Οι Βρυξέλλες των χορηγών! – Πώς τα Μίντια έγιναν λομπίστες

Έρευνα του Euractiv αποκαλύπτει πώς μεγάλα ευρωπαϊκά media, όπως το Politico και άλλα διεθνή δίκτυα έχουν μετατρέψει τις εκδηλώσεις υψηλού κύρους σε μια νέα βιομηχανία πρόσβασης και επιρροής γύρω από την ευρωπαϊκή εξουσία. Στις Βρυξέλλες, η πρόσβαση στην κορυφή της ευρωπαϊκής εξουσίας είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Οι επίσημες συναντήσεις με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καταγράφονται και υπόκεινται σε κανόνες διαφάνειας. Υπάρχει όμως μια ολοένα πιο ισχυρή “γκρίζα ζώνη”, όπου η επιρροή ασκείται ανεπίσημα – μέσα από γκαλά, δείπνα, συνέδρια και ιδιωτικές συζητήσεις που διοργανώνουν μεγάλα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης.

Έρευνα του Euractiv αποκαλύπτει ότι τα media events στις Βρυξέλλες έχουν εξελιχθεί σε έναν νέο μηχανισμό lobbying, όπου πολυεθνικές εταιρείες, λομπίστες, πολιτικοί και δημοσιογράφοι συναντώνται σε χώρους υψηλού κύρους, εκτός των παραδοσιακών πλαισίων λογοδοσίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το ετήσιο gala “28” του Politico, όπου ο επικεφαλής του φαρμακευτικού τομέα της Bayer, Στέφαν Όελριχ είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει ανεπίσημα με τη φον ντερ Λάιεν – χωρίς η επαφή αυτή να καταγραφεί δημόσια, καθώς οι κοινωνικού χαρακτήρα συνομιλίες εξαιρούνται από τους κανόνες διαφάνειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ο Όελριχ δεν βρισκόταν εκεί μόνο ως στέλεχος της Bayer αλλά και ως πρόεδρος της Efpia, ενός από τους βασικούς χορηγούς της εκδήλωσης. Στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Politico, συμμετείχε δημόσια σε συζήτηση υπέρ της απορρύθμισης και της ενίσχυσης της φαρμακευτικής καινοτομίας στην Ευρώπη.

Βρυξέλλες και δυσδιάκριτα όρια

Τα δείπνα, τα στρογγυλά τραπέζια και τα πολιτικά συνέδρια αποτελούσαν ανέκαθεν μέρος της κουλτούρας επιρροής στις Βρυξέλλες. Αυτό που αλλάζει είναι ο ρόλος των ίδιων των media. Καθώς τα παραδοσιακά έσοδα από διαφήμιση και συνδρομές μειώνονται, μεγάλοι δημοσιογραφικοί οργανισμοί – όπως το Politico, οι FT, το Economist, το Euronews, το theparliamentmagazine και το Euractiv – επενδύουν όλο και περισσότερο στη διοργάνωση εκδηλώσεων υψηλού επιπέδου που απευθύνονται στην πολιτική και επιχειρηματική ελίτ της ΕΕ.

Σύμφωνα με στελέχη του κλάδου, τα περιθώρια κέρδους από τέτοιες διοργανώσεις κυμαίνονται μεταξύ 35% και 65%, ενώ σχεδόν το ένα τρίτο των διεθνών media θεωρούν πλέον τα events μία από τις τρεις σημαντικότερες πηγές εσόδων τους. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία μιας θολής περιοχής όπου τα όρια ανάμεσα στη δημοσιογραφία και την επιρροή γίνονται ολοένα πιο δυσδιάκριτα.

Διευθυντής εταιρείας δημοσίων υποθέσεων στις Βρυξέλλες σχολίασε χαρακτηριστικά ότι «η δημοσιογραφική ταυτότητα δεν μπορεί να λειτουργεί ως κάρτα απαλλαγής από τους κανόνες διαφάνειας». Σύμφωνα με ειδικούς σε θέματα δεοντολογίας, όταν μια εταιρεία πληρώνει ένα media outlet για να εξασφαλίσει πρόσβαση σε αξιωματούχους, να συμμετέχει σε ιδιωτικές πολιτικές συζητήσεις ή να επιλέγει ποιοι θα καθίσουν στο ίδιο τραπέζι με επιτρόπους και συμβούλους, τότε η δραστηριότητα αυτή προσεγγίζει περισσότερο τη διαμεσολάβηση lobbying παρά την καθαρή δημοσιογραφία.

Η έρευνα καταγράφει ότι οι βασικοί χορηγοί αυτών των εκδηλώσεων προέρχονται κυρίως από τομείς που επηρεάζονται έντονα από την ευρωπαϊκή νομοθεσία – τεχνολογία, φαρμακοβιομηχανία και ενέργεια. Παράλληλα, οι επίτροποι και αξιωματούχοι που εμφανίζονται συχνότερα σε αυτά τα events είναι όσοι χειρίζονται χαρτοφυλάκια όπως η ψηφιακή πολιτική, ο ανταγωνισμός, το εμπόριο και η υγεία.

Ο ρόλος του Politico

Το Politico θεωρείται από πολλούς ο οργανισμός που άλλαξε ριζικά την κουλτούρα των events στις Βρυξέλλες μετά την είσοδό του στην ευρωπαϊκή αγορά το 2015. Πρώην εργαζόμενοι περιγράφουν πως εισήγαγε ένα αμερικανικό, λαμπερό ύφος, με επαγγελματικό φωτισμό, σκηνικά τηλεοπτικού τύπου και πολιτικούς που αντιμετωπίζονταν σαν σταρ. Σύμφωνα με διαφημιστικό υλικό που εξετάστηκε στην έρευνα, τα πακέτα χορηγίας του Politico κυμαίνονταν από 35.000 έως 85.000 ευρώ και περιλάμβαναν δυνατότητες συμμετοχής σε πάνελ, πρόσβαση σε επιλεγμένους καλεσμένους και κατ’ ιδίαν συνεντεύξεις.

Το ετήσιο γκαλά Politico 28 εξελίχθηκε σταδιακά σε μια μορφή όσκαρ της ευρωπαϊκής εξουσίας. Στην έκδοση του 2025 υπήρχαν 35 τραπέζια, από τα οποία τα 22 ήταν χορηγούμενα. Σύμφωνα με συμμετέχοντες, ένα τραπέζι μπορούσε να κοστίζει έως και 30.000 ευρώ, με αντάλλαγμα branding, συνεντεύξεις επί σκηνής και πρόσβαση σε Ευρωπαίους αξιωματούχους.

Στην ίδια εκδήλωση, στελέχη της Google κάθονταν κοντά σε αξιωματούχους που χειρίζονται την ευρωπαϊκή τεχνολογική πολιτική, ενώ ο γενικός διευθυντής της Gsma βρέθηκε στο ίδιο τραπέζι με την επίτροπο Ανταγωνισμού Τερέζα Ριμπέρα, σε μια περίοδο όπου ο τηλεπικοινωνιακός κλάδος ανέμενε κρίσιμες αποφάσεις συγχωνεύσεων.

Το ίδιο μοντέλο ακολουθούν πλέον και άλλα ευρωπαϊκά μέσα. Το Euractiv προσφέρει χορηγίες πάνελ και “ευκαιρίες ομιλίας” σε εκδηλώσεις πολιτικής επιρροής, ενώ το Euronews διαφημίζει στρογγυλά τραπέζια ως δυνατότητα προσέγγισης κυβερνητικών αξιωματούχων και policymakers. Το Parliament Magazine οργανώνει ιδιωτικά δείπνα με ευρωβουλευτές και συμβούλους πολιτικής, ακόμη και μέσα ή γύρω από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Δεν είναι μόνο το lobbying… 

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο το lobbying αλλά και τη θέση της δημοσιογραφίας μέσα σε αυτό το σύστημα. Πολλοί δημοσιογράφοι καλούνται να συντονίζουν χορηγούμενες συζητήσεις ή να συμμετέχουν σε ιδιωτικές εκδηλώσεις εταιρειών που παράλληλα καλύπτουν δημοσιογραφικά.

Ο επικεφαλής του γαλλικού μέσου Contexte, υποστήριξε ότι «τα έσοδα από τέτοιες εκδηλώσεις δεν αντισταθμίζουν τον κίνδυνο απώλειας της αντίληψης ανεξαρτησίας». Όπως είπε, «όταν βλέπω ανταγωνιστές να πουλούν ιδιωτική πρόσβαση στους δημοσιογράφους τους, θεωρώ ότι έχει ξεπεραστεί μια γραμμή».

Οι επικριτές του συστήματος υποστηρίζουν ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη lobbying — το οποίο θεωρείται θεμιτό κομμάτι της δημοκρατικής διαδικασίας — αλλά η άνιση πρόσβαση. Οι μεγάλες εταιρείες και οι οικονομικά ισχυροί τομείς έχουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτούν συνεχώς τους χώρους όπου πολιτικοί, δημοσιογράφοι και λομπίστες συναντώνται ανεπίσημα, σε αντίθεση με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που συχνά δεν μπορούν να ανταγωνιστούν οικονομικά.

Ειδικοί του lobbying επισημαίνουν ότι το ανεπίσημο lobbying αποτελεί περίπου το 80% της δουλειάς ενός λομπίστα στις Βρυξέλλες και ότι το ουσιαστικό ερώτημα είναι ποιος έχει τη μεγαλύτερη πρόσβαση και πώς αυτό επηρεάζει τη σκέψη των policymakers. Στο τέλος, ίσως η συνομιλία του Στέφαν Όελριχ με την φον ντερ Λάιεν στο gala του Politico να αφορούσε απλώς τον καιρό στις Βρυξέλλες. Όμως, όπως παρατηρεί η έρευνα, αυτό δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Η παρουσία του εκεί είχε ήδη περάσει το μήνυμα.