Η επιβολή διοδίων τελών στο Ορμούζ θα ανοίξει την όρεξη και για άλλα Στενά

Είναι γνωστό ότι, τον τελευταίο μήνα η σύγκρουση μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ (το Ισραήλ έχει… σιγήσει), με εκατέρωθεν πολεμικές επιχειρήσεις, είχε αντικείμενο τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, που ο αποκλεισμός του, με επακόλουθο την διακοπή των ενεργειακών μεταφορών, αποτέλεσε σημαντικό “ατού” για την Τεχεράνη στη διάρκεια του πολέμου.

Η ρήξη φάνηκε στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων που έγιναν μεταξύ των δύο κρατών, κατά τις οποίες το Ιράν εξέφρασε την βούληση για την επιβολή τελών στη διέλευση των πλοίων από το Στενό του Ορμούζ. Η Ουάσινγκτον εναντιώθηκε σε αυτή την απαίτηση και αρχικά ο πρόεδρος Ντόναλντ Τράμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα εισπράττουν τέλη για την παροχή ασφαλούς διέλευσης στα πλοία, μια δήλωση – που όπως συνηθίζει – γρήγορα ανακάλεσε.

Τι συζητείται για Ορμούζ

Τελικά οι συζητήσεις για τον έλεγχο του Στενού συνεχίστηκαν μεταξύ των άμεσα ενδιαφερόμενων κρατών, του Ιράν και του Ομάν και όπως μετέδωσε το Reuters οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με τις γεωγραφικές συντεταγμένες μιας ναυτιλιακής διαδρομής μέσω του Στενού του Ορμούζ και μια κοινή ανακοίνωση βρίσκεται στο στάδιο της ολοκλήρωσης, «υπό την προϋπόθεση ότι ορισμένα τρίτα μέρη δεν θα παρέμβουν», δήλωσε την Τετάρτη ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαΐλ Μπαγκάι.

Η προτεινόμενη συμφωνία μεταξύ του Ιράν και του Ομάν «θα έδινε στην Τεχεράνη τον έλεγχο των πλοίων που εισέρχονται στον Κόλπο μέσω του Στενού του Ορμούζ», δήλωσαν στο Reuters την Τετάρτη μια ανώτερη ιρανική πηγή και δύο περιφερειακοί αξιωματούχοι. Ωστόσο, φαίνεται ότι υπάρχουν ακόμα σημαντικές λεπτομέρειες που απομένει να συμφωνηθούν. Σ’ αυτές εντάσσεται το θέμα της επιβολής τελών διέλευσης των πλοίων. Πάντως, κάποιες πληροφορίες που διέρρευσαν την Τετάρτη ανέφεραν ότι στη συμφωνία προβλέπεται ότι το Στενό θα παραμείνει ανοιχτό για 60 ημέρες, χωρίς χρέωση τελών από οιαδήποτε πλευρά.

Επίσης, κατά τη διάρκεια των πρώτων 30 ημερών, τα εμπλεκόμενα μέρη θα εργαστούν για να καθαρίσουν τις νάρκες από το Στενό, κάτι που μπορεί να διαρκέσει και περισσότερο, δεδομένου ότι έχουν ποντισθεί περίπου 70 έως 100 εκρηκτικοί μηχανισμοί στο Ορμούζ. Στο διάστημα των 60 ημερών θα συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ για να “κλείσουν” και οι τελευταίες λεπτομέρειες.

Το Ορμούζ θα είναι η αρχή 

Από δημοσιεύματα στον ξένο ηλεκτρονικό Τύπο φαίνεται ότι ένα από τα ανοιχτά θέματα μεταξύ Ιράν και Ομάν είναι το θέμα των τελών. Κάποιες ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες αναφέρουν ότι το Ιράν ζητά τέλη μεταξύ 5% και 7% της τιμής των φορτίων από πλοία που χρησιμοποιούν το Στενό. Το Ομάν συζητά μικρότερες αμοιβές περίπου 3%, ενώ η Ουάσινγκτον σε αυτή τη φάση φέρεται ότι επιδιώκει να μην υπάρχουν καθόλου τέλη.

Αυτή η συζήτηση προκαλεί έντονο προβληματισμό στη παγκόσμια ναυτιλιακή βιομηχανία, η οποία προτρέπει τα Ηνωμένα Έθνη και τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) να αντιταχθούν σε οποιαδήποτε προσπάθεια επιβολής υποχρεωτικών διοδίων ή τελών διέλευσης στο Στενό του Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα διατάρασσε το παγκόσμιο εμπόριο και θα δημιουργούσε ένα επικίνδυνο προηγούμενο για άλλες στρατηγικές πλωτές οδούς.

Η ανησυχία αυτή είναι δικαιολογημένη καθώς τον περασμένο Απρίλιο ο υπουργός Οικονομικών της Ινδονησίας, Purbaya Yudhi Sadewa αντλώντας έμπνευση από τις αντίστοιχες συζητήσεις για το Στενό του Ορμούζ είχε κάνει λόγο για την επιβολή κάποιου είδους τέλους στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά της Μαλάκκα. Τα Στενά αυτά έχουν τη μεγαλύτερη ναυτιλιακή κίνηση παγκοσμίως. Με στοιχεία του 2025 πέρασαν από εκεί περίπου 102.500 πλοία, όλων των κατηγοριών, μεταφέροντας το 25- 30% του παγκόσμιου εμπορίου. Το ίδιο έτος από το Στενό του Ορμούζ πέρασαν περίπου 30.000 πλοία, σχεδόν αποκλειστικά δεξαμενόπλοια και υγραεριοφόρα.

Πάντως, σε αυτήν τη φάση η ιδέα του υπουργού της Ινδονησίας δεν προχώρησε καθώς υπήρξαν αντιδράσεις από τα άλλα δύο εμπλεκόμενα κράτη στα Στενά της Μαλάκκα, τη Σιγκαπούρη και τη Μαλαισία. Μάλιστα, η Ινδονησία αναδιπλώθηκε με επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών, που διαβεβαίωσε ότι η χώρα δεν πρόκειται να επιβάλει κανέναν δασμό ή τέλος. Όμως, τίποτα δεν αποκλείει το θέμα να επανέλθει στο συγκεκριμένο Στενό ή και σε άλλα φυσικά περάσματα εάν υπάρξει επιβολή τελών στο Ορμούζ.

Η επίκληση της Διεθνούς Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) φαίνεται ότι δεν επαρκεί ως επιχείρημα. Φυσικά, απαγορεύεται ρητά η επιβολή τελών διέλευσης (διοδίων) σε όλα τα φυσικά θαλάσσια περάσματα και στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας.

Όμως, φαίνεται να υπάρχει ένα παράθυρο καθώς στο άρθρο 26 (παρ. 2) αναφέρεται πως τα παράκτια κράτη μπορούν να εισπράττουν τέλη από διερχόμενα πλοία (ακόμα και σε διεθνή στενά), αλλά αποκλειστικά ως πληρωμή για συγκεκριμένες υπηρεσίες που παρασχέθηκαν στο ίδιο το πλοίο. Και αυτό φαίνεται να επικαλείται το Ιράν δηλώνοντας ότι θα παρέχει ασφαλή διέλευση με παροχή π.χ. υπηρεσιών διάσωσης και άλλες

Ναυτιλιακές ενώσεις: Όλα θα ακριβύνουν

Σε κοινή ανοιχτή επιστολή προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες και τον Γενικό Γραμματέα του ΙΜΟ Αρσένιο Ντομίνγκεζ, οκτώ από τους κορυφαίους ναυτιλιακούς οργανισμούς του κόσμου  δήλωσαν ότι η αρχή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας μέσω των διεθνών στενών δεν πρέπει να γίνει διαπραγματευτικό χαρτί στις συνεχιζόμενες περιφερειακές διαπραγματεύσεις. Η εισαγωγή υποχρεωτικών χρεώσεων για τη διέλευση ή τελών υπηρεσιών που αποτελούν διόδια κι ας μην ονομάζονται έτσι, μέσω του Στενού του Ορμούζ, θα αποτελούσε σημαντική απόκλιση από την καθιερωμένη διεθνή πρακτική», έγραψαν στην επιστολή τους.

Μεταξύ εκείνων που υπέγραψαν περιλαμβάνονται η Ένωση Ασιατικών Εφοπλιστών (ASA), η BIMCO, η Διεθνής Ένωση Κρουαζιερόπλοιων (CLIA), οι Ευρωπαίοι Εφοπλιστές (ECSA), το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο (ICS), η INTERCARGO, η INTERTANKO και το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ναυτιλίας (WSC).

Οι παραπάνω  ενώσεις υποστηρίζουν ότι τα υποχρεωτικά τέλη διέλευσης θα επεκταθούν πολύ πέρα ​​από τη ναυτιλία, αυξάνοντας τελικά το κόστος μεταφοράς σε όλες τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και συμβάλλοντας σε υψηλότερες τιμές ενέργειας, πληθωρισμό και ευρύτερη οικονομική αβεβαιότητα. Πέρα από τον οικονομικό αντίκτυπο, ο κλάδος αναφέρει ότι η μεγαλύτερη ανησυχία είναι το προηγούμενο που θα μπορούσε να δημιουργήσει μια τέτοια κίνηση βάσει του διεθνούς ναυτικού δικαίου.

«Η ικανότητα των εμπορικών πλοίων να πλοηγούνται σε διεθνείς πλωτές οδούς με ασφάλεια, προβλέψιμα και χωρίς περιττά εμπόδια είναι θεμελιώδης για να παραμείνουν ανθεκτικές οι αλυσίδες εφοδιασμού, για την οικονομική σταθερότητα και την ενεργειακή ασφάλεια», αναφέρει η επιστολή. Προστίθεται ότι μόλις δημιουργηθεί προηγούμενο για υποχρεωτικές χρεώσεις σε ένα διεθνές στενό, «θα γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να αντισταθούμε σε παρόμοια μέτρα αλλού».

Τον Απρίλιο, ένας εκπρόσωπος του ΙΜΟ δήλωσε ότι η επιβολή διοδίων στα πλοία που διέρχονται από το Πορθμό του Ορμούζ «θα δημιουργούσε ένα επικίνδυνο προηγούμενο», σημειώνοντας ότι δεν υπάρχει διεθνής συμφωνία που να επιτρέπει τέτοιες χρεώσεις για τη διέλευση από διεθνή στενά.

«Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό και τα ευρύτερα Ηνωμένα Έθνη για να διασφαλίσουμε ότι οι μακροχρόνιες νομικές αρχές που διέπουν τα διεθνή στενά, οι οποίες προστατεύονται από το διεθνές δίκαιο, κυρίως μέσω της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), δεν θα αποδυναμωθούν ή θα τροποποιηθούν», έγραψαν στην επιστολή τους οι ναυτιλιακές ενώσεις.