Βαθύ κράτος, παρακράτος και πελατειακό κράτος

Φυσικά υπάρχει και ο γεωγραφικός και πληθυσμιακός χώρος που δεν ασκείται ή ασκείται ψευδεπίγραφα η κρατική εξουσία με βαρύτατες επιπτώσεις για τη δημόσια ασφάλεια και στον οποίο οφείλεται το 85% της εγκληματικότητας. Η Πολιτεία για λόγους πολιτικούς δεν αντιμετωπίζει ριζικά το πρόβλημα, αλλά αρκείται στον κατά περίπτωση χειρισμό του.

Εξάλλου eminence grise (φαιά εξοχότητα) είναι το πρόσωπο που ασκεί μεγάλη αλλά κρυφή εξουσία χωρίς να κατέχει αξίωμα με καταγραμμένες στη χώρα μας, κυρίως όμως διεθνώς  πολλές περιπτώσεις. 

Όλο αυτό το πλέγμα της διασύνδεσης των διαφόρων “…κρατών” με την εγκληματικότητα καταφαίνεται όχι μόνο από τις νόμιμες από την Αστυνομία παρακολουθήσεις τηλεφώνων της Μαφίας στα Χανιά, που οδήγησαν στις συλλήψεις των αρχηγών της, ενός ιατροδικαστή και ενός τοξικολόγου και προκάλεσαν αίσθηση για την ανεπάρκεια των διωκτικών αρχών και της δικαιοσύνης με την ανοχή των οποίων το όλο σύστημα λειτουργούσε επί σειρά ετών, που το ίδιο συμβαίνει και σε σειρά αποκαλύψεων για άλλες περιοχές της χώρας, που κατά καιρούς ανακοινώνονται από την Αστυνομία για άλλες εγκληματικές οργανώσεις και δράσεις χωρίς  όμως κατά κανόνα να υπάρχει περαιτέρω πληροφόρηση λόγω της βραδύτητας απονομής της δικαιοσύνης και της εσωστρέφειας με την οποία αυτή λειτουργεί. 

Το αόρατο και διάχυτο παντού βαθύ κράτος

Η περίπτωση  όμως της Μαφίας στα Χανιά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για case study για  την εγκληματικότητα στη Περιφέρεια, γιατί σύμφωνα με πληροφορίες των ΜΜΕ, δρούσε με ποικιλία δραστηριοτήτων από εκβιασμούς μέχρι την πώληση όπλων, που διαφήμιζε στο διαδίκτυο, με την ανοχή των αρχών και της αστυνομίας και χρειάστηκε η επέμβαση του ελληνικού FBI για την εξάρθρωση του κυκλώματος.

Χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με αστυνομικές υποκλοπές, ανωτέρα δικαστής υπόσχονταν στον Αρχηγό της Μαφίας ευνοϊκή σύνθεση στο Εφετείο για υπόθεσή του και ότι η μετάθεση του Αρχηγού της Αστυνομίας στον Αποκόρωνα ανεστάλη με προσωρινή δικαστική διαταγή χωρίς να υπάρχει εκ μέρους της ηγεσίας της δικαιοσύνης πληροφόρηση της κοινής γνώμης για τις περιπτώσεις αυτές, που συντελούν στη μείωση της εμπιστοσύνης των πολιτών στη δικαιοσύνη, που ανέρχεται πέριξ του 20%. Οι δυσλειτουργίες αυτές οφείλονται και  στη κρητική  καταγωγή του συνόλου σχεδόν των αστυνομικών και δικαστών που υπηρετούν στη Κρήτη, ενώ η θέσπιση του κωλύματος εντοπιότητας θα ήταν προς όφελος της υπηρεσίας και των ιδίων. 

 Έτσι γεννιέται το ερώτημα, τι είναι όλα αυτά με δεύτερο συνθετικό “…κράτη”, που πολλοί τα επικαλούνται, δεν έχουν όμως ταυτότητα ή εμφανή παρουσία, αλλά μόνο εκ του αποτελέσματος γίνεται εμφανής η ύπαρξή τους. Πολλές φορές όμως τα μορφώματα αυτά χρησιμεύουν ως αποδιοπομπαίος τράγος, που του φορτώνουμε τις αμαρτίες μας ή τα χρησιμοποιούμε σαν άλλοθι, χωρίς να γνωρίζουμε αν υπάρχουν, ποιοι τα απαρτίζουν ενδεχόμενα και εμείς οι ίδιοι εν αγνοία μας, πως λειτουργούν, πως  άμεσα ή έμμεσα μετέχουν ή επηρεάζουν την άσκηση της δημόσιας εξουσίας και σε ποια πεδία.

Το “βαθύ κράτος” είναι ένα αόρατο και διάχυτο παντού μόρφωμα, που δεν είναι δυνατή η περιγραφή του, καθώς οι ενδείξεις ύπαρξης του αλλάζουν συνεχώς ανάλογα με τις περιστάσεις  και συναντιέται κατά την άσκηση της κάθε μορφής εξουσίας σε κεντρικό ή περιφερειακό επίπεδο κυρίως σε πολύ μικρά μέρη, όπου η αόρατη εξουσία του είναι απόλυτη από πρόσωπα που δρουν ατομικά ή συλλογικά , ανεξάρτητα ή κατόπιν εντολών με βάση τους δικούς τους κανόνες , γίνεται όμως αντιληπτό  από τη διαφορετικότητα του επιδιωκόμενου αποτελέσματος. Το «βαθύ κράτος»  γίνεται αντιληπτό μόνο από τις ενέργειες του , που είναι η άσκηση παράνομης ή κρυφής εξουσίας από ομάδες εντός ή δίπλα στην επίσημη κυβέρνηση για  τη χειραγώγηση της πολιτικής.

Πρέπει όμως να προσδιορίσομε τι δεν είναι “βαθύ κράτος” γιατί εύκολα του αποδίδεται η ιδιότητα αυτή σε εγγενείς δυσχέρειες, που παρουσιάζονται στη λειτουργία των θεσμών από ατελή σχεδιασμό ή από την ανάθεση εξουσίας για πολιτικούς λόγους σε ακατάλληλα πρόσωπα ή από το φόβο του πολιτικού κόστους μη λήψη μέτρων χαρακτηριστικά του πελατειακού κράτους.

 Συνήθως  το “βαθύ κράτος” κατέχει χώρο στη κεντρική εξουσία ή συνδέεται με διάφορους δεσμούς γραφειοκρατικούς, πολιτικούς, οικογενειακούς, οικονομικούς με πρόσωπα με κεντρική θέση στο σύστημα εξουσίας, οπότε σε περίπτωση σύγκρουσης οι εκτός κεντρικής εξουσίας παρά τη μεγάλη λαϊκή νομιμοποίηση δεν μπορούν να επικρατήσουν. Πολλές φορές στα διάφορα “…κράτη” συμβαίνουν εσωτερικές συγκρούσεις μεταξύ των διαφόρων τάσεων, που γίνονται αντιληπτές από τις αλλαγές προσώπων κατόπιν παραιτήσεως για προσωπικούς λόγους.

Το παρακράτος

Το παρακράτος που όλοι το έχομε την εικόνα του με τη μετά τον εμφύλιο πόλεμο μορφή δεν υπάρχει πια, αλλά πολλές φορές κατά τη κοινή γνώμη  είναι συνώνυμο με το « βαθύ κράτος», που αναφέρεται σε σκιώδεις μορφές εξουσίας  που δρουν με την ανοχή ή τη συνεργασία  οργάνων του κράτους ,αλλά εκτός των επίσημων μηχανισμών του.

Εξάλλου δεν είναι παρακράτος οι οργανώσεις με εγκληματική δραστηριότητα (Mafia) που λόγω της ατιμωρησίας που απολαμβάνουν χαρακτηρίζονται από πολλούς έτσι, ούτε συνιστούν παρακράτος οι παρεκβάσεις δημοσίων οργάνων ακόμα και δικαστών, που είναι ατομικά καταλογιστέες πράξεις ούτε η υπηρεσιακή και ποινική ευμενής μεταχείριση αυτών, που οφείλεται σε ατομικούς δεσμούς ενδεχόμενα λόγω εντοπιότητας ή σε ατελή νομοθεσία ή σε ανεπάρκεια της δικαιοσύνης, γιατί κάποιοι δικαστές παραβλέπουν το δημόσιο συμφέρον, που είναι η δημόσια ασφάλεια, ή σε νοοτροπία συναδελφικής αλληλεγγύης ή πολιτική κάλυψη ακόμα και νομοθετικά ή σαν εκδήλωση του πελατειακού κράτους.

Το αθάνατο πελατειακό κράτος

Το πελατειακό κράτος δεν πεθαίνει ποτέ και επιζεί με το ρουσφέτι, παλιότερα σε βάρος του δημόσιου προϋπολογισμού, τα τελευταία χρόνια και των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, στην οικογενειοκρατία και νεποτισμό ιδιαίτερα στα ΑΕΙ, στις πολιτικές οικογένειες και τη προστασία, που παρέχουν στα δικά τους παιδιά, στη γραφειοκρατία ιδιαίτερα με τους χαρτογιακάδες των υπουργείων, που είναι πάντοτε με το γκουβέρνο και πολλές φορές είναι ισχυρότεροι από τη πολιτική ηγεσία, στο συνδικαλισμό που είναι εν αποδρομή εκτός από κάποια επαγγελματικά συνδικάτα, που επιβάλλουν το συνδικαλιστικό συμφέρον αντί του δημοσίου, στις διάφορες οργανώσεις, τα πολιτικά κόμματα με τους κομματικούς  σωλήνες δημιουργίας στελεχών, τις μεγάλες αθλητικές ομάδες με τους ψεκασμένους οπαδούς και πολιτική δύναμη, την  αθλητική βία, τους τοπικούς παράγοντες που εκμεταλλεύονται τη πολιτική δύναμη για ίδιο όφελος, την εκκλησία, το μεγάλο κεφάλαιο, τα ΜΜΕ, τις διάφορες λέσχες και κλαμπ, το κοινωνικό σύστημα με τις διάφορες κάστες κλπ. και σε τελική ανάλυση ολόκληρη τη κοινωνία σε κάποια στιγμή.

Φυσικά η γενικευμένη αυτή αντίληψη είναι λανθασμένη και στηρίζεται στην οπτική γωνία που αντιλαμβάνεται κάποιος τα γεγονότα ή σε προσωπικά βιώματα, αλλά στο πρίσμα του καλειδοσκόπιου κρύβονται πολλές αλήθειες, που κάποιοι δεν θέλουν να αποδεχτούν  και η χώρα βυθίζεται στο πλήθος των προβλημάτων της.

Σαφώς στη χώρα μας δεν υπάρχει σήμερα παρακράτος ή “βαθύ κράτος” σαν συγκροτημένα μορφώματα, αλλά διασπαρμένες και με τοπικό προσδιορισμό ατομικές ή οργανωμένες ενέργειες σε συνεργασία ή την ανοχή των τοπικών αρχών και του πελατειακού κράτους. Οι δυσλειτουργίες όμως της Δημόσιας Διοίκησης, των ΟΤΑ και Δικαιοσύνης οφείλονται στην ανεπάρκεια των στελεχών τους, στην έλλειψη αξιοκρατικής επιλογής και πειθαρχικού ελέγχου, στην ατελή νομοθεσία και κυρίως στην έλλειψη της πολιτικής βούλησης από το φόβο του πολιτικού κόστους να διορθώσει τα κακώς κείμενα.