στη δημιουργία ενός σταθερού συριακού κράτους, ανησυχεί ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε μελλοντικά να οδηγήσει στην ανάπτυξη στρατιωτικής ισχύος, ικανής να περιορίσει την ελευθερία δράσης του. Γι’ αυτό κατέστρεψε σημαντικές συριακές στρατιωτικές υποδομές, αμέσως μετά την αποχώρηση του Άσαντ από τη χώρα.

Για τον ίδιο λόγο συνεχίζει τις αεροπορικές επιδρομές, επεκτείνει την παρουσία του στη νότια Συρία, παρέχει κάλυψη στην κοινότητα των Δρούζων στη Σουέιντα και αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη ενόχληση κάθε ενδεχόμενο δημιουργίας τουρκικών στρατιωτικών βάσεων, εγκατάστασης συστημάτων αεράμυνας, ή ανασυγκρότησης του συριακού στρατού, με τρόπο που θα μπορούσε να μεταβάλει την ισορροπία ισχύος στα σύνορά του. Ο Νετανιάχου παρενέβη επίσης στον Ρώσο πρόεδρο Πούτιν, επιδιώκοντας να αποτρέψει την προμήθεια της Δαμασκού με προηγμένα ρωσικά όπλα και συστήματα αεράμυνας.

Μια ευρύτερη αντιπαράθεση

Σε αυτό το σημείο συγκρούονται τα τουρκικά και τα ισραηλινά οράματα. Η Τουρκία υποστηρίζει την εδραίωση και την κυριαρχία του συριακού κράτους. Το Ισραήλ θεωρεί ότι οι ίδιες αυτές εξελίξεις ενδέχεται να αποτελέσουν μελλοντική απειλή για την ασφάλειά του. Έτσι, μέτρα που το Τελ Αβίβ χαρακτηρίζει αμυντικά, αντιμετωπίζονται από τη Δαμασκό και την Άγκυρα ως παραβιάσεις της συριακής κυριαρχίας και ως πλήγματα στις προσπάθειες σταθεροποίησης του νέου κράτους.

Ο ανταγωνισμός για τη Συρία αποτελεί μόνο ένα μέρος μιας πολύ ευρύτερης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, η οποία εκτείνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, στους ενεργειακούς δρόμους, στους θαλάσσιους διαδρόμους και στις αμυντικές βιομηχανίες. Η Τουρκία είναι μια ανερχόμενη περιφερειακή δύναμη και μέλος τόσο του ΝΑΤΟ, όσο και της G20, ενώ το Ισραήλ επιδιώκει να διατηρήσει την περιφερειακή του υπεροχή και να αποτρέψει την ανάδυση νέων ανταγωνιστών.

Θα γίνει λοιπόν η Τουρκία το νέο Ιράν στη Συρία; Μάλλον όχι. Το τουρκικό σχέδιο, τα μέσα που χρησιμοποιεί και οι συμμαχίες της διαφέρουν από εκείνα του Ιράν. Επιπλέον, η νέα Συρία, αλλά και η ευρύτερη περιοχή, δεν αντιμετωπίζουν με τον ίδιο τρόπο τα ιρανικά και τα ισραηλινά σχέδια, ενώ και οι ίδιοι οι Σύροι έχουν πολύ διαφορετικές αντιλήψεις για τους Τούρκους και τους Ισραηλινούς.

Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να αποτελούν τον σημαντικότερο παράγοντα που μπορεί να περιορίσει αυτή την αντιπαλότητα. Ο κίνδυνος, ωστόσο, στη Μέση Ανατολή είναι ότι οι πόλεμοι δεν ξεκινούν πάντοτε έπειτα από μια συνειδητή πολιτική απόφαση. Συχνά προκύπτουν από λανθασμένους υπολογισμούς. Ένα μόνο αεροπορικό πλήγμα, μια στρατιωτική ανάπτυξη, ή μια λανθασμένη εκτίμηση στο πεδίο μπορεί να αποδειχθεί αρκετή για να προκαλέσει μια κρίση που κανείς δεν επιθυμεί.

Εξελίξεις στη Συρία

Την ίδια στιγμή, οι εξελίξεις στη Συρία επιβεβαιώνουν ότι η τουρκική επιρροή δεν περιορίζεται μόνο στο πολιτικό επίπεδο:

• Πολεμικά πλοία του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού πραγματοποίησαν την πρώτη τους επίσκεψη στο λιμάνι της Λαττάκειας, έπειτα από χρόνια, σηματοδοτώντας την επανέναρξη των ναυτικών επαφών μετά τη μακρά διακοπή που ακολούθησε η έναρξη του συριακού εμφυλίου πολέμου. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο διοικητής των Τουρκικών Ναυτικών Δυνάμεων επέβαινε επίσης στη φρεγάτα TCG Istanbul, υπογραμμίζοντας τον συμβολισμό της επίσκεψης.
• Παράλληλα, στο πρώτο φόρουμ του Επιχειρηματικού Συμβουλίου ΗΠΑ-Συρίας (US-Syria Business Council), που πραγματοποιήθηκε στη Δαμασκό, οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στις επενδύσεις, την οικονομική συνεργασία και την πορεία ανάκαμψης της Συρίας.

Το συριακό υπουργείο Οικονομικών παρουσίασε πενταετή στρατηγική με 20 βασικούς στόχους, 156 πρωτοβουλίες και 33 προγραμματισμένες μεταρρυθμίσεις για τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Οι εκπρόσωποι των δύο πλευρών συζήτησαν ακόμη τις προοπτικές οικονομικής συνεργασίας, τις επενδυτικές ευκαιρίες και τις μελλοντικές εταιρικές σχέσεις, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στους τομείς της ενέργειας και της ιδιωτικής οικονομίας.