Δικομματισμός Α.Ε.

Στην Ελλάδα, η σχέση μεταξύ πολιτικής και οικονομικής εξουσίας υπήρξε πάντοτε ιδιαίτερα στενή. Μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι, τραπεζικά συμφέροντα, κατασκευαστικές εταιρείες, ιδιοκτήτες μέσων ενημέρωσης και διάφορα κέντρα επιρροής έμαθαν επί δεκαετίες να λειτουργούν μέσα σε ένα περιβάλλον, όπου οι πολιτικοί συσχετισμοί ήταν λίγο-πολύ γνωστοί. Οι κυβερνήσεις άλλαζαν, τα πρόσωπα εναλλάσσονταν, οι σημαίες διαφοροποιούνταν, αλλά οι βασικές δομές εξουσίας παρέμεναν σχεδόν ανέπαφες.

Δεν είναι τυχαίο ότι κάθε φορά που εμφανίζεται μια πολιτική δύναμη έξω από το καθιερωμένο πλαίσιο, το σύστημα αντιδρά με δυσανάλογη ένταση. Η αβεβαιότητα αποτελεί τον μεγαλύτερο εχθρό των οργανωμένων συμφερόντων. Ένας νέος παίκτης μπορεί να αμφισβητήσει προνόμια, να μεταβάλει ισορροπίες, να δημιουργήσει απρόβλεπτες κοινωνικές συμμαχίες. Αντίθετα, δύο μεγάλοι αντίπαλοι, που γνωρίζονται καλά μεταξύ τους, προσφέρουν ασφάλεια. Ακόμη κι όταν συγκρούονται δημόσια, γνωρίζουν τα όρια του παιχνιδιού.

Κάπως έτσι, το δικομματικό σύστημα μοιάζει με μια παράσταση που αλλάζει πρωταγωνιστές αλλά διατηρεί το ίδιο σκηνικό. Οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο διαφορετικές εκδοχές διακυβέρνησης, όμως το πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι κρίσιμες αποφάσεις σπάνια μεταβάλλεται ουσιαστικά. Οι οικονομικές ελίτ δεν ενδιαφέρονται απαραίτητα για το ποιος θα βγει νικητής, γιατί τις ενδιαφέρει να γνωρίζουν ότι όποιος και αν νικήσει δεν θα ανατρέψει το οικοδόμημα μέσα στο οποίο έχουν μάθει να λειτουργούν.

Η περίπτωση Τσίπρα

Η περίπτωση του Αλέξη Τσίπρα είναι χαρακτηριστική. Το μιντιακό σύστημα “μποστάρει” με κάθε τρόπο το κόμμα “ΕΛΑΣ”, γιατί ο πρώην πρωθυπουργός δεν αποτελεί πλέον τον απρόβλεπτο ηγέτη του 2015. Αντίθετα, θεωρείται ένας πολιτικός δοκιμασμένος και πλήρως ενταγμένος στους θεσμικούς κανόνες του παιχνιδιού. Η περίοδος της σκληρής αντισυστημικής ρητορικής έχει παρέλθει. Στη θέση της βρίσκεται ένα περισσότερο μεταρρυθμιστικό και κεντροαριστερό αφήγημα, το οποίο δεν προκαλεί τους ίδιους φόβους στις αγορές ή στα ισχυρά οικονομικά κέντρα.

Αυτό είναι που δημιουργεί το παράδοξο. Ο πολιτικός που κάποτε παρουσιάστηκε ως η μεγαλύτερη απειλή για το κατεστημένο σήμερα θεωρείται ως μέρος της κανονικότητας. Και η κανονικότητα είναι το αγαπημένο περιβάλλον των ισχυρών συμφερόντων. Άλλωστε, η αναβίωση ενός παραδοσιακού διπόλου μεταξύ Κυριάκου Μητσοτάκη και Αλέξη Τσίπρα θα είχε ένα ακόμη πλεονέκτημα για το σύστημα, γιατί θα επανέφερε τη δημόσια συζήτηση σε γνώριμα πεδία. Οι πολίτες θα καλούνταν ξανά να διαλέξουν στρατόπεδο με βάση παλιές αντιπαραθέσεις, παλιά πάθη και παλιούς φόβους. Η πολιτική σύγκρουση θα περιστραφεί γύρω από το ποιος διαχειρίστηκε καλύτερα ή χειρότερα το παρελθόν, αντί να εστιάζει στις νέες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία. Την ώρα που η μεσαία τάξη πιέζεται από το αυξημένο κόστος ζωής, τη στεγαστική κρίση, τη συρρίκνωση της αγοραστικής της δύναμης και την αίσθηση της οικονομικής στασιμότητας, το πολιτικό σύστημα θα επιστρέψει στη γνώριμη ανακύκλωση προσώπων και αφηγημάτων. Αντί να συζητά για το μέλλον, ενδέχεται να εγκλωβιστεί ξανά στο παρελθόν. Για τα ισχυρά οικονομικά συμφέροντα, αυτό δεν είναι απαραίτητα πρόβλημα, γιατί αποτελεί μια συνθήκη που μπορεί εύκολα να διαχειριστεί. Εξάλλου οι ολιγάρχες γνωρίζουν τους πρωταγωνιστές, γνωρίζουν τους μηχανισμούς και γνωρίζουν τις ισορροπίες. Και βέβαια το σημαντικότερο για εκείνους είναι ότι η αβεβαιότητα περιορίζεται και η συνέχεια διασφαλίζεται.

Τελικά, το μεγάλο ζητούμενο δεν είναι αν θα κυβερνήσει ο ένας ή ο άλλος. Το πραγματικό ερώτημα είναι, αν το πολιτικό σύστημα θα επιτρέψει την εμφάνιση νέων ιδεών, νέων συμμαχιών και νέων κέντρων εκπροσώπησης ή αν θα συνεχίσει να αναπαράγει έναν κύκλο ελεγχόμενων συγκρούσεων. Διότι η ιστορία δείχνει πως οι ελίτ δεν φοβούνται τις εκλογές, αλλά φοβούνται μόνο εκείνες τις εκλογές που μπορούν να αλλάξουν πραγματικά τους κανόνες του παιχνιδιού.