Ενεργειακό: Τί έκαναν ΗΠΑ-Κίνα σε αντίθεση με την Ευρώπη

Επί προεδρίας Μπάιντεν οι υποχρεώσεις για τα ανανεώσιμα καύσιμα παραμένουν σε ισχύ και επεκτείνονται στις ΗΠΑ, περιορίζονται οι διευκολύνσεις στα μικρά διυλιστήρια και ενισχύεται η πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος. Οι συνέπειες για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις στο αργό πετρέλαιο αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο από νέες ρυθμιστικές διατάξεις και δραστικά αυξημένο κόστος.

Οι εμφανέστερες συνέπειες αναδύονται στην Καλιφόρνια, όπου η αυστηρές ρυθμιστικές διατάξεις της πολιτείας, η δαπανηρή κανονιστική συμμόρφωση και η υποχρεωτική ενεργειακή μετάβαση συμπίπτουν με την εγκατάλειψη της λειτουργίας μεγάλων διυλιστηρίων. Το αποτέλεσμα δεν αφορά την βραχυπρόθεσμη χαμηλότερη εξάρτηση από τα καύσιμα, αλλά την μείωση της δυναμικότητας για την παραγωγή τους.

Οι ΗΠΑ πάντως ευνοούνται από την στιγμή που δεν αντιμετωπίζουν όπως η Ευρώπη τεράστιες ελλείψεις πετρελαίου κίνησης και αναλόγου θέρμανσης, λόγω του ότι η συνολική παραγωγική δυναμικότητα διΰλισης παραμένει αμετάβλητη μεταξύ των ετών 2008 και 2026, στα 18,16 εκατομμύρια βαρέλια ανά ημέρα.

Στην Ευρώπη, υπολογίζοντας τελικές τιμές στην αντλία ανά γαλόνι και σε δολάρια για λόγους σύγκρισης, η τιμή φθάνει τα $8,90, ενώ στις ΗΠΑ μειώνεται στα $5,97, οπότε η τιμή στην Ευρώπη αποδεικνύεται αυξημένη κατά 49% σε σχέση με τις ΗΠΑ, ενώ σε αρκετές αγορές της Ευρώπης η τιμή κινείται μεταξύ των $10,70 έως $10,90 ανά γαλόνι στις 11 Σεπτεμβρίου.

Μεταξύ των ετών 2020 και 2024, η συνολική παραγωγική δυναμικότητα διύλισης στην Ευρώπη μειώνεται από τα 15,3 βαρέλια ανά ημέρα στα 14,7 εκατομμύρια, με συνολικές απώλειες σχεδόν 600.000 βαρελιών ανά ημέρα και από το 2009, η παραγωγική δυναμικότητα μειώνεται κατά 20%. Κάποια διυλιστήρια διακόπτουν την λειτουργία τους, μετατρέπονται σε τερματικούς σταθμούς καυσίμων, ή σε μονάδες παραγωγής βιοκαυσίμων, μειώνοντας την συμβατική δυναμικότητα επεξεργασίας αργού πετρελαίου, σε περίοδο που η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου κίνησης και αντίστοιχου θέρμανσης καθίσταται έντονα προβληματική.

Ένα διυλιστήριο κρίνεται ίσως μη αναγκαίο σε περιόδους μεγάλων όγκων εισαγωγών και ανοικτών θαλασσίων διαδρόμων, αλλά αναβαθμίζεται σε στρατηγικής σημασίας, όταν οι εισαγωγές πετρελαίου κίνησης και αναλόγου θέρμανσης πλήττονται από σοβαρές ανατροπές και περιορισμούς προσφοράς. Η διακοπή λειτουργίας ενός διυλιστηρίου δεν μειώνει την εγχώρια ζήτηση, αλλά μετατρέπει την εγχώρια παραγωγική δυναμικότητα σε πρόσθετη ανάγκη εισαγωγής προϊόντων διύλισης και εξάρτησης από παραγωγική δυναμικότητα του εξωτερικού.

Η ΕΕ απεμπολεί την στρατηγική ασφαλείας

Η απόφαση της ΕΕ να περιορίσει τις εισαγωγές πετρελαιοειδών από την Ρωσία, σε μία συνέχεια των αυτοκτονικών πολιτικών της στο ενεργειακό, δεν εκμηδενίζει την ζήτηση για τις μεταφορές, την γεωργία και την βιομηχανία. Το πετρέλαιο κίνησης και το αντίστοιχο θέρμανσης προέρχεται πλέον από μακρινούς προμηθευτές, απαιτεί μεγαλύτερες θαλάσσιες διαδρομές, αυξημένα ναύλα και περισσότερη έκθεση στην συνωστισμό της Ερυθράς Θάλασσας ή των Στενών του Ορμούζ.

Οι κυρώσεις προκαλούν μία ισχυρή ανάκρουση, αυξάνοντας τις εξαρτήσεις της Ευρώπης. Τον Ιανουάριο του 2026, η ΕΕ απαγορεύει τις εισαγωγές προϊόντων διύλισης ρωσικού αργού που παράγονται σε τρίτες χώρες, φράσσοντας και την αποκαλούμενη θυρίδα διύλισης, περιορίζοντας ακόμα περισσότερο την διαθέσιμη προσφορά.

Οπωσδήποτε οι κυρώσεις κρίνονται δικαιολογημένες ως γεωπολιτικό μέσο, αλλά αποκτούν τρομερό κόστος όταν το πολιτικό πλαίσιο της ΕΕ αποθαρρύνει κάθε πρωτοβουλία επένδυσης στην διύλιση στο εσωτερικό της. Οι αυστηροί περιορισμοί σε βάρος ενός βασικού προμηθευτή, σε συνάρτηση με την συρρίκνωση της εγχώριας παραγωγικής δυναμικότητας διύλισης, αποτελούν έναν εξαιρετικά επικίνδυνο συνδυασμό και οι κυβερνήσεις δεν αναμένεται να θωρακίσουν καταναλωτές και επιχειρήσεις από μία παγκόσμια κρίση στα προϊόντα διύλισης. Κατά συνέπεια η ΕΕ, αντί να προσφύγει σε μία στρατηγική ασφαλείας στην προσφορά, αποκτά επικίνδυνες τάσεις αυτοκτονίας.

Μία άλλη σημαντική παράμετρος αφορά τα όρια της παραγωγής αργού πετρελαίου της Βορείου Θαλάσσης, από μία ώριμη παραγωγικά υποθαλάσσια λεκάνη, όπου όμως η παραγωγή συρρικνώνεται. Η παραγωγή αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου μειώνεται κατά 72% από το 1999 έως το 2025, αν και η φυσιολογική συρρίκνωση δεν καθιστά την πολιτική εμπλοκή άνευ σημασίας. Οι υψηλές έκτακτες φορολογήσεις, η αβεβαιότητα στους χρηματοοικονομικούς όρους και οι περιορισμοί των αδειοδοτήσεων, αποτελούν σοβαρά εμπόδια.

Επιπλέον το ευρύτερο πολιτικό μήνυμα που εστιάζεται στο ότι οι επενδύσεις στους υδρογονάνθρακες δεν συνιστούν επιθυμητή προοπτική, περιορίζει τα κίνητρα για την συντήρηση των υποδομών, την υλοποίηση διευρυμένων προγραμμάτων και την έρευνα για την ανάπτυξη βιώσιμων και ζωτικών ορυκτών πηγών.

Συνέπειες σε προσφορά και υποδομές 

Πολιτικές επιλογές της συγκεκριμένης μορφής δεν παρέχουν δυνατότητες μεταβολής τον επόμενο μήνα των διεθνών τιμών του πετρελαίου κίνησης και του αντίστοιχου θέρμανσης, αλλά έχουν σοβαρές αρνητικές συνέπειες στην προσφορά, στις επενδύσεις και στις υπάρχουσες υποδομές. Η βρετανική κυβέρνηση επιβεβαιώνει την απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών για τα κοιτάσματα αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου της Βορείου Θαλάσσης, αν και επιτρέπει μερικές εξαιρέσεις που αφορούν τις υπάρχουσες εξορύξεις και τις υποδομές τους.

Η στρατηγική συνέπεια καθίσταται αναπόφευκτα προφανής, από την στιγμή που μία χώρα με συρρίκνωση της παραγωγής και της παραγωγικής δυναμικότητας διύλισης, αυξάνει τις εξαρτήσεις της από τις εισαγωγές αργού πετρελαίου και προϊόντων διύλισης σε μία περίοδο που οι παγκόσμιοι εμπορικοί διάδρομοι αντιμετωπίζουν φραγές.

Η εγχώρια παραγωγή αργού πετρελαίου δεν αποτελεί την ίδια διαδικασία με την παραγωγή προϊόντων διύλισης, αν και κρίνεται απαραίτητη από την στιγμή που μειώνει τις εισαγωγές, υποστηρίζει τις τοπικές υποδομές και τις επιλογές διύλισης, βελτιώνοντας παράλληλα τις ισορροπίες της προσφοράς κατά την διάρκεια περιόδων ανατροπών και περιορίζοντας την έκθεση σε εξωτερικούς προμηθευτές. Κατά συνέπεια η εγκατάλειψη των συγκεκριμένων δυνατοτήτων χωρίς κάποιο υποκατάστατο της ίδιας κλίμακας αποτελεί μία πολιτική επιλογή με τεράστιες επισφάλειες και αρνητικές συνέπειες στο ζήτημα της προσφοράς.

Στην Ευρώπη, το πλαίσιο της πολιτικής για τα προϊόντα διύλισης προσθέτει ακόμα περισσότερους περιορισμούς, από την στιγμή που η διύλιση αποτελεί διαδικασία έντασης κεφαλαίου, ενέργειας και εκπομπής ρύπων. Οι φόροι εκπομπής ρύπων, οι αναγκαστικές υποχρεώσεις προστασίας του περιβάλλοντος, οι αντίστοιχες κανονιστικής συμμόρφωσης, τα υψηλά κόστη ενέργειας και φυσικού αερίου και οι κίνδυνοι που καιροφυλακτούν λόγω των ρυθμιστικών αρχών, καθιστούν τις επενδύσεις μη βιώσιμες και πιθανές τις διακοπές λειτουργίας των μονάδων.

Η κατάσταση θα επιδεινωθεί με την άμεση εφαρμογή μίας νέας πρόκλησης από το 2027 που εστιάζεται στους κανόνες συναλλαγών ρύπων του συστήματος ETS2 και αφορά καύσιμα που χρησιμοποιούνται για την θέρμανση κτιρίων και στις μεταφορές. Επιβάλλει νέους κανόνες και κανονισμούς ασφαλείας, με στόχο να επιβαρύνει μία επιπλέον τιμή για τον άνθρακα στους συγκεκριμένους προμηθευτές καυσίμων. Κατά συνέπεια μία αγορά που ήδη επιβαρύνεται με υψηλούς δασμούς, φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) και περιορισμούς προσφοράς πρόκειται να επιβληθεί ένα νέο δομικό επίπεδο κόστους.

Ο Μεθοριακός Μηχανισμός Προσαρμογής Άνθρακά (Carbon Border Adjustment Mechanism) δεν φορολογεί άμεσα το πετρέλαιο κίνησης και το αντίστοιχο θέρμανσης στο πεδίο της παραγωγής τους, αλλά αυξάνει το κόστος για πηγές εκπομπών, όπως οι βιομηχανίες χάλυβα, τσιμέντου, αλουμινίου, λιπασμάτων. Το συγκεκριμένο κρίνεται αναγκαίο για την συντήρηση διυλιστηρίων, δεξαμενών, αγωγών και μεταφορικών υποδομών, αλλά όλες οι συγκεκριμένες δαπάνες αυξάνουν το κόστος λειτουργίας του ενεργειακού συστήματος της Ευρώπης και το μεταφέρουν στους ιδιώτες και στις επιχειρήσεις.

Η στάση των ΗΠΑ

Το πετρέλαιο κίνησης στις ΗΠΑ τιμάται κατά μέσο όρο στις αρχές Οκτωβρίου στα $6,5 ανά γαλόνι, τιμή αυξημένη κατά 75% σε σχέση με την ανάλογη προ δωδεκαμήνου, με την Ασία να διαφαίνεται πως πρόκειται να επωμισθεί την διαφορά με την μορφή υψηλότερων επιτοκίων. Το δαπανηρό καύσιμο διατηρεί τον αμερικανικό πληθωρισμό σε υψηλά επίπεδα, παρέχοντας στην Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα (FED ) το κίνητρο αποτροπής της αποκλιμάκωσης των επιτοκίων.

Τα υψηλά επιτόκια επιφέρουν ανατίμηση του αμερικανικού δολαρίου και ωθούν προς την επιστροφή των επενδύσεων στην χώρα, υποχρεώνοντας τις κεντρικές τράπεζες στην Ασία να λάβουν αποφάσεις για Πιστωτική Συρρίκνωση (QT) για να προστατεύσουν τα νομίσματα των χωρών τους. Στις ΗΠΑ η πίεση των υψηλών τιμών στα καύσιμα μετατρέπεται σε πολιτική κρίση, με τους Ρεπουμπλικάνους των αγροτικών Πολιτειών να απαιτούν άμεση διακοπή των εξαγωγών πετρελαίου κίνησης και του αντίστοιχου θέρμανσης και τον πρόεδρο Τραμπ να δηλώνει πως το “σκέπτεται εξαιρετικά σοβαρά.”

Αρκετά μέλη της κυβέρνησής του, όπως και οι μεγάλοι όμιλοι των πετρελαιοειδών αντιτίθενται στην ιδέα της απαγόρευσης, οπότε παραμένει αβέβαιο το πως πρόκειται τελικά να κινηθεί ο Λευκός Οίκος. Για τις οικονομίες της Ασίας πάντως, η απόφασή του έχει μικρότερη σημασία από ό,τι γενικά πιστεύεται, από την στιγμή που ο πληθωρισμός ήδη προκαλεί μεγάλες ζημίες στις οικονομίες των χωρών της συγκεκριμένης γεωγραφικής ζώνης.

Η Κίνα

Από την άλλη πλευρά τα κινεζικά διυλιστήρια διακόπτουν τις εξαγωγές τους για τον μήνα Οκτώβριο, με το Πεκίνο να επιχειρεί να διατηρήσει ανέπαφα τα εγχώρια αποθέματα, πλήττοντας όμως τις αγορές καυσίμων που ήδη τραυματίζονται από τις συνέπειες του πολέμου στον Περσικό Κόλπο. Η Κίνα απαγορεύει επίσης τις εξαγωγές καυσίμων τον περασμένο Μάρτιο με την έναρξη των βομβαρδισμών στο Ιράν που προκαλούν μεγάλες ανατροπές στην προσφορά αργού πετρελαίου.

Ο μεγαλύτερος εισαγωγέας του στον κόσμο, αποσύρει την απαγόρευση τον Ιούλιο, προχωρώντας σε προσεκτική διαχείριση των εξαγωγών κηροζίνης, πετρελαίου κίνησης και αντίστοιχου θέρμανσης σε μηνιαία βάση, για να διευκολύνει κυρίως τις αγορές της νοτιοανατολικής Ασίας.

Από την 1η Οκτωβρίου η Κίνα εισέρχεται σε επταήμερη εορταστική αργία, χωρίς να ανακοινώσει προς τα μεγάλα διυλιστήρια κάποια απόφαση σχετική με τις απαγορεύσεις, με εξαίρεση το γεγονός ότι οι εξαγωγές συνεχίζονται κανονικά προς το Χόνγκ-Κόνγκ και το Μακάο. Κατά τις κινεζικές πηγές, δεν υπάρχει κάποια σαφής αποχρώσα ένδειξη για την επανάληψη των εξαγωγών, που εξαρτάται από τα εγχώρια αποθέματα και την παραγωγική δυναμικότητα των διυλιστηρίων.

Η κινεζική Εθνική Επιτροπή Ανάπτυξης και Μεταρρυθμίσεων προς το παρόν δεν απαντά για την επανάληψη των εξαγωγών με τις διεθνείς αγορές να αγωνίζονται να αντιμετωπίσουν την απώλεια προσφοράς καυσίμων λόγω της εμπόλεμης κατάστασης στον Περσικό Κόλπο και της διακοπής των ρωσικών εξαγωγών, οπότε η στάση της Κίνας ίσως εκτοξεύσει τις τιμές σε μερικές χώρες σε ακόμα υψηλότερα επίπεδα.

Κατά την επικεφαλής των ερευνών ενέργειας για την Κίνα, του Ινστιτούτου Ενεργειακών Μελετών της Οξφόρδης, Michal Meidan, οι κινήσεις του Πεκίνου υπερτονίζουν το γεγονός ότι η κυβέρνηση εστιάζεται στην ασφάλεια της εγχώριας προσφοράς, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τις διεθνείς αγορές. Αν και οι μεγάλοι όμιλοι διύλισης προσδοκούν να κεφαλαιοποιήσουν τα επιπλέον περιθώρια κέρδους των εξαγωγών, με την Κίνα να διαθέτει την δυνατότητα να αυξήσει την παραγωγή και να αυξήσει τις εξαγωγές, το Πεκίνο δίδει απόλυτη προτεραιότητα στην εγχώρια προσφορά και κατά τα φαινόμενα μετά τον Αύγουστο τα αποθέματα περιορίζονται.

Η αποδέσμευση των αποθεμάτων 

Η διακοπή των κινεζικών εξαγωγών προϊόντων διύλισης έπεται της πρόσφατης επίσκεψης του Κινέζου προέδρου Xi Jinping στην αμερικανική πρωτεύουσα, όπου ο Τραμπ τον παροτρύνει να συνδράμει στην σταθεροποίηση της παγκόσμιας προσφοράς καυσίμων. Μάλιστα ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας, Chris Wright, δηλώνει πως η διεθνής αγορά πλήττεται από την απώλεια προσφοράς κηροζίνης, πετρελαίου κίνησης και αντίστοιχου θέρμανσης από την Μέση Ανατολή και την Κίνα, οπότε και αναμένονται οι κινήσεις της Ευρώπης.

Τελικά η ομάδα των χωρών του G7 και οι εταίροι της αποφασίζουν να αποδεσμεύσουν από τα αποθέματά τους 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου κίνησης και αντίστοιχου θέρμανσης στο επόμενο τετράμηνο, σε μία αγορά που υποφέρει επί μήνες από έλλειμμα στην παραγωγική δυναμικότητα διύλισης. Όμως η αποκατάσταση των επικίνδυνα ελλειμματικών αποθεμάτων εξαρτάται πλέον από την επάνοδο σε λειτουργία των αδρανών διυλιστηρίων και την άμεση συντήρηση των εγκαταστάσεων.

Οι οδυνηρές συνέπειες

Το πετρέλαιο κίνησης και το αντίστοιχο θέρμανσης δεν αποτελούν κατόπιν επιλογής αγαθά, από την στιγμή που συνιστούν την μηχανή της πραγματικής οικονομίας. Χωρίς τα συγκεκριμένα καύσιμα σε τιμές που δεν πιέζουν την αγορά και παραμένουν ανταγωνιστικές, οι μεταφορές, ο γεωργικός εξοπλισμός, ο ανάλογος κατασκευών, η βιομηχανική επιμελητεία, οι υπηρεσίες εκτάκτων αναγκών, τομείς των ορυχείων, εμπορικοί στόλοι και τμήματα των αλυσίδων διανομής, προσθέτουν πληθωριστικές πιέσεις.

Η κρίση στα δύο συγκεκριμένα καύσιμα δεν τερματίζεται στην αντλία, με το αυξημένο κόστος τους, να μετατοπίζεται στις μεταφορές τροφίμων από τα αγροκτήματα στις αποθήκες και στα καταστήματα λιανικής. Μεταφέρεται στις βιομηχανίες, στις φαρμακοβιομηχανίες και στις μονάδες παραγωγής αγαθών, όπως και στον εξοπλισμό των εργοταξίων.

Οι επιχειρήσεις με μικρά περιθώρια κέρδους ήδη μεταφέρουν το επιπλέον κόστος στις τελικές τιμές, αν και ο πληθωρισμός που προκαλούν τα δύο καύσιμα οφείλεται σε πολιτικές επιλογές και δημιουργεί ένα δεύτερο καταστροφικό φαινόμενο, που πλήττει τις μεταφορές, τα είδη διατροφής, τα αγαθά και τις υπηρεσίες, ανεξάρτητα από το εάν οι τρέχουσες εμπόλεμες συγκρούσεις οδηγηθούν στην λήξη τους.

Η σωστή ενεργειακή πολιτική 

Μία ορθολογική ενεργειακή πολιτική οφείλει να επικεντρωθεί στην αποτροπή πιέσεων στην αγορά και στην διατήρηση ανταγωνιστικών τιμών, αλλά και στην απρόσκοπτη διαθεσιμότητα και την ασφάλεια της προσφοράς. Η αποσύνθεση της φυσικής δυναμικότητας που διατηρεί την οικονομία εφοδιασμένη κατά την διάρκεια ενεργειακής μετάβασης, απλώς ανατινάσει την οικονομία, με συνέπεια να έχει ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα σε σχέση με όσα υπόσχονται οι πολιτικοί, οπότε η Δύση αποκτά δυσανάλογα μεγάλες εξαρτήσεις, βαδίζοντας ταυτόχρονα προς την ένδεια του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού της.

Σε ό,τι αφορά την Ευρώπη, αυτή δεν διαθέτει πλέον την πολυτέλεια να φορολογεί, να επιβάλλει ασφυκτικές ρυθμιστικές διατάξεις, να περιορίζει το ενεργειακό σύστημα σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, να διακόπτει την λειτουργία εγκαταστάσεων απαραίτητων για την παραγωγή προϊόντων διύλισης και να περιορίζει δραστικά τις επενδύσεις στην παραγωγή τους. Κατά συνέπεια αποτελεί απόλυτη ανοησία το να εμφανίζεται έκπληκτη και αιφνιδιασμένη, όταν το πετρέλαιο κίνησης και το αντίστοιχο θέρμανσης αρχίζει να σπανίζει και η τιμή τους να εκτοξεύεται.

Οι αναπτυγμένες οικονομίες οφείλουν να συντηρούν και να εκσυγχρονίζουν τις εγκαταστάσεις διύλισης, αντί να τις αντιμετωπίζουν με τα χαρακτηριστικά ενός αναλώσιμου στοιχείου που κληροδοτείται από το παρελθόν. Επιβάλλεται να αποσύρουν τους σωρευτικούς φόρους, το κόστος των ρυθμιστικών διατάξεων και των εκπομπών άνθρακα, ώστε να αποτραπεί η καταστροφή της ανταγωνιστικότητας στην ενέργεια και να ενισχυθεί η εγχώρια παραγωγή της.