Το νυφικό της Καλίτσας – Μία απίστευτη ιστορία από το Έπος του ’40

Η μοίρα έφερε τα πράγματα έτσι ώστε εγγονός της Καλίτσας – από το Μπρέζανι, κατέναντι της Κλεισούρας και στις κλητές του Δέμπλιανι – να εργάζεται εδώ και μερικά χρόνια στην Ομάδα Εμπειρογνωμόνων, που εφαρμόζοντας την σχετική διακυβερνητική Συμφωνία, εντοπίζει και περισυλλέγει τα οστά των Ελλήνων Πεσόντων στις γραμμές του Μετώπου. Το μικρό σήμερα αυτό χωριό, τότε θα το λέγαμε κωμόπολη, βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από το Στρατιωτικό Κοιμητήριο, στα Στενά της Κλεισούρας.

Στο χωριό αυτό είχε από αρχές Δεκεμβρίου του 1940 εγκατασταθεί η Διοίκηση του μεσαίου τομέα του Βορειοηπειρωτικού Μετώπου. Επιτελικοί ανώτεροι αξιωματικοί, χαμηλότερου βαθμού διοικητές μονάδων, άνδρες του πυροβολικού, των μεταβιβάσεων κ.α. επί αρκετές εβδομάδες φιλοξενούνταν στα σπίτια των Μπρεζανιτών. Οι μάχες στην αριστερή πλευρά του Αώου είχαν εξελιχτεί πολύ πιο ταχέα, απ’ ότι στα δεξιά της. Και το Όρος Τρεμπεσίνα, μαζί με τον όγκο του Σεντέλι, αποτελούσαν ουσιαστικά φυσικά οχυρά για τις ιταλικές δυνάμεις – εξ’ ου και χρειάστηκε μεγάλο χρονικό διάστημα για την απώθηση τους.

Σε ένα εκ των σπιτιών του Μπρέζανι φιλοξενούνταν ένας Συνταγματάρχης υπεύθυνος για τις πολεμικές ενέργειες. Στο σπίτι των Γκιόκα ετοιμάζονταν για γάμο, την Άνοιξη μετά το Πάσχα. Θα έπαιρναν νύφη από τους Ντέντε (Δέδε) στο ίδιο χωριό: Την Καλίτσα, χαϊδευτικό της Καλλιάνθης. Όλα αυτά τα άκουγε ο αξιωματικός και οι βοηθοί του…

Και όταν τον Γενάρη δημιουργήθηκαν οι συνθήκες να διαβούν τον Αώο και να συνεχίσουν τις μάχες βορειότερα, αφού αποχαιρέτισαν τους οικοδεσπότες και το χωριό ολόκληρο – Χριστιανοί Ορθόδοξοι, δίγλωσσοι και με έντονο ελληνικό εθνικό φρόνημα, όπως μαρτυρούν τα ιστορικά στοιχεία – οι Έλληνες αξιωματικοί τους άφησαν μια σπουδαία έκπληξη – αφού τους επισήμαναν ότι είναι άγνωστο αν θα επιβιώσουν…  Άφησαν ως ενθύμιο ένα ολοκαίνουργο νυφικό για το γάμο της Καλίτσας! Αλήθεια που βρέθηκε ένα νυφικό στην κόλαση του πολεμικού μετώπου;

Το Ημερολόγιο του Στέφανου Δούκα

Η προαναφερόμενη συγκινητική ανθρώπινη ιστορία, που μόνο στον Ελληνισμό μπορείς να βρεις, είναι άξια για σενάριο επιπέδου Αγγελόπουλου. Η ιστορία αυτή δεν είναι αποκύημα φαντασίας και μυθοπλασίας βοσκών της υπαίθρου. Προ έτους και από τις εκδόσεις “Επίκεντρο” (Θεσσαλονίκη) σε επιμέλεια του Ιωαν. Στεφανίδη, κυκλοφόρησε το Ημερολόγιο του Στέφανου Δούκα, τότε Λοχαγού Πυροβολικού.

Πρόκειται για ακόμη ένα παιχνίδι της τύχης και των σπάνιων συμπτώσεων που γεμίζουν τις σελίδες της ιστορίας. Ο Δούκας βρέθηκε ως διοικητής Πυροβολαρχίας ακριβώς στον τομέα που προαναφέραμε. Μέσα από ένα συγκλονιστικό ημερολόγιο που κρατούσε με ευλάβεια – και ανεπηρέαστος από την οδύνη των πολεμικών επιχειρήσεων – φέρνει στο φως διάφορα γεγονότα – πέραν των επίσημων καταγραφών των Επιτελών.

Η αφήγηση του συγκλονίζει και δείχνει ότι η ιστορία παίζει τα δικά της παιχνίδια. Ο Δούκας καλούνταν να πολεμήσει για την ελευθερία από τον ιταλικό φασισμό στην πατρίδα των προγόνων του, την Πρεμετή. Ο παππούς του είχε φύγει σχετικά πρόσφατα από την Πρεμετή, για να εγκατασταθεί στην Λαμία και ο πατέρας του – επίσης στρατιωτικός – μετείχε στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897.

Η θητεία του Στέφανου Δούκα ολοκληρώνεται μεταπολεμικά στο βαθμό του Στρατηγού, απόδειξη της ακεραιότητας του ανδρός που την διαφύλαξε μέσα στις γνωστές συνθήκες των σκληρών δοκιμασιών – όχι μόνο στο ένδοξο Έπος κατά των Ιταλών, όσο κυρίως στα όσα τραγικά ακολούθησαν. Το Ημερολόγιο αξίζει να διαβαστεί για όσους θέλουν πραγματικά να γνωρίσουν πως πολέμησαν οι Έλληνες και κατανίκησαν τους επίδοξους κατακτητές Ιταλούς – με μοναδικό όπλο το φιλότιμο και το πείσμα.

Χαρακτηριστικές οι επιδόσεις του Πυροβολικού στην περιοχή του κεντρικού τομέα του Μετώπου, όπου και αναφέρεται το Ημερολόγιο. Ο Δούκας αφηγείται πως οι συμπατριώτες του στην Πρεμετή, καθώς του έδειχναν τα σπιτικά των προγόνων του (ευεργέτης των Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων αναφέρεται ο Σταθάκης Δούκας), τον πείραζαν ως δήθεν Άγγλο πυροβολητή που είχε προκαλέσει τον τρόμο στους Ιταλούς… Στις πραγματικά συγκινητικές σημειώσεις του, βρίσκει κανείς πολλές αλήθειες. Και μεταξύ αυτών επιβεβαιώνεται η αδελφική όσμωση στο Μπρέζανι επί του Αώου.

Και γίνεται απολύτως πιστευτή η ιστορία του νυφικού της Καλίτσας, καθότι ο αείμνηστος Στρατηγός Στέφανος Δούκας φιλοξενούνταν στην οικία του σπουδαίου επαγγελματία ράφτη (με κατάστημα και στην Πρεμετή) Γεωργίου Πρέλη, ενώ αναφέρει κι έτερον ράφτη τον Κυριάκο Κυρίτση, όπου έμεναν οι Έλληνες αξιωματικοί. Κάποιος εκ των δύο πρέπει είναι ο “στιλίστας” του νυφικού… του πολέμου.

Η καταγεγραμμένη δράση του σπουδαίου Έλληνα ποιητή και λογοτέχνη Νικηφόρου Βρεττάκου μας έφερε στο φως και κάτι που οι πολέμιοι της Ορθοδόξου Εκκλησίας στην Αλβανία αρνούνται μετ’ επιτάσεως, την ύπαρξη του Ιερού Ναού των Εισοδίων της Παναγίας στο κέντρο της πόλης…

 

Οι δυο ιερείς του Ημερολογίου

Απ’ το Ημερολόγιο του Στέφανου Δούκα προκύπτουν επίσης δύο σημαντικές ιστορικές μαρτυρίες. Δεν αναφέρει τους ιερείς ονομαστικά, αλλά για όσους έχουν σχετική γνώση κι ενδιαφέρον είναι ξεκάθαρο για ποιους πρόκειται και ποια η τύχη τους υπό το ολοκληρωτικό καθεστώς Χότζα.

Στην ονομαστική του εορτή ο τότε λοχαγός του Πυροβολικού Στέφανος Δούκας (27 Δεκεμβρίου) βρέθηκε στην Πρεμετή και πήγε στην Εκκλησία υπό έκτακτες συνθήκες, καθώς είχε σημάνει συναγερμός για βομβαρδισμούς από την Ιταλική Αεροπορία. Κάποιος Ιερέας τον ασπάστηκε και τον οδήγησε να επισκεφθεί το σπίτι όπου γεννήθηκε ο παππούς του. Μάλλον πρόκειται για τον Ιερέα Αλέξανδρο Λίπε, από το Καλούδι πλησίον της Μολυβδοσκέπαστης, ο οποίος εκτελέστηκε νωρίς το 1946 από δυνάμεις της υπό ίδρυση Σιγκουρίμι – ο τάφος του οποίου μένει άγνωστος.

Το ίδιο συνέβη και με τον ιερέα που τον ασπάστηκε με θέρμη, απ’ τις πρώτες κιόλας ημέρες της επέλασης στο έδαφος της επικράτειας της σημερινής Αλβανίας στη Ζέππα. Ο Δούκας στο Ημερολόγιο του περιγράφει γλαφυρά τη χαρά, την ίδια αυτή ελληνική αύρα των κατοίκων και τον ενθουσιασμό για την έλευση του Ελληνικού Στρατού. Μάλλον αναφέρεται στον εφημέριο ιερέα της Ζέππας. Πρόκειται για τον μακαριστό Μηνά Οικονόμου, που είχε επίσης τραγικό τέλος. Ο δε τόπος εκτέλεσης και ταφής του, επίσης παραμένει άγνωστος…