Τι έλεγε ο Τσουκαλάς για τους “Τζαμπατζήδες στη Χώρα των Θαυμάτων”

Λίγες ημέρες πριν από τον θάνατο του διαπρεπούς κοινωνιολόγου, πανεπιστημιακού, πολιτικού (διετέλεσε βουλευτής Επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ) και τακτικού μέλος της Ακαδημίας Αθηνών Κωνσταντίνου Τσουκαλά,  4.251.967 οφειλέτες με χρέη 114.6 διs. ευρώ στην εφορία εμφανίζονταν, όπως επί 48 χρόνια, παγερά αδιάφοροι στην … 151^η από το 1978 (με συχνότητα τρεις ετησίως!) ψυχοπονιάρικη απόφαση για “περαίωση εκκρεμών φορολογικών υποθέσεων” (έτσι λεγόταν παλαιότερα) ή “ρύθμιση” χρεών από φόρους της “δεξιάς” υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη κυβέρνησης.

Στις 18 Αυγούστου 2026, την ημέρα ανακοίνωσης του θανάτου του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, όλοι οι “προστάτες” των παραπάνω τζαμπατζήδων, δηλαδή  οι “δεξιές”, “αριστερές”, “προοδευτικές” και “λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις”, όπως τις χαρακτήριζαν δημοσιογράφοι της ΕΡΤ μετά το 1981, τον αποχαιρετούσαν με συλλυπητήρια μηνύματα που δεν θα ήθελε ποτέ να τα ακούσει, όπως ότι «άνοιξε νέους δρόμους στην κατανόηση του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού» ή ότι «επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο μελετάμε την ελληνική κοινωνία, το κράτος, την εκπαίδευση, τις κοινωνικές ανισότητες και τους μηχανισμούς αναπαραγωγής τους» κι άλλα τέτοια υποκριτικά ηχηρά υποκριτικά.

Η αιχμηρή κριτική του Κωνσταντίνου Τσουκαλά

Η μόνη αλήθεια (πικρή όμως) είναι ο κορυφαίος κοινωνιολόγος και διανοητής  προσπάθησε με το ερευνητικό, διδακτικό και συγγραφικό του έργο στην κοινωνιολογία, την κοινωνική και πολιτική θεωρία και  ιδιαίτερα με τη μελέτη του κράτους, της κοινωνικής αναπαραγωγής, των ανισοτήτων, της πολιτικής εξουσίας και της εξέλιξης της ελληνικής κοινωνίας, να κάνει τον αναγκαίο μετασχηματισμό, αλλά, rien ne va plus (τίποτα δεν πηγαίνει άλλο ή, πιο ελεύθερα, τίποτα δεν πάει καλά) όπως έλεγε στα γαλλικά.

Σημειώνω ότι με αυτή την κλασική γαλλική φράση ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς αρχίζει τη μνημειώδη πολυσέλιδη ανάλυσή του υπό τον τίτλο “Τζαμπατζήδες στη Χώρα των θαυμάτων – Περί Ελλήνων στην Ελλάδα”, η οποία δημοσιεύθηκε πριν από 33 χρόνια (Ιανουάριος 1993)  στην “Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης” (Τεύχος  1). Με την ακατάλληλη για λαϊκιστές, δημαγωγούς και ψηφοθήρες αυτή ανάλυσή του ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς εξηγεί ποιοι και πώς δημιούργησαν τα τελευταία πενήντα χρόνια το “Μέγα των Τζαμπατζήδων Κράτος” κι όχι μόνο σε όλο το απέραντο δημόσιο τομέα (Κεντρική Διοίκηση, ΙΚΑ, Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας, τράπεζες κλπ) προκαλώντας ένα  δυσβάσταχτο οικονομικό άχθος, το οποίο  θυμίζει την ομηρική φράση του απελπισμένου Αχιλλέα στην Ιλιάδα “άχθος αρούρης” (βάρος της γης, της χώρας).

Προκαλεί δε και  κοινωνικό άγος με μια τεράστια ηθική διάσταση, καθώς, όπως καταδεικνύεται (ρίξτε μια ματιά στα επαίσχυντα στοιχεία του παρατιθέμενου πίνακα) η συχνή χρήση  της τακτικής αυτής των “ρυθμίσεων” με απαράδεκτους οικονομικούς και ηθικούς όρους  προκαλούσε και προκαλεί συνεχώς αύξηση των τζαμπατζήδων (πάνω από 5.000.000 οφειλέτες του Δημοσίου, και του ΕΦΚΑ σήμερα!), καθώς  αποτελεί μακροχρόνια κίνητρο για την αύξηση της φοροδιαφυγής και στοιχείο που τείνει να ενσωματώνεται στις προσδοκίες των φορολογουμένων για περισσότερες δόσεις, για καλύτερους όρους και, φυσικά, διαγραφές!

Αυτές μάλιστα οι προσδοκίες οργιάζουν ακόμα περισσότερο όταν οι τζαμπατζήδες ακούνε ότι το κράτος διαγράφει οφειλές δεκάδων δις. ευρώ  δημόσιων οργανισμών, όπως, για παράδειγμα, έκανε η κυβέρνηση του “επιτελικού κράτους” του Κυριάκου Μητσοτάκη με την υπ’ αριθμόν  185930 ΕΞ/2022 απόφαση (ΦΕΚ 6715/Β/27.12.2022) με την οποία διεγράφη το σύνολο των ανείσπρακτων βεβαιωμένων οφειλών ποσού 10,4 δισ. ευρώ  της ΟΣΕ Α.Ε. προς το Ελληνικό Δημόσιο, οι οποίες προέρχονταν από καταπτώσεις δανείων με εγγύηση του Δημοσίου.

Αυτό το χρέος σε μιαν ευνομούμενη χώρα θα έπρεπε ή να πληρωθεί ή να αναληφθεί με απ΄ευθείας ισόποση αύξηση του χρέους (αλλά προέχουν οι δανειστές για αποπληρωμή τους για να χαρακτηρισθεί μάλιστα η “σημαντική στρατηγική” ως “εθνική επιτυχία της κυβέρνησης”, όπως  είπε περιχαρής και αυτοθαυμαζόμενος  (ως συνήθως) ο κ.  Μητσοτάκης στη γνωστή ανάρτησή του.

Στην Ελλάδα, rien ne va plus

Λόγω έλλειψης χώρου παραθέτω στη συνέχεια μερικά ραπιστικά σημεία της παραπάνω ανάλυσης του Κωνσταντίνου Τσουκαλά για να ακολουθήσει η επιβεβαίωσή τους από τα στοιχεία του αρχείου μου που θα αναλύσω στο επόμενο άρθρο μου παρουσιάζοντας το χρονικό των ρυθμίσεων μαζί με τα ευτράπελα που τις συνόδευαν εκάστοτε:

-«Στην Ελλάδα, rien ne va plus. Περισσότερο από 40 χρόνια μετά τη λήξη του Εμφυλίου και σχεδόν 20 χρόνια μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, η Ελλάδα δίνει την εικόνα μιας χώρας που βρίσκεται στα όρια της ακυβερνησίας…

-«… Μέσα σε αυτό το ιδεολογικό πλαίσιο, η παρανομία, η φοροδιαφυγή, οι υπόγειες δραστηριότητες, η κάθε είδους ανεύθυνη συμπεριφορά οροθετεί τις γενικές σταθερές του πρακτικού Λόγου…»

– «… Ως πραγματική και ως δυνατή πηγή προσόδου, ως προνόμιο και ως ασφάλεια, και ως η ενσάρκωση αναιτιολόγητων επαπειλών ή αξιώσεων για φόρους, υπακοή ή τάξη, το κράτος, και κατ ’ επέκταση καθετί ονοματιζόμενο ως δημόσιο, είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από ιδεώδες ή κανόνας. Η κρατολατρία και η κρατοφοβία δεν είναι παρά αντεστραμμένες όψεις του ίδιου νομίσματος. Ο δημόσιος τομέας, και κατ’ επέκταση οτιδήποτε το συλλογικό, είναι εκεί για το ατομικό ή το κορπορατιστικό λαμβάνειν, ενώ την ίδια στιγμή δεν οφείλεται καμία ανταπόδοση, ούτε καν νομιμοφροσύνη…»

-«…Τα περισσότερα πολιτικά κόμματα και πολιτικές προσωπικότητες εμφανίζονται ως κλαίουσες Κασσάνδρες να περιγράφουν το ζοφερό μέλλον, που θα το αποφύγουμε μόνο αν εφαρμόσουμε αμέσως τις δικές τους εκσυγχρονιστικές συνταγές.  Όμως τα εκσυγχρονιστικά προγράμματα διαδέχονται το ένα το άλλο και η συλλογική Ελλάδα εξακολουθεί να δείχνει ότι συμπεριφέρεται πάντα σαν να ήταν «τόσον μωρή όσον και πρώτα»…»

-«…Διαμέσου των πελατειακών δικτύων δημιουργήθηκαν νέες μορφές κοινωνικών σχέσεων εμπρόσωπης αμοιβαιότητας στο εσωτερικό ενός ολοκληρωμένου συστήματος, όπου η κατανομή των αξιών εξακολουθούσε να είναι σε μεγάλο βαθμό συνώνυμη με τη δομή της πολιτικής εξουσίας…»

-«… Αν έννοιες όπως κοινωνία των πολιτών, ιδιωτικότητα και αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα δεν έχουν σχεδόν κανένα νόημα, ιδέες όπως η εντιμότητα, η ευθύνη, η αρετή και η πειθαρχία σχεδόν στερούνται του δεσμευτικού ηθικού αντικρίσματος το οποίο έχουν προσλάβει στη Δύση…»

-«…Ακόμα και μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1974, η πάνδημη λαϊκίστικη χροιά του πολιτικού λόγου δεν συνέβαλε καθόλου στο να διευκολυνθεί η κρυστάλλωση ενός οικουμενικού πολιτικού πνεύματος…»

-«…Οι σχέσεις των Ελλήνων προς το κοινωνικό περιβάλλον τείνουν να προσλάβουν φαντασιωτικές μορφές, όπου η ανασφαλής ναρκισσιστική επιθυμία, μη αποθαρρυνόμενη από το Λόγο, το Νόμο ή τη «συνείδηση», οδηγεί στην ανευθυνότητα, την επιθετικότητα, τον αυταρχισμό και την ανομία…»

-«… Ο Νόμος και οι Κανόνες δεν θεωρούνται ως αφηρημένη υλοποίηση της ελευθερίας και της ισότητας του πολίτη, αλλά ως επιπρόσθετες, συγκεκριμένες, αντικειμενικές και υλικές «δυσκολίες» τις οποίες ο καθένας είναι υποχρεωμένος να αντιμετωπίσει και, αν είναι δυνατόν, να περιγράφει και να υπερβεί με όλα τα διαθέσιμα μέσα…”

-«…Μέσα σε αυτό το ιδεολογικό πλαίσιο, η παρανομία, η φοροδιαφυγή, οι υπόγειες δραστηριότητες, η κάθε είδους ανεύθυνη συμπεριφορά οροθετεί τις γενικές σταθερές του πρακτικού Λόγου…».

-«…Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αυτό που επικροτείται δεν είναι οι παραγωγικές εγχειρηματικές ή συλλογικά ορθολογικές πτυχές της ελληνικής κοινωνίας αλλά οι ανεπανάληπτες και μετα-ορθολογικές «πνευματικές», ψυχικές και αισθαντικές ικανότητες των ατόμων…».

-«… Η συμμόρφωση προς έναν κανόνα, όταν πρακτικά δεν υπάρχει αντίστοιχη υποχρέωση, παραμένει κάτι σχεδόν ανεξήγητο. Επομένως, δεν προκαλεί έκπληξη το ότι η υπακοή και η εμπιστοσύνη συχνά έγιναν αντικείμενα χλευασμού, ενώ υπογραμμίστηκε με έμφαση η δυτική τους καταγωγή ως επιχείρημα εναντίον τους….».

-«…Επί τριάντα χρόνια, ζεστό χρήμα εισέρεε συνεχώς στη χώρα φθάνοντας στις περισσότερες κυψέλες του κοινωνικού της ιστού. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι κοινωνικές ανισότητες έγιναν πιο δυσδιάκριτες, και αμέτρητοι μικροεπιχειρηματίες και προσοδούχοι βοήθησαν να δυναμώσει η φαντασίωση της ατομικής επιτυχίας. Η πληθώρα των μικρών “αυτοδημιούργητων” ανθρώπων θεωρήθηκε πάνδημο σύμβολο ενός γνήσια περιούσιου έθνους…»

-«..Oι αξίες της πειθαρχίας, του συντονισμού και της συλλογικότητας εσωτερικεύονται τυπικά στα πλαίσια ευρύτερων συσσωματώσεων, στις οποίες απαιτείται αυστηρή αποδοχή των κανόνων οργάνωσης και λειτουργίας…».

-«…Η οργανωτική ανορθολογικότητα ενισχύθηκε ακόμα περισσότερο από το συνδυασμό της παρκινσονικής λογικής με τις επιταγές της πελατειακής λογικής, οι οποίες αποτελούν και τη βάση των επιλογών στον τομέα της κρατικής διοίκησης…».

-»…Aκόμα σημαντικότερο ίσως από τον πραγματικό αριθμό των απασχολουμένων είναι το γεγονός ότι το κοινωνικό φαντασιακό έχει σχεδόν καθ’ ολοκληρίαν διαποτιστεί από την επιθυμία της σταδιοδρομίας στο δημόσιο —ένα γεγονός τεκμηριωμένο από πλήθος ερευνών. Οι λόγοι είναι αρκετά ευνόητοι: αν οι μισθοί παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα, η απασχόληση στο δημόσιο προσφέρει διάρκεια, ασφάλεια και, ίσως το σημαντικότερο, συνθήκες εργασίες οι οποίες είναι αρκετά χαλαρές ώστε να επιτρέπουν τη συστηματική ενασχόληση με άλλες (συνήθως μη συμπληρωματικές επικερδείς δραστηριότητες…».

-“… Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, άνισα ευάλωτες και ασύμμετρες σχέσεις εξάρτησης επιτρέπουν την κρυστάλλωση σύνθετων στρατηγικών, όπου τα παιχνίδια εξουσίας στο εσωτερικό των γραφειοκρατικών ιεραρχιών αντανακλούν διαφορικές αλλά ουσιωδώς συγκλίνουσες ικανότητες για πατρωνεία και πρόσθετα ωφελήματα…».

-«… Η Ελλάδα είναι ίσως η μόνη χώρα της Ευρώπης όπου όλες οι υπηρεσίες, και οι τράπεζες, κλείνουν το μεσημέρι —κάτι που θεωρείται αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα. Προφανώς αυτό ενθαρρύνει την ύπαρξη δεύτερης εργασίας, ακόμα και στον τομέα της γεωργίας…».

-«… Η φοροδιαφυγή, η πολλαπλή απασχόληση και η απουσία επαγγελματικής αξιοπρέπειας, ή η ελλιπής πειθαρχία και το ελλιπές ήθος στην εργασία είναι εν γένει αποδεκτές μορφές συμπεριφοράς….».

-«…Μένει να δει κανείς κατά πόσον και πώς είναι δυνατόν να επιβληθούν μεταρρυθμίσεις με γόνιμο τρόπο, δεδομένου ότι μια πλήρης πολιτική συναίνεση ως προς τον συνολικό στόχο δύσκολα συνεπάγεται και συμφωνία ως προς τις μεθόδους που πρέπει να υιοθετηθούν…».

-«..Eάν όλοι οι Έλληνες πρέπει να γίνουν ενάρετοι, έντιμοι και πειθαρχικοί, ορισμένοι πρέπει να γίνουν περισσότερο ενάρετοι, περισσότερο έντιμοι και περισσότερο πειθαρχικοί από όσο θα χρειαστεί ποτέ να γίνουν κάποιοι άλλοι. Οι απαραίτητες κοινωνικο-πολιτισμικές αναπροσαρμογές αφορούν δηλαδή τους αδύνατους, ενώ οι ολίγοι ευτυχείς, ή τουλάχιστον οι περισσότερο από αυτούς, μπορούν να συνεχίσουν να συμπεριφέρονται σαν πάτρωνες…».