Κυνηγά την παραοικονομία για να κάνει προεκλογικά παροχές ο Ερντογάν

Οι αλλαγές στην κυβερνητική προσέγγιση διακρίνονται και σε λιγότερο εμφανή σημεία, όπως ο σχεδιασμός του προϋπολογισμού. Η Άγκυρα υπολογίζει σε σημαντικά αυξημένα έσοδα για το 2027, αν και τα περιθώρια ελιγμών παραμένουν περιορισμένα. Για τις επιχειρήσεις, αυτό μεταφράζεται σε ένα πρακτικό ερώτημα: Πόσες ελαφρύνσεις μπορούν να περιμένουν από ένα κράτος που βρίσκεται το ίδιο υπό δημοσιονομική πίεση;

Ειδικοί εκτιμούν ότι η Άγκυρα επιχειρεί να ανακτήσει δημοσιονομικά περιθώρια, τα οποία θα μπορούσε στη συνέχεια να αξιοποιήσει και πολιτικά. Το ενδεχόμενο να έχουν προγραμματιστεί ήδη νέες εκλογές για το 2027 φαίνεται, ωστόσο, λιγότερο πιθανό. Για τις επιχειρήσεις, καθοριστική είναι η σειρά των κινήσεων: Η κυβέρνηση χρειάζεται πρώτα να εξασφαλίσει πρόσθετα έσοδα, προτού μπορέσει να προχωρήσει σε νέες παροχές. Επομένως, η προετοιμασία για τις εκλογές μπορεί αρχικά να σημαίνει μεγαλύτερες οικονομικές επιβαρύνσεις.

Η κυβέρνηση σχεδιάζει φορολογικά έσοδα περίπου 19,9 δισ. λιρών για το 2027. Σε ονομαστικούς όρους, πρόκειται για αύξηση 36,5%, σε σύγκριση με τα έσοδα που αναμένονται για το τρέχον έτος. Την ίδια στιγμή, το δημοσιονομικό έλλειμμα προβλέπεται να αυξηθεί από το 3,1% στο 3,5% του ΑΕΠ. Με άλλα λόγια, τα υψηλότερα έσοδα δεν σημαίνουν αυτομάτως και πιο ισορροπημένο προϋπολογισμό.

Μέρος της αύξησης μπορεί να προέλθει από την ονομαστική μεγέθυνση της οικονομίας, αλλά και από τον πληθωρισμό, ή την υποτίμηση του νομίσματος. Το μερίδιο των φορολογικών εσόδων του κεντρικού προϋπολογισμού στο ΑΕΠ προβλέπεται να αυξηθεί από το 17,1% στο 17,9%. Η Τουρκία επιδιώκει, επομένως, να εξασφαλίσει μεγαλύτερο μερίδιο από την οικονομική δραστηριότητα. Την ίδια ώρα, οι πληρωμές τόκων απορροφούν περίπου το ίδιο ποσό με εκείνο που αντιστοιχεί στο συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα. Χωρίς τις πληρωμές τόκων, ο προϋπολογισμός θα ήταν θεωρητικά σχεδόν ισοσκελισμένος.

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Τζεβντέτ Γιλμάζ, έχει ήδη περιγράψει πώς σχεδιάζεται να εξασφαλιστούν τα πρόσθετα έσοδα: Με αύξηση του μεριδίου των άμεσων φόρων και πιο αποφασιστική αντιμετώπιση της παραοικονομίας. Οικονομολόγοι εκτιμούν ότι όποιος προσδοκά σημαντικές φορολογικές ελαφρύνσεις στην Τουρκία το 2027, είναι υπερβολικά αισιόδοξος.

Πιο πιθανό είναι το κράτος να επιδιώξει να εισπράττει με μεγαλύτερη συνέπεια τους οφειλόμενους φόρους και να ελέγχει αυστηρότερα τις εξαιρέσεις. Βραχυπρόθεσμα, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να προετοιμαστούν για μια πιο απαιτητική φορολογική διοίκηση. Το βασικό ερώτημα για τον προϋπολογισμό είναι, συνεπώς, από ποιους σκοπεύει πραγματικά η Άγκυρα να αντλήσει τα πρόσθετα έσοδα.

Αιολικά και φωτοβολταϊκά

Ο επόμενος γύρος μεγάλων έργων αιολικής και ηλιακής ενέργειας αποκτά πιο συγκεκριμένη μορφή. Οι διαγωνισμοί για τα αιολικά πάρκα έχουν προγραμματιστεί για τις 2 Νοεμβρίου και εκείνοι για τα φωτοβολταϊκά για τις 3 Νοεμβρίου. Ωστόσο, τρία έργα αφαιρέθηκαν από τον διαγωνισμό για τα φωτοβολταϊκά, χωρίς η σχετική ανακοίνωση να διευκρινίζει τον λόγο.

Πέρα από τις ημερομηνίες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο κατάλογος των εγκεκριμένων συμμετεχόντων στους διαγωνισμούς. Τα επτά αιολικά πάρκα έχουν συνολική ισχύ 1.500 MW. Η Metgün έχει εγκριθεί για τη συμμετοχή και στα επτά, ενώ στη λίστα περιλαμβάνονται επίσης οι εταιρείες İş Enerji, Eksim και Limak.

Για όσους ενδιαφέρονται να επεκτείνουν την παρουσία τους στην τουρκική αγορά, ο κατάλογος αυτός προσφέρει συγκεκριμένα σημεία επαφής με εταιρείες που συμμετέχουν στην ανάπτυξη των έργων. Παράλληλα, μια ξεχωριστή ρύθμιση για τις άδειες παραγωγής μεταβάλλει τους όρους χρηματοδότησης των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής που διαθέτουν συστήματα αποθήκευσης ενέργειας. Η εγγύηση που έχει κατατεθεί για τη μονάδα παραγωγής επιστρέφεται μόνο μετά την πλήρη θέση της σε λειτουργία.

Αυτό σημαίνει ότι οι καθυστερήσεις μπορούν να παρατείνουν τη δέσμευση των πιστωτικών γραμμών που καλύπτουν τις εγγυήσεις, δημιουργώντας έναν πρόσθετο οικονομικό παράγοντα που πρέπει να συνυπολογιστεί στον σχεδιασμό των έργων. Για τους κατασκευαστές ανεμογεννητριών, τις εταιρείες κατασκευής ενεργειακών εγκαταστάσεων και τους προμηθευτές, οι επιχειρηματικές ευκαιρίες αρχίζουν να διαμορφώνονται πριν ακόμη ανατεθούν οι συμβάσεις. Οι εταιρείες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο των συμμετεχόντων αποτελούν πλέον συγκεκριμένους συνομιλητές για όσους επιδιώκουν να δραστηριοποιηθούν στην αγορά.

Ταυτόχρονα, η δυνατότητα αξιόπιστης και έγκαιρης παράδοσης αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Όταν μια καθυστέρηση δεσμεύει πρόσθετους οικονομικούς πόρους, το φθηνότερο εξάρτημα μπορεί τελικά να αποδειχθεί η ακριβότερη επιλογή.

Τουρκία-Καναδάς

Πριν από πέντε χρόνια, ο Καναδάς ανακάλεσε τις άδειες εξαγωγής στρατιωτικής τεχνολογίας προς την Τουρκία. Σήμερα, οι αμυντικές βιομηχανίες των δύο χωρών καλούνται να συνεργαστούν στενότερα. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει πόσο έχουν αλλάξει τα περιθώρια κινήσεων της Άγκυρας στην εξωτερική πολιτική. Κατά την επίσκεψη του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, οι δύο χώρες συμφώνησαν στη σύναψη στρατηγικής εταιρικής σχέσης, η οποία περιλαμβάνει τριετές πρόγραμμα εργασίας στους τομείς του εμπορίου, της ενέργειας και της άμυνας, μεταξύ άλλων.

Το πιο συγκεκριμένο οικονομικό βήμα ακολούθησε με τη συμφωνία μεταξύ της Türk Eximbank και του καναδικού οργανισμού εξαγωγικών πιστώσεων Export Development Canada (EDC). Οι δύο οργανισμοί προτίθενται να συνεργαστούν στη χρηματοδότηση εξαγωγών και σε κοινά έργα, μεταξύ άλλων στην Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία. Ο πρώτος γύρος διαπραγματεύσεων για μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου έχει προγραμματιστεί για την εβδομάδα που αρχίζει στις 30 Νοεμβρίου.

Ο Κάρνεϊ και ο πρόεδρος Ερντογάν συμφώνησαν επίσης σε τριετές σχέδιο δράσης, το οποίο περιλαμβάνει την άμυνα, το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), την πολιτική πυρηνική ενέργεια και τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Στην ατζέντα βρίσκονται ακόμη μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου και κοινές επιχειρηματικές δραστηριότητες σε τρίτες χώρες.

Η συνεργασία των δύο οργανισμών εξαγωγικών πιστώσεων, EDC και Türk Eximbank, αποσκοπεί στη δημιουργία των χρηματοδοτικών προϋποθέσεων για την προώθηση αυτών των έργων. Ο Ερντογάν επωφελείται από το γεγονός πως οι δυτικές χώρες επανεξετάζουν τις εξαρτήσεις τους και τις σχέσεις συνεργασίας τους. Έτσι, η Τουρκία αποκτά μεγαλύτερη αξία ως εταίρος, ακόμη και όταν εξακολουθούν να υπάρχουν πολιτικές διαφωνίες.

Τουρκική αυτοκινητοβιομηχανία και ΕΕ

Ο υπουργός Εμπορίου Ομέρ Μπολάτ συζήτησε πρόσφατα με τις κλαδικές ενώσεις του τομέα τη θέση της Τουρκίας σχετικά με την προγραμματισμένη Πράξη για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (Industrial Accelerator Act). Το διακύβευμα είναι σημαντικό, καθώς αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα κατανέμονται στο μέλλον τα δημόσια κονδύλια στην Ευρώπη. Στις δημόσιες προμήθειες, στις επιδοτήσεις και σε ορισμένους διαγωνισμούς, αναμένεται να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα σε κριτήρια ευρωπαϊκής προέλευσης ή παραγωγής με χαμηλές εκπομπές άνθρακα.

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει ότι ορισμένες χώρες-εταίροι μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αντιμετωπίζονται ισότιμα με τις ευρωπαϊκές χώρες. Σε αυτές περιλαμβάνονται και χώρες που συμμετέχουν σε τελωνειακές ενώσεις. Αντίθετα, οι εισηγητές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υποστηρίζουν μια πιο περιοριστική προσέγγιση, με ξεχωριστές αποφάσεις για την αναγνώριση των συγκεκριμένων χωρών. Πρόκειται για διαπραγματευτικές θέσεις, καθώς οι τελικοί κανόνες δεν έχουν ακόμη καθοριστεί.

Η Ford Otosan, η κοινοπραξία της Ford με τον τουρκικό όμιλο Koç Holding, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο θα μπορούσε να εκδηλωθεί αυτή η διαφωνία. Η εταιρεία κατασκευάζει αυτοκίνητα, τόσο στην Τουρκία, όσο και στη Ρουμανία. Ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο οι Βρυξέλλες θα ορίσουν την «ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία», αυτοκίνητα του ίδιου κατασκευαστή θα μπορούσαν στο μέλλον να αντιμετωπίζονται διαφορετικά κατά τη συμμετοχή σε δημόσιες συμβάσεις ή κατά τη χορήγηση επιδοτήσεων.

Η ευρωπαϊκή ένωση κατασκευαστών αυτοκινήτων ACEA προειδοποιεί ρητά για τον κίνδυνο να βρεθούν σε μειονεκτική θέση οι εφοδιαστικές αλυσίδες που βασίζονται σε εταίρους από χώρες οι οποίες συμμετέχουν σε τελωνειακή ένωση με την ΕΕ. Η Τουρκία , επομένως, δεν βρίσκεται μόνη της σε αυτή τη διαμάχη, καθώς διαθέτει υποστηρικτές και στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας.

Το τουρκολιβυκό και οι επιπτώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο

Το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε την (παράνομη βάση διεθνούς δικαίου) θαλάσσια συμφωνία οριοθέτησης με την Τουρκία του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη απόρριψή της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επανέλαβε στη συνέχεια την πάγια θέση της: Η συμφωνία παραβιάζει τα δικαιώματα άλλων κρατών, μεταξύ των οποίων και της Ελλάδας, ως κράτους-μέλους της ΕΕ, και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι αυτών. Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον στη θαλάσσια οριοθέτηση.

Αφορά και τις υποδομές που σχεδιάζεται να συνδέσουν την Ευρώπη με τις γειτονικές της περιοχές. Σε αυτές περιλαμβάνονται η σχεδιαζόμενη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου, καθώς και τα καλώδια μεταφοράς δεδομένων μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Ακόμη και οι εργασίες θαλάσσιας έρευνας και χαρτογράφησης μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο αντιπαράθεσης – η Τουρκία το έχει δείξει στην Κάσο΄.

Η πρόσθετη στήριξη από τη Λιβύη ενισχύει την πολιτική θέση της Άγκυρας, χωρίς όμως να εξαλείφει τη σύγκρουση με την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τους φορείς ανάπτυξης έργων και τους χρηματοδότες, αυτό σημαίνει ότι παραμένει μια κρίσιμη πηγή αβεβαιότητας: Η τεχνική δυνατότητα υλοποίησης ενός έργου δεν αρκεί για να εξασφαλίσει την προβλεψιμότητά του στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Άγκυρα επιδιώκει, παράλληλα, να καταστήσει την επιρροή της λιγότερο εξαρτημένη από το ποια λιβυκή παράταξη επικρατεί.

Για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τους διπλωμάτες, η παραδοσιακή διάκριση ανάμεσα σε μια δυτική Λιβύη που βρίσκεται κοντά στην Τουρκία και σε μια ανατολική Λιβύη που αντιτίθεται στην τουρκική παρουσία γίνεται ολοένα λιγότερο λειτουργική. Την ίδια στιγμή, η εξέλιξη αυτή διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο σύγκρουσης με κράτη-μέλη της ΕΕ, σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επιδιώκει να αντιμετωπίζεται ως ισότιμος εταίρος στις Βρυξέλλες.