Το σύγχρονο “Οίκαδε” και ο “νέος πατριωτισμός”

Κατ’ αρχήν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο τα κράτη έθεσαν ένα πλαίσιο συνεννόησης με νομικούς κανόνες, προκειμένου να επιλύουν τις διαφορές τους με βάση αυτούς, τις συνθήκες, τη διπλωματία, και συνολικά το διεθνές δίκαιο κι όχι με την απειλή ή τη χρήση βίας. Χρήσιμο είναι να προσδιορίσουμε και ορισμένες έννοιες που χρησιμοποιούνται πλέον ως νεολογισμοί, για να τεθεί ένα λογικό πλαίσιο στους προβληματισμούς μας.

Η παγκοσμιοποίηση είναι κυρίως μια οικονομική, τεχνολογική, κοινωνική και πολιτισμική διαδικασία που οδηγεί σε μεγαλύτερη διασύνδεση των κρατών και των κοινωνιών. Ο διεθνισμός είναι μια πολιτική και ιδεολογική αντίληψη που υποστηρίζει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών και των λαών για την αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων και διαφέρει από την αντίληψη του προλεταριακού διεθνισμού που εκφράστηκε κατά την κομμουνιστική διεθνή. Ο διεθνισμός δεν σημαίνει απαραίτητα κατάργηση των εθνών ή της εθνικής κυριαρχίας. Υποστηρίζει ότι τα κράτη μπορούν να συνεργάζονται χωρίς να χάνουν την ταυτότητά τους.

Ο πατριωτισμός δεν αποκλείει τον διεθνισμό, αλλά δίνει έμφαση στην αγάπη, την αφοσίωση και το ενδιαφέρον για την πατρίδα, την ιστορία, τον πολιτισμό και τους θεσμούς της, σε συνδυασμό με την επιθυμία να συμβάλει κανείς στο κοινό καλό και την ευημερία της χώρας. Ο Εθνικισμός από την άλλη, είναι η ιδεολογία που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην υπεροχή ή στην αποκλειστική προτεραιότητα του έθνους και, σε ορισμένες μορφές του, μπορεί να οδηγήσει σε εχθρότητα απέναντι σε άλλα έθνη, όπως έχουμε ζήσει στο παρελθόν. Κατά συνέπεια μπορεί κάποιος να είναι πατριώτης χωρίς να είναι εθνικιστής.

Το όνειδος του “Οίκαδε”

Χρήσιμο επίσης είναι να θυμηθούμε ότι ακριβώς έναν αιώνα πριν δεξιά (φιλοβασιλικοί-αντιβενιζελικοί) και αριστερά (ΣΕΚΕ το οποίο βέβαια είχε πολύ μικρή δύναμη) είχαν ταυτιστεί και είχαν ταχθεί εναντίον της εκστρατείας στη Μικρά Ασία (που φυσικά ήταν θέμα απελευθέρωσης και όχι ιμπεριαλιστικού πολέμου). Με το περίφημο “οίκαδε” οι αντιβενιζελικοί ξεγέλασαν τον ελληνικό λαό και οδήγησαν στις γνωστές τραγικές συνέπειες της μικρασιατικής καταστροφής, μετά την αχρείαστη και άλογη εκστρατεία στον Σαγγάριο από την φιλοβασιλική κυβέρνηση.

Μετά τη δικτατορία Μεταξά, αρκετοί που ήταν ήδη σε ένα σύστημα εξουσίας, συνεργάστηκαν με τους κατακτητές και μετά την απελευθέρωση απετέλεσαν κρίσιμο μέγεθος στα γρανάζια της κρατικής εξουσίας για αρκετές δεκαετίες. Το ίδιο διάστημα, ο προοδευτικός κυρίως κόσμος εμπνευσμένος από ικανούς καπετάνιους πολλών αντιστασιακών ομάδων, (όπως του ΕΛΑΣ, του οποίου αρκετοί από τους καπετάνιους του ήταν στελέχη του ΚΚΕ, του Βενιζελικού αξιωματικού Ζέρβα- ΕΔΕΣ, του Ψαρρού- ΕΚΚΑ κ.α. ) αντιστέκονταν μαχόμενοι τους ναζιστοφασίστες εισβολείς, αλλά και τους ντόπιους συνεργάτες τους.

Μετά το 1990, τα εθνικά ζητήματα ήρθαν να θυμίσουν σε κάποιους το κακό τους παρελθόν και όσον αφορά το λεγόμενο “Μακεδονικό ζήτημα”, ο ηγέτης της δεξιάς παράταξης τότε διατύπωσε το περίφημο “το όνομα της Μακεδονίας θα ξεχαστεί σε δέκα χρόνια”. Από τα πράγματα διαψεύστηκε βέβαια και χρειάστηκαν μνημόνια, ανατροπή του πολιτικού στάτους στη χώρα και ανιστόρητες συμμαχίες για να υπογραφεί μία συμφωνία απολύτως αχρείαστη και ετεροβαρής για τη χώρα, καθότι με αυτή για πρώτη φορά αναγνωρίστηκε διεθνώς στη (Γιουγκοσλαβική) Βόρεια Μακεδονία, Μακεδονική εθνική ταυτότητα και Μακεδονική γλώσσα, κάτι που το βρίσκουμε, διπλωματικά, συνεχώς μπροστά μας. Προς τιμήν του, το ΚΚΕ ήταν εναντίον της Συμφωνίας, το οποίο είχε άλλωστε αναθεωρήσει την παλιά του θέση για το ζήτημα.

Θέλουν τις Πρέσπες ως “υπόδειγμα”…

Έτσι η Ελλάδα προώθησε τη Συμφωνία των Πρεσπών για συγκεκριμένους λόγους, η οποία από νομικής και ιστορικής άποψης, πρόκειται (κατά το κοινώς παραδεδεγμένο) για μια “συμφωνία αμοιβαίων παραχωρήσεων και αμοιβαίων ανταλλαγμάτων”. Δεν είναι αντικείμενο του παρόντος άρθρου να ασχοληθούμε περαιτέρω με το θέμα, αν και ο γράφων έχει επιχειρηματολογήσει για τις νομικές και πολιτικές πλημμέλειες της συμφωνίας. Χρήσιμο πάντως για τους εγχώριους πολιτικούς θα ήταν να μελετήσουν την εθνική στρατηγική της Βουλγαρίας πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Το ανωτέρω θέμα, αναφέρεται όμως, γατί κατά κάποιο τρόπο σχετίζεται και με τις εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά, καθότι ακούγεται έντονα τελευταία ότι βαδίζουμε προς μία συμφωνία με πρότυπο τις “Πρέσπες”.

Επ΄αυτού παρακολούθησα πρόσφατα μία παρουσίαση βιβλίου για τα ζητήματα του Αιγαίου. Παρουσιαστές ήταν από όλο σχεδόν το πολιτικό φάσμα της χώρας (χωρίς βέβαια να εκπροσωπούν και τις κυρίαρχες θέσεις των κομμάτων τους) και διαπίστωσα ότι υπάρχει ταύτιση απόψεων για τις ελληνοτουρκικά παίρνοντας θέσεις “κατανόησης” επί των αφηγημάτων της Τουρκίας για το θέμα. Είναι δικαίωμα των επιστημόνων να γράφουν τις απόψεις τους (που σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να μην είναι και τόσο αθώες) όπως και των “δούρειων ίππων” των διάφορων διεθνιστικών κέντρων ιδεολογικοπολιτικού τάχα προβληματισμού, να προωθούν συγκεκριμένα αφηγήματα.

Οι πολιτικές ηγεσίες όμως είναι υποχρεωμένες να λαμβάνουν υπόψη τους τις απόψεις του λαού που εκπροσωπούν, για τις αποφάσεις τους, οι οποίες θα πρέπει να έχουν οπωσδήποτε έρεισμα στο εσωτερικό, αλλά κυρίως στο διεθνές δίκαιο, πέραν από ιδεοληψίες και μηδενισμούς. Με βάση αυτή την παραδοχή θα πρέπει να ξεκαθαρίσουν όσοι κινούνται στη δημόσια σφαίρα, αν είναι υπέρ του δικαίου και δη του διεθνούς ή αν είναι της άποψης ότι πρέπει να απεμπολήσουμε τα νόμιμα δικαιώματά μας, για να ικανοποιούμε αμελλητί τους (φοβερούς και απειλούντες) γείτονες και τα διεθνή συμφέροντα.

Κι επειδή ειπώθηκε εκείνη τη βραδιά το ερώτημα ως απορία “μα αν επεκτείνουμε στα 12 τα ναυτικά μας μίλια, τότε το Αιγαίο θα γίνει ελληνική λίμνη’’, η απάντηση είναι: so what?  Έχουμε νόμιμο δικαίωμα να τα επεκτείνουμε ναι ή όχι; Διευκρινίζεται για τους υποστηρικτές της άλλης άποψης ότι το διεθνές δίκαιο και δη το δίκαιο της θάλασσας, προβλέπει ρητώς τι γίνεται με τη “μέση γραμμή” (όταν η θάλασσα είναι κάτω από τα 24 νμ,)  καθώς και για την “ασφαλή διέλευση” και τα διεθνή ύδατα, οπότε δεν θα μείνουμε σε αυτό. Η μέθοδος στη διπλωματία είναι γνωστή στους επαίοντες.

Ζητάει ένα κράτος τα πάντα (ανεξαρτήτως αν στηρίζονται στη διεθνή νομιμότητα ή όχι) και στο τέλος πετυχαίνει στο πλαίσιο της συνεννόησης μια “συμφωνία αμοιβαίων παραχωρήσεων και αμοιβαίων ανταλλαγμάτων”, κατά τα προηγούμενα. Άρα εκεί που δεν δικαιούται νόμιμα τίποτα, αποκομίζει τεράστια οφέλη που αποκτώνται από την αφελή και υποχωρητική στάση του έτερου κράτους που ως large που είναι (εν προκειμένω η Ελλάδα), χαρίζει τα δικαιώματα της σε όποιον με απειλή ή διακήρυξη τα απαιτεί.

Παράδειγμα η περίπτωση της “γαλάζιας πατρίδας” όπου δεν υφίσταται κανένα έρεισμα στο δίκαιο της θάλασσας. Σε περίπτωση που συνεχιστεί η ανυπαρξία της διπλωματίας της χώρας μας, μπορεί οι γείτονες να “απαιτήσουν” όλο το Αιγαίο. Κατά την έναρξη της διαδικασίας να “συμβιβαστούν” με την ένταξη στην συνεκμετάλλευση και προ΄ι΄όντος του χρόνου να ασκήσουν και κυριαρχικά δικαιώματα. Το ίδιο και στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Κύπρο, στα νησιά με την “απαγόρευση της πόντισης του καλωδίου” κ. α..

Το διεθνές δίκαιο… φοβάται!

Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα 12 νμ που αναγνώρισε η Λιβύη (2022). Αντί στα πλαίσια της αμοιβαιότητας να επεκτείνουμε κι εμείς τα ναυτικά μίλια στα 12 νοτίως της Κρήτης και έτσι να μεγαλώσουμε την κυριαρχία της χώρας, αλλά και να “σπάσουμε΄” στην πράξη το Τουρκολιβυκό σύμφωνο, απλώς κοιτάμε.

Κατανοώ πλήρως τις επιφυλάξεις για το casus belli και πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στο χειρισμό του θέματος. Όμως είναι άλλο θέμα ο χειρισμός του θέματος κι άλλο τελείως να θεωρούμε τις αιτιάσεις της Τουρκίας για το “ζωτικό χώρο” τη γαλάζια πατρίδα και τα νεοοθωμανικά αφηγήματα, ως “δίκαια αιτήματα” που πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη μας.

Κατόπιν αυτών καλό είναι τα διάφορα στελέχη του νεοπαγούς και προσωποπαγούς κόμματος του πρώην πρωθυπουργού, να είναι προσεκτικότερα στην ανακοίνωση των θέσεών τους για τα ελληνοτουρκικά που βασίζονται προφανώς στην ιδεοληπτική, δήθεν “διεθνιστική” κοσμοθέασή τους, γιατί στη γωνία καραδοκούν όσοι τρέφονται από διχασμούς και προτάσσουν τη στοχοποίηση των προοδευτικών δυνάμεων για “αντεθνική δράση” ή για “αποδοχή της βίας”, όπως έκανε προσφάτως ο Γραμματέας της ΝΔ, (τρέφονται κάποιοι άλλωστε από αυτό το κλίμα) με αφορμή το τραγικό εγκληματικό περιστατικό με τον θάνατο μιας αθώας γυναίκας στη Θεσσαλονίκη.

Μπορεί βεβαίως να υπάρχουν κι αυτές οι απολύτως μειοψηφικές απόψεις, όμως η προοδευτική παράταξη της σοσιαλιστικής δημοκρατικής αριστεράς, ήταν διαχρονικά πατριωτική. Αυτό το έδειξε και στην περίοδο της εποχής Ελευθερίου Βενιζέλου και στην Κατοχή με τη δημιουργία αντιστασιακού μετώπου, αλλά και την περίοδο διακυβέρνησης από τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος στάθηκε με περηφάνια τόσο απέναντι στις προκλήσεις της Τουρκίας (1997), αλλά και συνολικά στα εθνικά θέματα με το ζητούμενο ακόμα και σήμερα “ενιαίο αμυντικό δόγμα” με την Κύπρο, όσο και με τη συνολική του στάση στη διεθνή πολιτική σκηνή μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα με ηγέτες από όλο τον κόσμο προσπάθησε να ασκήσει μία ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική σε αντίθεση με την μονολιθικότητα του σήμερα και την παράδοση των εθνικών θεμάτων, στα κελεύσματα των συμφερόντων των εξωτερικών και εσωτερικών παραγόντων.

Η Δημοκρατία δεν πρέπει να φοβάται και ιδιαίτερα δεν πρέπει να φοβάται να ζητήσει τη γνώμη των πολιτών που την αποτελούν και την στηρίζουν. Γι αυτό σε τέτοιου είδους μείζονος σημασίας εθνικά θέματα, μία προσφυγή στο συνταγματικά προβλεπόμενο δημοψήφισμα, θα έδινε τις απαντήσεις, εκφράζοντας τη λαϊκή βούληση, καθότι ο λαός είναι και το ανώτατο όργανο της δημοκρατίας.

Αυτό δυστυχώς δεν έγινε στην περίπτωση των “Πρεσπών”. Ελπίζω να γίνει στην περίπτωση του Αιγαίου και των άλλων εθνικών θεμάτων και οι “χρήσιμοι …” να μη δρουν ανεξέλεγκτα.

ΥΓ. Επειδή κάποιοι θα επικαλεστούν την κυβερνητική πλειοψηφία και συνεπώς την ελευθερία των επιλογών της και στα εθνικά θέματα, σημειώνεται ότι αν οποιοδήποτε κόμμα έχει ή είχε στο πρόγραμμα του προεκλογικά τέτοιου είδους μείζονος σημασίας εθνικά θέματα με ξεκάθαρο τρόπο και έχει αποκτήσει την απόλυτη πλειοψηφία, τότε θα μπορούσε κανείς να δεχθεί τη νομιμότητα της απόφασης. Άλλως ….