Στα νοσοκομεία βλάπτεται σοβαρά και η υγεία της οικονομίας

Η Ελληνική  Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛΑΣ) του Αλέξη Τσίπρα θα εξελισσόταν σε σημαντικό δίαυλο επικοινωνίας και ενίσχυσης της δημόσιας συζήτησης μέσω του Τύπου, αν οι συνεχείς καταγγελίες κατά της κυβέρνησης ήταν πλήρεις και όχι αποσπασματικές και αλλήθωρες για τα νοσοκομεία.

Χαρακτηριστικές είναι οι τελευταίες για το ελεγκτικό κενό που υπάρχει στον χώρο της υγείας μετά την κατάργηση, στο πλαίσιο του “επιτελικού κράτους” με τον νόμο 4622/2019, του Σώματος Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας (ΣΕΥΥΠ) και τη μεταφορά των  αρμοδιοτήτων του στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο δείχνει τα κενά

Δεν ευσταθεί η καταγγελία της ΕΛΑΣ ότι «ο δημόσιος έλεγχος έχει στην πράξη αποσυρθεί ακόμη και από κρίσιμες λειτουργίες που αφορούν τη δημόσια υγεία και την ασφάλεια των πολιτών» και ότι «αποκλείστηκε κάθε πιθανότητα ανεπιθύμητου ελέγχου στις απευθείας αναθέσεις δισεκατομμυρίων ευρώ και τις δημόσιες συμβάσεις «πίσω από κλειστές πόρτες».

Δεν είναι αληθές, διότι οι ετήσιες και ειδικές εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου με τα απίστευτα ευρήματα για κράτος δικαίου με τα οποία συμφωνεί και η Εθνικής Αρχή Διαφάνειας (με επιστολή της στον πρόεδρο του ανωτάτου δημοσιονομικού δικαστηρίου) καταδεικνύουν ότι ελεγκτικοί μηχανισμοί υπάρχουν σε ανώτατο επίπεδο και απουσιάζουν εντός των νοσοκομείων. Παράλληλα δεν χρησιμοποιούνται για ευρεία δημόσια συζήτηση και ενημέρωση των πολιτών και φορολογουμένων μέσω του Τύπου, ούτε αξιοποιούνται από τη Βουλή, τα κόμματα, τους βουλευτές και τους άλλους δύο ανεξάρτητους δημοσιονομικούς θεσμούς.

Γιατί δεν κατήγγειλε ο Τσίπρας τα κενά;

Έτσι,  είναι αλλήθωρη η συνοδευτική καταγγελία ότι «σχεδόν καμία από τις μεγάλες υποθέσεις διαφθοράς δεν αποκαλύφθηκε από την Εθνική Αρχή Διαφάνειας» και είναι υποκριτικό το “μάθημα” ότι «η καταπολέμηση της διαφθοράς και της κακοδιοίκησης δεν είναι μόνο αξιακό ζήτημα: αφορά στην ίδια τη ζωή και την ασφάλεια των πολιτών, αλλά έχει και ισχυρό οικονομικό αποτύπωμα: κάθε ευρώ που χάνεται στις μαύρες τρύπες της διαφθοράς, αφαιρείται από το κοινωνικό κράτος, από το δημόσιο νοσοκομείο, το δημόσιο σχολείο, την ασφάλεια του πολίτη».

Είναι αλλήθωρη, διότι ως πρώην πρωθυπουργός, πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ και αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, από  τον Ιούλιο του 2019 έως τον Ιούνιο του 2023 δεν έφερε στη Βουλή και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης τα απίστευτα ευρήματα των παραπάνω ετήσιων και ειδικών εκθέσεων, ακόμα  και της τελευταίας (Φεβρουάριος 2026) για τους εσωτερικούς ελέγχους στον δημόσιο τομέα (και, φυσικά, στα νοσοκομεία) οι οποίοι «αποτελούν κρίσιμο πυλώνα για τη διασφάλιση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, καθώς και για την πρόληψη φαινομένων απάτης, διαφθοράς και κακοδιοίκησης», όπως τονίζει το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Υπάρχουν, λοιπόν, θεσμοί, υπάρχουν αποτελεσματικές επιστημονικές ελεγκτικές δικλίδες, τις οποίες παρέχει επιμόνως με τις εκθέσεις του το Ελεγκτικό Συνέδριο με την απίστευτη για ευνομούμενη πολιτεία και κράτος δικαίου διαπίστωση ότι επαναλαμβάνονται σε κάθε επόμενη έκθεση τα ίδια ευρήματα για κακοδιαχείριση και κακοδιοίκηση, δηλαδή χωρίς καμία διάθεση για συμμόρφωση.

Ευρήματα για τα νοσοκομεία

Στη συνέχεια παραθέτω μερικά (η αναλυτική παρουσίασή τους χρειάζεται … τόμο!) χαρακτηριστικά  ευρήματα (με την ελπίδα ότι, επιτέλους, έχει γίνει συμμόρφωση προς τις συστάσεις του ανωτάτου δημοσιονομικού δικαστηρίου) ετήσιων και ειδικών εκθέσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τον χώρο της δημόσιας υγείας, τα νοσοκομεία. Σημειώνεται ότι στην  Εθνική Αρχή Διαφάνειας δεν μεταφέρθηκαν μόνο οι αρμοδιότητες του ΣΕΥΥΠ που αφορούν τον έλεγχο της αγοράς υγείας, αλλά και εκείνες που αφορούν την οικονομική διαχείριση  των επιχορηγήσεων των νοσοκομείων από τους φορολογουμένους:

• Ο Εθνικός Οργανισμός Παροχής Υπηρεσιών Υγείας  (Ε.Ο.Π.Υ.Υ.) δεν έχει συντάξει Ισολογισμό από της ιδρύσεώς του (έτος 2012) έως και σήμερα.
• Σε ό,τι αφορά τον απολογισμό, διαπιστώθηκε ότι εκκρεμεί η έγκριση από την εποπτεύουσα αρχή των απολογισμών όλων των ετών, πλην του έτους 2012 (έτος σύστασης του Ε.Ο.Π.Υ.Υ.) μέχρι το έτος 202.
• Διαπιστώθηκε παντελής έλλειψη λογοδοσίας και μη υποβολή εγκεκριμένων οικονομικών καταστάσεων εκ μέρους του  ΕΟΠΥΥ.
• Τα Νοσοκομεία (μαζί με ΝΠΔΔ και τα ΝΠΙΔ),  δεν έχουν προβεί σε καμία ενέργεια για την συγκρότηση των Επιτροπών Ελέγχου.
• Το 25% των νοσοκομείων τείνουν σε μεγαλύτερο βαθμό να συστήνουν, αλλά να μην στελεχώνουν καθόλου τις Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου (ΜΕΕ), ακολουθώντας μια λογική κατ΄ επίφαση συμμόρφωσης.
• Η πλειονότητα των νοσοκομείων εξακολουθεί, τέσσερα  έτη μετά την έναρξη ισχύος του ν. 4795/2021, να στηρίζεται στη συνδρομή εξωτερικών συνεργατών, είτε για την υποστήριξη της ΜΕΕ τους, είτε για την ανάθεση της λειτουργίας του εσωτερικού ελέγχου.
• Τα νοσοκομεία, όπου δεν  υπάρχει Επιτροπή Ελέγχου, δεν έχουν προβεί σε καμία ενέργεια για τη συγκρότησής τους.
• Περίπου το 40% των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου στα Νοσοκομεία παραμένει χωρίς στελέχωση.
• Δεν υφίσταται θεσμοθετημένη διαδικασία υποβολής και εξέτασης των αιτημάτων των ιατρών για την εισαγωγή νέων υλικών.
• Η κατανομή των αρμοδιοτήτων αποσυνδέει την κρίση για την ιατρική αναγκαιότητα της προμήθειας ορισμένου υλικού από τη διενέργεια οικονομικών σταθμίσεων.
• Διαπιστώθηκε ότι στο πληροφοριακό σύστημα νοσοκομείων δεν καταγράφεται η πορεία εξέλιξης των υποβληθέντων από τους ιατρούς αιτημάτων.
• Διαπιστώθηκε σε πολλές περιπτώσεις ότι τα αιτήματα των ιατρών για την εισαγωγή υλικών δεν αιτιολογούνται επαρκώς ως προς το κόστος και το όφελος από την εισαγωγή του προτεινόμενου προς προμήθεια υλικού.
• Δεν προκύπτει ότι ο έλεγχος των επιστημονικών συμβουλίων επί των αιτημάτων είναι επαρκής.
• Τα διοικητικά και τα οικονομικά όργανα των νοσοκομείων κρίνουν επί των αιτημάτων των ιατρών, χωρίς να έχουν αναγκαίως τις σχετικές γνώσεις.
• Πρακτικές ανάγκες έχουν οδηγήσει τα νοσοκομεία στην τήρηση άτυπων διαδικασιών προμηθειών.
• Στα περισσότερα νοσοκομεία χρησιμοποιείται ευρέως η παρακαταθήκη, η οποία συνιστά θεσμό του ιδιωτικού δικαίου και δεν προβλέπεται στις διατάξεις για την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων.
• Διαπιστώθηκε ότι δεν υφίσταται μηχανισμός διασφάλισης ότι τα υλικά που τίθενται σε παρακαταθήκη αποτελούν είδη τα οποία τα νοσοκομεία δεν μπορούσαν να έχουν προμηθευθεί κατόπιν προγραμματισμού με τη συνήθη διαδικασία προμήθειας.
• Ένα εκ των ελεγχθέντων νοσοκομείων προμηθεύτηκε το ίδιο είδος υλικού από διαφορετικούς προμηθευτές που επιλέχθηκαν από διαφορετικούς ιατρούς σε διαφορετικές μεταξύ τους τιμές.
• Σε πολλές περιπτώσεις, διαπιστώθηκε ότι το τιμολόγιο για την προμήθεια ορισμένων υλικών εκδόθηκε κατά το οικονομικό έτος που έπεται του χρόνου διενέργειας της προμήθειας!
• Η ανάγκη ικανοποίησης των αναγκών των νοσοκομείων τελικώς καταλήγει να εξαρτάται από την καλή διάθεση των προμηθευτών που αποδέχονται την προμήθεια χωρίς εξασφάλιση ή με σημαντική καθυστέρηση της πληρωμής τους.
• Ο προγραμματισμός των προμηθειών στηρίζεται στις αναλώσεις των προηγούμενων ετών και όχι σε επίκαιρα στοιχεία.
• Ο προγραμματισμός των προμηθειών δεν διενεργείται με βάση τις καταγραφόμενες ετήσιες ανάγκες για την αποτελεσματική εξυπηρέτηση των ασθενών, αλλά αποκλειστικά με βάση τις αναλώσεις των τελευταίων ετών.
• Μη ρεαλιστικοί και μη ειλικρινείς προϋπολογισμοί
• Οι πιστώσεις εξαντλούνται κατά τη διάρκεια του έτους και οι προϋπολογισμοί υπόκεινται σε συνεχείς αναμορφώσεις, συχνά χωρίς ιδιαίτερη αιτιολογία.
• Στην πράξη η λειτουργία του Παρατηρητηρίου Τιμών έχει εγκαταλειφθεί από την Εθνικής Κεντρική Αρχή Προμηθειών Υγείας (ΕΚΑΠΥ), χωρίς να έχει μέχρι σήμερα αντικατασταθεί από άλλο μηχανισμό ελέγχου των τιμών, ενώ επιτελεί με βάση τις σχετικές διατάξεις σημαίνοντα ρόλο στον έλεγχο των τιμών κατακύρωσης των προμηθειών.
• Τα νοσοκομεία προσφεύγουν κατά κανόνα σε απευθείας αναθέσεις για την κάλυψη των αναγκών τους.
• Έχουν παρέλθει σχεδόν επτά έτη από την πρόβλεψη των σχετικών διατάξεων για υλοποίηση μητρώων, αλλά μητρώα δεν έχουν μέχρι σήμερα δημιουργηθεί.
• Έτσι, κατά το μεταβατικό στάδιο μέχρι τη δημιουργία των μητρώων, δεν υφίστανται αξιόπιστοι εναλλακτικοί τρόποι άντλησης των στοιχείων που είναι αναγκαία για τον προγραμματισμό και τη διενέργεια προμηθειών ιατροτεχνολογικού και υγειονομικού υλικού.
• Διαπιστώθηκε ότι δεν υφίσταται ενιαία κωδικοποίηση των υγειονομικών ειδών, μολονότι αιυξ αποτελεί προϋπόθεση κάθε σχεδιασμού.
• Η έλλειψη στοιχείων κόστους και αναλώσεων υποχρεώνει την ΕΚΑΠΥ (Εθνική Κεντρική Αρχή Προμηθειών Υγείας) όταν διενεργεί κεντρικούς διαγωνισμούς για λογαριασμό των νοσοκομείων, να αναζητά στοιχεία από τα νοσοκομεία για τις αναλώσεις τους σε μορφή υπολογιστικών φύλλων (excel).

Λείπουν οι εσωτερικοί έλεγχοι, “χορεύουν τα ποντίκια”

Τα αίτια αυτής της απογοητευτικής διαδικασίας προμήθειας ιατροτεχνολογικού και υγειονομικού υλικού αναζητούνται στην σε μεγάλο βαθμό ελλιπή και ανομοιογενή εφαρμογή του συστήματος εσωτερικού ελέγχου σε όλο τον δημόσιο τομέα και, φυσικά, και στα νοσοκομεία.

Αυτό συμβαίνει παρότι θεσμοθετήθηκε το 2021 και αποτελεί κρίσιμο πυλώνα για τη διασφάλιση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, καθώς και για την πρόληψη φαινομένων απάτης, διαφθοράς και κακοδιοίκησης. Παραθέτω μερικά σχετικά ευρήματα της τελευταίας έκθεσης (Φεβρουάριος 2026) του Ελεγκτικού Συνεδρίου που αφορούν τα νοσοκομεία:

• Η πλειονότητα των νοσοκομείων εξακολουθεί, τέσσερα  έτη μετά τη θέση σε ισχύ του Ν. 4795/2021 για εφαρμογή συστημάτων εσωτερικού ελέγχου, να προσφεύγει στη συνδρομή εξωτερικών συνεργατών για την υποστήριξη της λειτουργίας τους.
• Τα Νοσοκομεία (μαζί με άλλα ΝΠΔΔ και ΝΠΙΔ), για τα οποία έχει παρέλθει διάστημα 18 μηνών από τη συγκρότηση των Μονάδων Εσωτερικού Ελέχου τους, δεν έχουν προβεί σε καμία ενέργεια για την συγκρότηση των Επιτροπών Ελέγχου
• Στην πλειονότητα των στελεχωμένων τέτοιων μονάδων νοσοκομείων υπηρετεί μόλις ένας υπάλληλος.
• Τα νοσοκομεία (25%) παρουσιάζουν υψηλή συχνότητα μη  στελέχωσης, «γεγονός που υποδηλώνει την υιοθέτηση μιας κατ’ επίφαση συμμόρφωσης χωρίς την απαιτούμενη λειτουργική υποστήριξη», σχολιάζει το Ελεγκτικό Συνέδριο.
• Ακόμα και η προαναφερθείσα Εθνική Κεντρική Αρχή Προμηθειών Υγείας (ΕΚΑΠΥ, η οποία ιδρύθηκε το 2017 (Ν. 4472/2017) ως νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου και το 2021 (Ν. 4865) με τον ίδιο τίτλο ως νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου με κεντρικές  αρμοδιότητες  σχετικά με τη διενέργεια των προμηθειών υγείας, διαπιστώνεται ότι δεν έχει συνταχθεί ο Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας της  (άρθρο 15 ν. 4865/2021) και δεν έχει συσταθεί η Μονάδα Εσωτερικού Ελέγχου (άρθρο 16 του ν. 4865/2021) ούτε το συμβούλιο εμπειρογνωμόνων (άρθρο 14).

Πρόβλημα για νοσοκομείο η αναντιστοιχία για 0,40 ευρώ

Στην έκθεση του το Ελεγκτικό Συνέδριο αναφέρει ένα περιστατικό που θυμίζει την «περί όνου σκιά», δηλαδή  την περίπτωση κατά την οποία για ένα ασήμαντο ζήτημα πήγαν στα δικαστήρια ένας αγωγιάτης και ένας Αθηναίος, αλλά και την κυβέρνηση Τσίπρα:

Το υπουργείο Υγείας εντόπισε διαφορά μόλις 40 λεπτών του ευρώ κατά τον έλεγχο των απολογιστικών στοιχείων έτους 2016 που εγκαίρως υπέβαλε σε αυτό το νοσοκομείο. Η διαφορά των 40 λεπτών τακτοποιήθηκε τελικά το έτος 2023. Η μη έγκριση από το υπουργείο Υγείας του απολογισμού έτους 2016 λόγω της προαναφερόμενης διαφοράς συμπαρέσυρε και τους απολογισμούς των επόμενων ετών 2017-2021, καθώς η οικεία Υγειονομική Περιφέρεια δεν δέχθηκε να τους ελέγξει, χωρίς να έχει κλείσει και εγκριθεί η οικονομική χρήση του 2016.

Επίσης, οι απολογισμοί νοσοκομείου ετών 2014 έως και 2022 βρίσκονται στο στάδιο της κατάρτισης γιατί εκκρεμεί ο προσδιορισμός του ταμειακού υπολοίπου του απολογισμού του 2013 από το υπουργείο Υγείας, λόγω της υπεξαίρεσης που διαπιστώθηκε στο ταμείο του νοσοκομείου το έτος αυτό. Διαπιστώθηκε, για παράδειγμα, μη υποβολή των απολογισμών εσόδων – εξόδων ενός νοσοκομείου, για τα οικονομικά έτη 2013-2021, από το Οικονομικό Τμήμα προς το Διοικητικό Συμβούλιο, σε αναμονή της απόφασης έγκρισης του απολογισμού οικονομικού έτους 2012 από την εποπτεύουσα Υγειονομική Περιφέρεια.