Θα κλείσουν τα ακυρωθέντα ιδιωτικά πανεπιστήμια;

Οι τίτλοι των ειδήσεων κατακλύστηκαν από πανηγυρισμούς ή κραυγές αγωνίας του «τέλους» για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, αφού ακυρώθηκαν τα τρία από τα τέσσερα που είχαν εγκριθεί πέρυσι. Όμως, όποιος γνωρίζει έστω και πρωτοετή εισαγωγή στο ελληνικό Διοικητικό Δίκαιο, τον «τσελεμεντέ μαγειρικής» του εγχώριου γραφειοκρατικού μηχανισμού και την ψυχοσύνθεση του πολιτικού προσωπικού της χώρας μας, γνωρίζει καλά μια μεγάλη αλήθεια: Στην Ελλάδα, τίποτα δεν πεθαίνει αν δεν περάσει πρώτα από σαράντα κύματα, τρεις ανακλήσεις και τουλάχιστον μια ντουζίνα ΦΕΚ.

Ας ξεκινήσουμε από τα θεσμικά. Οι έξι ακυρωτικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας σημαίνουν ότι η Διοίκηση οφείλει, σε εκτέλεση του άρθρου 95 παρ. 5 του Συντάγματος, να συμμορφωθεί προς το περιεχόμενό τους. Το κρίσιμο πλέον ερώτημα είναι με ποιον ακριβώς διοικητικό τρόπο και σε ποιο χρονοδιάγραμμα θα γίνει αυτή η συμμόρφωση. Και εδώ αρχίζει η αριθμητική της ελληνικής πραγματικότητας.

Η Οδύσσεια της καθαρογραφής

Με τις αποφάσεις να εκδίδονται Αυγουστιάτικα, με τη γραμματεία του ΣτΕ σε ρυθμούς θερινών τμημάτων, η ακριβής ημερομηνία κατά την οποία θα ολοκληρωθεί η καθαρογραφή τους και θα κοινοποιηθούν επισήμως στη Διοίκηση – πιθανόν δύο με έξι εβδομάδες μετά την έκδοση των αποφάσεων – είναι κρίσιμη για ολόκληρο το επόμενο χρονοδιάγραμμα. Όσο αργότερα ολοκληρωθεί η διαδικασία αυτή, τόσο μικραίνει δραματικά το περιθώριο για οποιαδήποτε νέα αδειοδοτική διαδικασία πριν την έναρξη του νέου ακαδημαϊκού έτους.

Το πρόβλημα στη συνέχεια, όμως, δεν είναι απλώς να συνταχθεί και εκδοθεί ένα καινούργιο χαρτί από το Υπουργείο Παιδείας. Κατ’ αρχάς, το υπουργείο οφείλει να εκδώσει τις αντίστοιχες διοικητικές πράξεις ανάκλησης των αδειών των τριών ιδιωτικών πανεπιστημίων και να τις δημοσιεύσει στο ΦΕΚ.

Εφόσον απαιτείται δε νέα αδειοδοτική διαδικασία—ανάλογα με το διατακτικό και το σκεπτικό των αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας – το ζήτημα αφορά υποχρεωτικά σε νέους διοικητικούς, ακαδημαϊκούς και κτιριολογικούς ελέγχους αυτών των ιδ. πανεπιστημίων από την ΕΘΑΑΕ και τον ΕΟΠΠΕΠ, καθώς και στην εκ νέου πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών. Υπάρχει δηλαδή μια περίπλοκη και χρονοβόρα διαδικασία αξιολόγησης που πρέπει να ξαναδιεξαχθεί και να ξαναολοκληρωθεί από την αρχή από τα αρμόδια θεσμικά όργανα.

Το να ολοκληρωθεί μια τέτοια διαδικασία μέσα στις ελάχιστες εβδομάδες που θα απομένουν – μετά την καθαρογραφή των αποφάσεων του ΣτΕ – μέχρι την έναρξη της νέας ακαδημαϊκής χρονιάς τον Οκτώβριο, θα ήταν μια εντυπωσιακή επίδοση. Αν μάλιστα οι αρμόδιοι φορείς μεταμορφωθούν ξαφνικά σε διοικητικούς Supermen, θα μπορούσαν ίσως να διεκδικήσουν μια θέση στο Βιβλίο Γκίνες, ειδικά εάν επαληθευτεί η «εκτίμηση αρμοδίων πηγών» ότι «το ζήτημα…αναμένεται να επιλυθεί πλήρως εντός 40 ημερών».

Η μετάθεση ευθυνών και η κυνική ατάκα της αγοράς

Πώς αντιμετωπίζεται πολιτικά και επιχειρηματικά αυτό το πρόβλημα; Με τον κλασικό εγχώριο τρόπο. Η κυβέρνηση «δείχνει» την ΕΘΑΑΕ: Από την κυβερνητική πλευρά προβάλλεται η θέση ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στον ίδιο τον νόμο» αλλά στην εφαρμογή του και ειδικότερα στην έλλειψη ή ανεπάρκεια των απαιτούμενων κανονιστικών και αξιολογικών εργαλείων. Με απλά λόγια: ο νόμος ήταν σωστός· τα «εργαλεία» δεν ήταν.

Η ΕΘΑΑΕ, βεβαίως, βρίσκεται έτσι στο επίκεντρο μιας μάλλον δυσάρεστης συζήτησης: αν οι διαδικασίες δεν είχαν θεσμικά θωρακιστεί επαρκώς, ποιος ακριβώς φέρει την ευθύνη; Από την άλλη πλευρά, τα ίδια τα ακυρωθέντα ιδ. πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν την ακύρωση των αδειών τους με αξιοσημείωτη ψυχραιμία. Η φράση που αποδίδεται στην πλευρά τους είναι αποκαλυπτική: «Τεχνικά είναι τα ζητήματα, χαρτιά είναι και θα γίνουν».

Αυτή η φράση αποκαλύπτει την ουσία ολόκληρης της υπόθεσης. Για το Συμβούλιο της Επικρατείας, προφανώς, δεν ήσαν απλώς «χαρτιά». Για τα ιδ. πανεπιστήμια, φαίνεται πως είναι. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν «θα γίνουν τα χαρτιά». Το ερώτημα είναι αν θα γίνουν σωστά, ήτοι νόμιμα.

Τα τέσσερα σενάρια για το φθινόπωρο

Πώς μεταφράζονται όλα αυτά στον πραγματικό χρόνο μέχρι την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους; Υπάρχουν τέσσερα βασικά εναλλακτικά σενάρια.

1. Αναβολή για το εαρινό εξάμηνο

Η Διοίκηση ακολουθεί κανονικά τις απαιτούμενες διαδικασίες. Τα ιδρύματα δεν ανοίγουν τον Οκτώβριο και μεταθέτουν την έναρξη λειτουργίας τους για το εαρινό εξάμηνο, όταν θα έχουν ολοκληρωθεί οι απαιτούμενες νέες αξιολογήσεις και πιστοποιήσεις σε χρόνο λίγων μηνών.

Θεσμικά, αυτό θα ήταν ίσως ένα εύλογο σενάριο. Πολιτικά, όμως, φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο να επιλεγεί, αφού το Υπουργείο Παιδείας έχει ήδη διαβεβαιώσει δεσμευτικά, με επίσημη ανακοίνωσή του στις 13 Αυγούστου, ότι «το ακαδημαϊκό έτος δεν θα χαθεί για κανέναν φοιτητή» των ακυρωθέντων ιδιωτικών πανεπιστημίων.

2. Προσωρινή απόσυρση

Τα ιδρύματα αποσύρονται αυτοβούλως για φέτος, ανασυντάσσουν τους φακέλους τους και επανέρχονται την επόμενη ακαδημαϊκή χρονιά. Θεσμικά και ακαδημαϊκά αυτό είναι ένα απολύτως λογικό ενδεχόμενο. Επιχειρηματικά, όμως, δύσκολα συμβιβάζεται με την «αυτοπεποίθηση» με την οποία τα ακυρωθέντα ιδιωτικά πανεπιστήμια αντιμετώπισαν τις αποφάσεις του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου της χώρας.

3. Διοικητικός μαραθώνιος με ταχύτητα σπριντ

Η ΕΘΑΑΕ και ο ΕΟΠΠΕΠ προχωρούν με διαδικασίες εξπρές, διορθώνονται τα κριτήρια και οι απαιτούμενες διαδικασίες, επανασυγκροτούνται, αστραπιαία όπου χρειάζεται, τα αρμόδια όργανα, και ξεκινούν νέοι έλεγχοι. Στόχος: οι νέες άδειες να εκδοθούν όσο το δυνατόν γρηγορότερα, εντός ελαχίστων  εβδομάδων, ώστε αυτά τα ιδ. πανεπιστήμια να λειτουργήσουν από την αρχή του νέου ακαδημαϊκού έτους.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικά φιλόδοξο διοικητικό εγχείρημα. Αν επιτευχθεί, θα είναι ένα νεοελληνικό διοικητικό «θαύμα»—παγκόσμιο ρεκόρ Γκίνες, που λέγαμε.

4. Το «σενάριο της διαρκούς ανακύκλωσης»

Και υπάρχει, φυσικά, το κατεξοχήν ελληνικό σενάριο. Το Υπουργείο εκδίδει άρον-άρον νέες άδειες, επιχειρώντας να θεραπεύσει τις πλημμέλειες που εντόπισε το ΣτΕ, μέσα σε ελάχιστο χρόνο.

Αν όμως οι νέες διοικητικές πράξεις δεν θεραπεύσουν ουσιαστικά τις πλημμέλειες των προηγούμενων, είναι πολύ πιθανό να προσβληθούν εκ νέου δικαστικά. Και τότε αρχίζει ο γνωστός κύκλος: νέα άδεια-νέα προσφυγή-νέα ακύρωση-νέα άδεια. Τα δίδακτρα, εν τω μεταξύ, θα έχουν εισπραχθεί, τα μαθήματα θα έχουν γίνει και η πολιτεία θα βρίσκεται ενώπιον νέων τετελεσμένων γεγονότων. Του χρόνου τα ίδια, του παραχρόνου πάλι τα ίδια, και ούτω καθεξής. Όπως λέει και ο λαός: «Τί ‘χες Παντελάκη μου, τί χες Παντελή μου». Δηλαδή, ένας φαύλος κύκλος εικονικής συμμόρφωσης, σε πλήρη καφκική εξέλιξη.

Ιδιωτικά πανεπιστήμια: Ποιος μπορεί να σταματήσει τον φαύλο κύκλο;

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο θεσμικό αντίβαρο. Εάν εκδοθούν νέες άδειες, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να τις προσβάλουν εκ νέου δικαστικά και, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να ζητήσουν την προσωρινή αναστολή της ισχύος τους, ακόμη και με αίτημα έκδοσης προσωρινής διαταγής. Εάν δε το Συμβούλιο της Επικρατείας διαπιστώσει ότι νέες διοικητικές πράξεις δεν συμμορφώνονται ουσιαστικά προς το περιεχόμενο των προηγούμενων ακυρωτικών αποφάσεών του, η υπόθεση θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη θεσμική βαρύτητα.

Το τελευταίο δε πράγμα που χρειάζεται η ελληνική ανώτατη εκπαίδευση είναι ένας αέναος κύκλος «άδειας σήμερα – ακύρωσης αύριο». Γιατί τότε δεν έχουμε πραγματική αδειοδότηση. Έχουμε διοικητική ανακύκλωση. Και αυτή δεν δημιουργεί σταθερό πανεπιστημιακό περιβάλλον ούτε για τα ξένα πανεπιστήμια,, ούτε για τα εγχώρια ΝΠΠΕ, ούτε – κυρίως – για τους φοιτητές και τις οικογένειές τους.

Ποιο σενάριο λοιπόν είναι πιθανότερο; Από τα τέσσερα, το τρίτο—ο διοικητικός μαραθώνιος με ταχύτητα σπριντ—μοιάζει σήμερα το πιθανότερο. Όχι επειδή είναι το ευκολότερο. Ακριβώς το αντίθετο. Αλλά επειδή η πολιτική πραγματικότητα φαίνεται να μην αφήνει πολλά περιθώρια για το πρώτο, η επιχειρηματική πραγματικότητα για το δεύτερο, και η νομική πραγματικότητα για το τέταρτο.

Το ερώτημα, συνεπώς, είναι αν η Διοίκηση μπορεί να διορθώσει μέσα σε πολύ περιορισμένο χρόνο εβδομάδων όλα όσα το ΣτΕ έκρινε ότι δεν έγιναν σωστά επί μήνες την προηγούμενη φορά. Και εδώ βρίσκεται η πραγματική δοκιμασία. Όχι αν θα «γίνουν τα χαρτιά». Αλλά αν αυτή τη φορά τα χαρτιά θα είναι αρκετά καλά ώστε να αντέξουν στο ΣτΕ. Γιατί αν δεν είναι, το έργο θα επαναληφθεί. Και τότε θα έχουμε επιστρέψει ακριβώς στο σημείο από το οποίο ξεκινήσαμε. Με μια καινούργια άδεια. Μια καινούργια προσφυγή. Και μια καινούργια ακύρωση.