Τι θα κρίνει την τροπή του πολέμου μετά τη προέλαση των Χούθι

Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή συμπίπτει με την ευρύτερη αντιπαράθεση Ιράν-Ηνωμένων Πολιτειών και με την πίεση που ασκείται ταυτόχρονα στη θαλάσσια οδό του Ορμούζ. Το πρώτο συμπέρασμα, ωστόσο, πρέπει να είναι προσεκτικό: Οι Χούθι έχουν επιτύχει μία εντυπωσιακή επιχειρησιακή νίκη, αλλά αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχουν κερδίσει τον πόλεμο.

Αντίστοιχα, η υποχώρηση των δυνάμεων που στηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως πλήρης στρατιωτική κατάρρευση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι Χούθι μπορούν να μετατρέψουν την ταχεία διείσδυση σε σταθερό έλεγχο, ή εάν έχουν προωθηθεί τόσο γρήγορα, ώστε να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις μιας μεγάλης αντεπίθεσης.

Η έκταση της επιτυχίας των Χούθι

Η πρόσφατη επιχείρηση ήταν σημαντική, ακριβώς επειδή δεν περιορίστηκε σε μία τοπική κατάληψη. Οι Χούθι κινήθηκαν κατά μήκος ενός από τους σημαντικότερους στρατηγικούς άξονες της Υεμένης. Μετά την κατάληψη της Χάις και άλλων θέσεων, οι δυνάμεις τους προχώρησαν προς την Αλ-Χοκάχα και στη συνέχεια στη Μόκα, ένα λιμάνι με ιδιαίτερη ιστορική και στρατηγική σημασία. Ακολούθησε κίνηση προς το Ντουμπάμπ, στην άμεση περιοχή του Bab-el-Mandeb. Παράλληλα, οι Χούθι απέκτησαν τον έλεγχο στρατηγικών νησιών της Ερυθράς Θάλασσας.

Αυτό δημιουργεί μία νέα γεωγραφία του πολέμου. Μέχρι πρόσφατα, οι Χούθι διέθεταν ισχυρό έλεγχο στο βόρειο και δυτικό τμήμα της χώρας, αλλά η ακτή της Ερυθράς Θάλασσας παρέμενε ένα από τα σημαντικότερα σημεία αντιπαράθεσης. Η επέκταση προς το Στενό του Bab-el-Mandeb τους δίνει τη δυνατότητα να ασκούν πολύ μεγαλύτερη πίεση, σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη.

Η σημασία αυτή είναι ακόμη μεγαλύτερη λόγω της παράλληλης κρίσης στον Περσικό Κόλπο. Εάν το Ιράν μπορεί να απειλεί την κυκλοφορία στο Ορμούζ και οι Χούθι να δημιουργούν αντίστοιχη πίεση στο Bab-el-Mandeb, τότε η Τεχεράνη και οι σύμμαχοί της αποκτούν τη δυνατότητα να επηρεάζουν ταυτόχρονα τις δύο βασικές θαλάσσιες πύλες μεταξύ Ινδικού Ωκεανού, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.

Γιατί κατέρρευσαν ταχύτατα οι κυβερνητικές δυνάμεις;

Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι αυτή μιας απλής αριθμητικής υπεροχής των Χούθι. Το βασικό πρόβλημα της αντίπαλης πλευράς είναι η πολυδιάσπαση. Οι δυνάμεις που αντιμάχονται τους Χούθι δεν αποτελούν έναν ενιαίο στρατό με κοινή διοίκηση, κοινή στρατηγική και ενιαία πολιτική επιδίωξη. Στην ίδια πλευρά συνυπάρχουν κρατικές μονάδες, τοπικές πολιτοφυλακές, η National Resistance υπό τον Ταρίκ Σάλεχ, δυνάμεις που συνδέονται με την Ταΐζ, τοπικά φυλετικά δίκτυα και διάφορες ένοπλες οργανώσεις, που στο παρελθόν είχαν διαφορετικούς εξωτερικούς προστάτες.

Αυτό έχει τεράστια επιχειρησιακή σημασία. Ένας στρατός μπορεί να διαθέτει πολλά όπλα και μεγάλο ανθρώπινο δυναμικό και παρ’ όλα αυτά να είναι ευάλωτος, εάν δεν διαθέτει ενιαίο σύστημα διοίκησης, επικοινωνιών, πληροφοριών και εφοδιασμού. Οι πρόσφατες εξελίξεις φαίνεται να επιβεβαιώνουν ακριβώς αυτή την αδυναμία.

Οι Χούθι δεν χρειάστηκε απαραίτητα να καταστρέψουν όλες τις μονάδες που βρίσκονταν μπροστά τους. Σε αρκετές περιπτώσεις αρκούσε η διάρρηξη του συστήματος άμυνας, ώστε οι αντίπαλες μονάδες να αποσυρθούν. Η κατάληψη της Μόκα, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, συνδέθηκε με ταχεία υποχώρηση των κυβερνητικών και τοπικών δυνάμεων. Ορισμένοι διοικητές παρουσίασαν την υποχώρηση ως τακτική αναδίπλωση, όμως το αποτέλεσμα στο έδαφος ήταν η απώλεια σημαντικού στρατηγικού χώρου.

Τι εξοπλισμός μπορεί να πέρασε στους Χούθι;

Εδώ απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή. Υπάρχουν αναφορές για κατάληψη στρατιωτικών εγκαταστάσεων, οχημάτων, πυρομαχικών και άλλου εξοπλισμού, όμως δεν υπάρχει ακόμη επαρκής ανεξάρτητη τεκμηρίωση, ώστε να δοθεί αξιόπιστος κατάλογος ή αριθμός των λαφύρων. Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι το ζήτημα είναι δευτερεύον. Σε έναν πόλεμο, όπως αυτός της Υεμένης, το σημαντικότερο λάφυρο δεν είναι κατ’ ανάγκην ένα συγκεκριμένο τεθωρακισμένο όχημα. Πολύ συχνά μεγαλύτερη σημασία έχουν οι αποθήκες πυρομαχικών, τα καύσιμα, τα ανταλλακτικά, οι εγκαταστάσεις διοίκησης, τα συστήματα επικοινωνιών και οι ίδιες οι υποδομές.

Εάν ένας στρατός υποχωρεί βιαστικά, είναι πιθανό να εγκαταλείψει υλικό που υπό κανονικές συνθήκες θα είχε απομακρύνει, ή καταστρέψει. Για τους Χούθι αυτό δημιουργεί δύο πλεονεκτήματα. Πρώτον, μειώνει την ανάγκη μεταφοράς υλικού από τις βόρειες περιοχές που ελέγχουν. Δεύτερον, επιτρέπει την άμεση αξιοποίηση τοπικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων.

Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι η κατάληψη υποδομών μπορεί να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά. Η κατοχή ενός λιμανιού, ή ενός οδικού κόμβου δεν προσθέτει απλώς μία ακόμη περιοχή στον χάρτη. Παρέχει δυνατότητα ανεφοδιασμού, μετακίνησης δυνάμεων, ανάπτυξης πυραύλων και UAV για τον έλεγχο των κινήσεων του αντιπάλου.

Παράλληλα, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η πρόσφατη επιχείρηση των Χούθι υποστηρίχθηκε από ιρανική τεχνογνωσία, οπλισμό και πολεμικές συμβουλές. Το Reuters ανέφερε ότι Ιρανοί αξιωματούχοι και στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης παρείχαν υποστήριξη στην επιχείρηση, αν και η Τεχεράνη αρνείται ότι κατευθύνει άμεσα τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των Χούθι.

Άρα, το πραγματικό πλεονέκτημα των Χούθι δεν είναι απλώς ό,τι κατέλαβαν από τον αντίπαλο. Είναι ο συνδυασμός τοπικού στρατιωτικού υλικού, ιρανικής τεχνογνωσίας, UAV, πυραυλικών δυνατοτήτων και ενός πολύ πιο συγκεντρωμένου συστήματος διοίκησης.

Το κρίσιμο στοιχείο: Οι φυλές

Η Υεμένη δεν μπορεί να αναλυθεί αποκλειστικά ως αντιπαράθεση δύο στρατών. Οι φυλετικές σχέσεις αποτελούν βασικό μηχανισμό πολιτικής και στρατιωτικής εξουσίας. Οι Χούθι έχουν δημιουργήσει επί χρόνια ένα σύνθετο σύστημα συνεργασίας με φυλές, το οποίο συνδυάζει ιδεολογία, οικονομικά κίνητρα, πολιτικές συμφωνίες, γάμους και συγγένειες, αλλά και καταναγκασμό. Η πρόσφατη μελέτη του Combating Terrorism Center στο West Point επισημαίνει ακριβώς ότι οι φυλετικές συμμαχίες των Χούθι δεν είναι αδιατάρακτες και ότι η εξάρτησή τους από τις φυλές μπορεί να αποτελέσει ταυτόχρονα πηγή ισχύος και δυνητική αδυναμία.

Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό, καθώς οι Χούθι είναι πολύ ισχυρότεροι όταν μπορούν να στηρίζονται σε τοπικά δίκτυα που αποδέχονται, ή ανέχονται την παρουσία τους. Είναι πολύ πιο ευάλωτοι όταν υποχρεώνονται να καταλάβουν και να κρατήσουν μία περιοχή, στην οποία ο τοπικός πληθυσμός και οι φυλετικές δομές είναι εχθρικές.

Επομένως, η πραγματική δοκιμασία της πρόσφατης νίκης των Χούθι δεν ήταν η κατάληψη της Μόκα. Θα είναι η διατήρησή της. Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Μία επιθετική δύναμη μπορεί να διασπάσει γρήγορα μία αμυντική γραμμή. Για να διατηρήσει όμως μία περιοχή χρειάζεται φρουρές, ανεφοδιασμό, πληροφορίες, διοίκηση και συνεργασία με τοπικούς παράγοντες.

Η αντεπίθεση έχει ήδη αρχίσει

Το ενδιαφέρον είναι ότι η αντίδραση δεν περιορίζεται στη Μόκα. Οι δυνάμεις της κυβέρνησης και της National Resistance έχουν αρχίσει να πιέζουν τους Χούθι σε άλλα μέτωπα, ιδιαίτερα στην Αλ-Τζάουφ, την Αλ-Μπάιντα, την Ταΐζ και την περιοχή της Χοντέιντα. Υπάρχουν επίσης αναφορές για επιχειρήσεις στη Μαρίμπ και σε άλλους άξονες. Η στρατηγική λογική είναι να υποχρεωθούν οι Χούθι να διασκορπίσουν τις δυνάμεις τους.

Εάν οι Χούθι συγκεντρώσουν το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων μονάδων τους στην Ερυθρά Θάλασσα, μπορούν να διατηρήσουν την πίεση προς το Στενό του Bab-el-Mandeb. Όμως τότε αφήνουν περισσότερο ευάλωτα τα ανατολικά και κεντρικά μέτωπα. Εάν αντίθετα μεταφέρουν δυνάμεις στην Αλ-Τζάουφ, τη Μαρίμπ ή την Ταΐζ, περιορίζουν την ικανότητά τους να εδραιώσουν τις πρόσφατες κατακτήσεις στα παράλια.

Η Αλ-Τζάουφ έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή βρίσκεται κοντά στα σύνορα με τη Σαουδική Αραβία και συνδέεται γεωγραφικά με τον πυρήνα της επικράτειας που ελέγχουν οι Χούθι στον βορρά. Η Μαρίμπ είναι ακόμη πιο σημαντική λόγω της ενεργειακής και οικονομικής της αξίας. Η Ταΐζ, τέλος, αποτελεί κρίσιμο κόμβο ανάμεσα στην κεντρική Υεμένη και την Ερυθρά Θάλασσα.

Επομένως, μία αποτελεσματική αντεπίθεση δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκη να ξεκινήσει με την άμεση ανακατάληψη της Μόκα. Θα μπορούσε να έχει ως στόχο να απομονώσει τις δυνάμεις των Χούθι που βρίσκονται εκεί.

Μπορεί το Ριάντ να ανατρέψει την κατάσταση;

Στρατιωτικά, η απάντηση είναι ναι, αλλά στρατηγικά είναι πολύ πιο περίπλοκο. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τεράστια υπεροχή σε αεροπορικές δυνατότητες, συλλογή πληροφοριών, χρήματα, logistics και δυνατότητα υποστήριξης των κυβερνητικών δυνάμεων. Θα μπορούσε να αυξήσει δραστικά τις αεροπορικές επιδρομές και να επιτρέψει στις χερσαίες δυνάμεις να ανασυνταχθούν.

Το πρόβλημα είναι ότι το Ριάντ δεν θέλει να επιστρέψει στον προηγούμενο πόλεμο της δεκαετίας του 2010. Οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι η Σαουδική Αραβία είναι επιφυλακτική απέναντι σε μία πλήρη στρατιωτική επανεμπλοκή, ακριβώς επειδή φοβάται ότι μία μεγάλη επίθεση εναντίον των Χούθι, θα οδηγήσει σε αντίποινα εναντίον σαουδαραβικών υποδομών και ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο στρατηγικό πλεονέκτημα των Χούθι. Δεν χρειάζεται να νικήσουν στρατιωτικά τη Σαουδική Αραβία για να επιτύχουν τους στόχους τους. Αρκεί να αυξήσουν το κόστος της σαουδαραβικής επέμβασης, σε επίπεδο που το Ριάντ θα προτιμήσει την πολιτική διαπραγμάτευση.

Το αποφασιστικό ερώτημα

Η επόμενη φάση του πολέμου θα κριθεί επομένως σε τρία επίπεδα. Πρώτον, εάν οι Χούθι μπορούν να εφοδιάσουν και να κρατήσουν τις νέες παράκτιες θέσεις τους. Δεύτερον, εάν η αντίπαλη πλευρά μπορεί να ξεπεράσει τον κατακερματισμό της και να δημιουργήσει μία στοιχειωδώς ενιαία επιχειρησιακή διοίκηση. Τρίτον, εάν οι φυλετικές και τοπικές δυνάμεις θα παραμείνουν ουδέτερες, θα συνεργαστούν με τους Χούθι, ή θα στραφούν εναντίον τους. Το τρίτο μπορεί να αποδειχθεί σημαντικότερο από το πρώτο.

Η πρόσφατη προέλαση των Χούθι δημιουργεί μία παράδοξη κατάσταση. Από τη μία πλευρά, οι Χούθι βρίσκονται στην ισχυρότερη θέση που είχαν εδώ και χρόνια στην Ερυθρά Θάλασσα. Από την άλλη, όσο περισσότερο επεκτείνονται, τόσο περισσότερες περιοχές πρέπει να ελέγχουν και τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη τους για τοπική συνεργασία. Αυτό σημαίνει ότι η σημερινή κατάσταση δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως “τελική νίκη των Χούθι”. Είναι περισσότερο μία επιχειρησιακή ρήξη που μπορεί να εξελιχθεί, είτε σε στρατηγική νίκη, είτε σε επικίνδυνη υπερ-επέκταση.

Συμπέρασμα

Η Υεμένη βρίσκεται πλέον σε ένα σημείο καμπής. Οι Χούθι πέτυχαν μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, αυτό που οι αντίπαλοί τους δεν κατάφεραν να αποτρέψουν: Διείσδυσαν βαθιά στον παράκτιο χώρο της Ερυθράς Θάλασσας, κατέλαβαν τη Μόκα και κρίσιμες θέσεις γύρω από το Στενό του Bab-el-Mandeb και απέκτησαν τον έλεγχο των θαλάσσιων προσβάσεων.

Όμως η επιτυχία αυτή έχει ένα ενδεχόμενο τίμημα. Η ταχεία προέλαση δημιουργεί μακρύτερες γραμμές ανεφοδιασμού και απαιτεί περισσότερες δυνάμεις κατοχής. Εάν οι κυβερνητικές και τοπικές δυνάμεις καταφέρουν να ανοίξουν ταυτόχρονα μέτωπα στην Αλ-Τζάουφ, τη Μαρίμπ, την Αλ-Μπάιντα και την Ταΐζ, οι Χούθι θα υποχρεωθούν να διασπείρουν τις δυνάμεις τους.

Η πραγματική μάχη, επομένως, δεν θα είναι μόνο για τη Μόκα ή το Bab-el-Mandeb. Θα είναι για το ποιος μπορεί να διατηρήσει ένα λειτουργικό σύστημα πολέμου, μετά την αρχική ανατροπή. Οι Χούθι διαθέτουν σήμερα το πλεονέκτημα της πρωτοβουλίας. Οι αντίπαλοί τους διαθέτουν όμως ακόμη σημαντικούς πόρους, τοπικά δίκτυα, αεροπορική υποστήριξη και, κυρίως, τη δυνατότητα να εκμεταλλευθούν τις εσωτερικές αντιφάσεις στο εσωτερικό του “καθεστώτος” των Χούθι.

Αν η Σαουδική Αραβία αποφασίσει να παράσχει περιορισμένη, αλλά αποτελεσματική αεροπορική και πληροφοριακή υποστήριξη – και οι κυβερνητικές και οι συμμαχικές τους φυλές δημιουργήσουν ταυτόχρονα πολλαπλά μέτωπα – υπάρχει πραγματική πιθανότητα να ανακοπεί η προέλαση των Χούθι. Αντίθετα, εάν οι Χούθι καταφέρουν να εδραιωθούν στην Μόκα, το Ντουμπάμπ, τα νησιά και τον άξονα προς το Bab-el-Mandeb, τότε η πρόσφατη επιτυχία τους θα μετατραπεί, από ένα καίριο επιχειρησιακό πλήγμα, σε μία μακροπρόθεσμη στρατηγική αλλαγή ισορροπίας στην Ερυθρά Θάλασσα.

Αυτή είναι η αρχή μιας νέας φάσης, στην οποία το βασικό ερώτημα δεν θα είναι απλώς εάν οι Χούθι μπορούν να καταλάβουν έδαφος, αλλά εάν μπορούν να το κρατήσουν, ενώ οι αντίπαλοί τους θα προσπαθούν να μετατρέψουν την ταχεία προέλαση τους σε παγίδα υπερ-επέκτασης, με ερώτημα βεβαίως αν τελικά το καταφέρουν…