Όταν γνώρισα τον Olof Palme, έναν πρωθυπουργό της διπλανής πόρτας

Στην Σουηδία έμεινα από τον Δεκέμβριο του 1973 ως τον Ιούνιο του 1986. Στον πέμπτο χρόνο παραμονής μου εκεί (πολύ νωρίς…) μού έδωσαν την σουηδική υπηκοότητα για «κοινωνική προσφορά»! Επειδή εργαζόμουν, μεταξύ άλλων, ως εκπαιδευτικός, είχα τα καλοκαίρια κάποιους μήνες ελεύθερους. Οπότε γινόταν μεγάλο …σουλάτσο, με αυτοκίνητο, σε Ευρώπη και Ελλάδα. Έτσι, αρχές του ’80, βρέθηκα στην Κρήτη, με κάποιο θηλυκό (Ελληνίδα) κι ένα ξημέρωμα …δέσαμε στο Ηράκλειο, όπου μείναμε κάποιες μέρες. Το πρωί κάναμε μπάνιο στην Αμνισό και το απόγευμα ξαμολιόμασταν στα πέριξ της πόλης, στις διάφορες γραφικές κώμες.

Ένα απόγευμα, που ψάχναμε για κάτι ξεχωριστό κι απομακρυνθήκαμε, σταματήσαμε σ’ ένα χωριό. Πηγαίνοντας προς το καφενείο, βλέπω να κάθονται σ’ ένα τραπεζάκι, μόνοι τους, ο Olof Palme και η γυναίκα Lisbeth. Προχώρησα με πλατύ χαμόγελο  και όταν έφτασα μπροστά τους, ρώτησα στα σουηδικά: «Finns det nog’n som talar svenska här?» (υπάρχει κάποιος που να μιλάει σουηδικά, εδώ;) Και οι δύο είπαν με χαμόγελα «Jaaa…» (Ναι…).

Είπα ποιος είμαι, με δύο φράσεις και μάς είπαν να καθίσουμε μαζί τους για ένα τσιπουράκι. Σίγουρα μείναμε μία ώρα και περιέγραφα τη ζωή μου στη Σουηδία που είχα αγαπήσει, αλλά διηγιόμουν και κάποιες σπαρταριστές ιστορίες που τους άρεσαν και γελούσαν τρανταχτά. Χαιρετηθήκαμε και φύγαμε. Α! Το ζευγάρι ήταν ντυμένο πολύ απλά με σορτσάκια και φανελάκια, ίσως και αγορασμένα από τα φτηνά σουηδικά Hennes & Mauritz.

 

Όταν επέστρεψα στη Σουηδία, έγραψα ένα πολύ κολακευτικό σημείωμα για τη συνάντηση με το ζεύγος Palme στην Κρήτη, στο ελληνικό περιοδικό της Σουηδίας «Μεταναστευτικά Νέα». Δεν περίμενα καθόλου αυτό που συνέβη. Να πω ότι οι Σουηδικές αρχές, ρίχναν πάντα μια «ματιά» σ’ όλα τα ξενόγλωσσα περιοδικά των μεταναστών, για να έχουν κάποια ιδέα για τυχόν προβλήματά τους. Φαίνεται ότι είδαν το σημείωμά μου για τον Palme και του το προώθησαν.

Έτσι κάποιο απόγευμα χτύπησε το τηλέφωνο. (Όταν χτυπούσε το τηλέφωνό μου, εγώ απαντούσα με το όνομά μου. Μόνο «Πάνος»). Και όταν είπα στο τηλέφωνο «Πάνος», άκουσα: Olof Palme. Ξαφνιάστηκα, το κατάλαβε και μου είπε αμέσως ευχαριστίες για το κολακευτικό κομμάτι. Μάλιστα συμπλήρωσε, ότι δεν ξεχνούν με τη γυναίκα του, την ιστορία που τους διηγήθηκα με την αγράμματη, αλλά τετραπέρατη γριά….

Τις επόμενες ημέρες από το τηλεφώνημα, διηγήθηκα σε κάποιους φίλους το περιστατικό και το πόσο με εντυπωσίασε, εμένα, τον καταγόμενο από την Μεσόγειο και ειδικά από την Ελλάδα! Ένας απ’ αυτούς, ο Arnfinn, πανεπιστημιακός, μου διηγήθηκε ότι σε κάποια εορταστική βραδιά με δείπνο, από το Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, ήταν καλεσμένος και ο Palme.

Η ηγεσία του Πανεπιστημίου δεν κάθισε σε ξεχωριστό τραπέζι με τον πρωθυπουργό (για γλείψιμο), όχι!, αλλά τα μέλη της διασκορπίστηκαν σε διάφορα τραπέζια και σ’ ένα απ’ αυτά, κάθισε ο Palme. Προς το τέλος της βραδιάς, άρχισαν σιγά-σιγά να σηκώνονται οι συνδαιτυμόνες. Σηκώθηκε κι ο Palme και επειδή είδε κάποια βαβούρα από τον κόσμο που έβγαινε απ’ την αίθουσα, αυτός περίμενε όρθιος στο τραπέζι του κι άρχισε να μαζεύει τα πιάτα του τραπεζιού μαζί, καθώς και τα μαχαιροπήρουνα μαζί, για να διευκολύνει, τους σερβιτόρους…

Ουδείς προφήτης, ουδείς…

Κυνηγημένος και στη …Σουηδία ο Palme και να μία χαρακτηριστική (σχετική μ’ αυτό) ιστορία, που θα σας πω τώρα και που το εξηγεί περίτρανα. Λοιπόν, αρχές της δεκαετίας του 1980 ο πρώτος γιος του Palme, ο Joakim_Palme (τώρα, Καθηγητής Εθνολόγος, όχι δεν έγινε με βύσμα, λόγω ονόματος…) μετά τις σπουδές του, στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, βρέθηκε για μεταπτυχιακά, στο πανεπιστήμιο Harvard της Αμερικής. Το 1984, το Harvard, προσκάλεσε τον πρωθυπουργό Olof Palme, για μία διάλεξη στους φοιτητές του, η οποία, είχε ιστορική σημασία, λόγου του περιεχομένου της: «Απασχόληση και κοινωνικό κράτος» (Employment and Welfare), χαρακτηρίστηκε δε ως «λαμπρή»! Το Harvard πρόσφερε 5.000 δολάρια στον Πάλμε και αυτός αρνήθηκε σεμνά την αμοιβή, οπότε το Harvard δεν επέμενε.

Θέλοντας το Πανεπιστήμιο να κάνει, με τη …σειρά του, κάτι για τον Palme, δεν δέχτηκε τα δίδακτρα των 30.000(;) δολαρίων που κόστιζαν οι ετήσιες σπουδές του γιου του. Οι εφημερίδες έγραψαν τιμητικά λόγια για τον Palme, εκτός από έναν γνωστό Γαλλοσουηδό δημοσιογράφο-λιβελογράφο, τον Jan Guillou, καταδικασμένον ως κατάσκοπο της KGB! Αυτός, αδίστακτος (hänsynslös), πρόσβαλλε τον Palme, ισχυριζόμενος δημόσια, ότι για τα 30.000 δολάρια που του «χαρίστηκαν», έπρεπε να πληρώσει φόρο (γύρω στο 35-40%) και τον κατηγόρησε για «φοροδιαφυγή». (Τα έζησα, αφού ήμουν στη Στοκχόλμη, τότε).

O Ρalme αρνήθηκε να πληρώσει και άφησε τη δικαιοσύνη να αποφασίσει, η οποία τον απάλλαξε πανηγυρικά! (Φαντάζεστε να γινόταν κάτι τέτοιο εδώ; Έ, ρε πλάκες Χατζηαβάτη μου…) Να σας πω, τώρα, ότι αυτά που γράφω επιβεβαιώνονται από τον Henrik Berggren, βιογράφο του Πάλμε, αλλά και από τον ξεχωριστό Ελληνοσουηδό δημοσιογράφο, Γιώργο Λογοθέτη, βιογράφο του Μίκη Θεοδωράκη αλλά και του Olof Palme.

Εγώ γνώριζα τον Joakim Palme, ο οποίος έμενε σ’ ένα δυαράκι στο πίσω κατηφοριστό μέρος του σπιτιού της οικογένειας (σάς τα δείχνω στην επόμενη κάρτα και προσέξτε την…) κι όταν πήγε στο Χάρβαρντ, για να μη μένει άδειο το δυαράκι και για να υπάρχει κάποιο έσοδο, το νοίκιασε ο καλός μου φίλος Σπύρος Καραολίδης, Κύπριος, φίλος καλός του Joakim αλλά και του Olof. Είχα βρεθεί αρκετές φορές εκεί, αλλά και στο υπόλοιπο σπίτι. Και για να δείτε τη σεμνότητα της οικογένειας Πάλμε, αλλά και της Σουηδίας γενικότερα, ο Joakim είχε ένα παλιό Saab κι επειδή όλο κάτι παρουσίαζε, πήγαινε ο φίλος Δήμος Καρέλλας, καθηγητής φυσικός και έβαζε «χέρι», καμιά φορά κι εγώ. (Α! Πλενόμασταν μετά…)

Απλότητες του Palme

1. Πήγαινε να ψωνίσει μόνος του στο σούπερ μάρκετ και γύριζε με δύο σακούλες γεμάτες. Τον είδε ο Σπύρος Καραολίδης που ανέβαινε την ανηφορίτσα για το σπίτι του και του πρότεινε να τον βοηθήσει. Ο Ούλοφ αρνήθηκε, λέγοντας ότι είναι άσκηση!

2. Μάρτυς στο γεγονός που θα πω τώρα η γυναίκα του Γιώργου Λογοθέτη, η Φωτεινή και η μητέρα της, όταν μπαίνοντας σ’ ένα σούπερ μάρκετ, είδαν σ’ ένα ταμείο να περιμένουν η Λίσμπετ, γυναίκα του Πάλμε, φορτωμένη και ίδιος ο Πάλμε να έχει στον ώμο του ένα χαλί τυλιγμένο ρολό! Όταν κάποιος προσφέρθηκε να βοηθήσει αυτός χαμογέλασε και δε δέχτηκε Δεν μπορούσε να το πιστέψει η (Ελληνίδα) μητέρα της Φωτεινής…

3. Σε μια υπαίθρια ανοιχτή λαϊκή εκδήλωση, παραβρέθηκε και ο Ούλοφ Πάλμε και συναντήθηκε με τον Γιώργο Λογοθέτη και την Φωτεινή, καθώς και το νεογέννητο κοριτσάκι τους που κρατούσανε, την Μαρίνα. Χάρηκε που την είδε ο Πάλμε και την πήρε στην αγκαλιά του, αλλά φωτογραφία δε ζητάω…

Η κηδεία του Πάλμε

Συμπληρώθηκαν φέτος (2026) 40 χρόνια από τη δολοφονία του! Δεν θέλω να μιλήσω για τη δολοφονία του, όχι ότι ξέρω τίποτα …μυστικά, αλλά γιατί από ό,τι έχω καταλάβει, «κανείς δεν πρέπει να μιλάει και να σχολιάζει τη δολοφονία». Σεβαστόν! Ακόμα και ειδικοί δεν μιλάνε, όπως ο Σουηδός ρεμπέτης Åke (πολύ στενός φίλος μου), με σπίτι στα Εξάρχεια, μεγάλος νομικός και πρόεδρος του σουηδικού Αρείου Πάγου. Αυτός, όταν συζητούσαμε το θέμα Ρalme, έλεγε …αυτολεξεί, αυτό στο οποίο κατέληξε η Σουηδική Δικαιοσύνη και τίποτ’ άλλο!

Α. Στην κηδεία του Olof Palme, το μόνο τραγούδι που ακούστηκε ήταν «Ο καημός» του Μίκη Θεοδωράκη, με τίτλο στα σουηδικά, «Sång för frihet», («Τραγούδι για την ελευθερία»), με ερμηνεύτρια την Φιλανδέζα Arja Saijonmaa. Μην παραξενεύεστε! Οι Σουηδοί, οι Γερμανοί και οι Λατινοαμερικάνικοι, αγαπούσαν και αγαπούν τον Μίκη, περισσότερο από τους Έλληνες! Ναι, ορκίζομαι και οι δύσπιστοι, ας μιλήσουν σχετικά, με τον Δημήτρη Τυπάλδο και τον Γιώργο Λογοθέτη. (Κάποιοι που το έχουμε δει με τα μάτια μας και το βλέπουμε ακόμα, ΔΕΝ το συζητάμε το θέμα…).

 

Β. Από πλευράς επίσημων Ελλήνων, στην τελετή της κηδείας, βρέθηκαν, καλεσμένοι από την οικογένεια Πάλμε, η Μελίνα Μερκούρη και Γιώργος Παπανδρέου. Παραβρέθηκε και ο Ανδρέας καθώς και ο Παπούλιας, αλλά αυτοί δεν ήταν επίσημα καλεσμένοι και ξέρω πολύ καλά τι λέω. Όποιος θέλει επιβεβαίωση, ας ψάξει τα ντοκουμέντα του Γιώργου Λογοθέτη.

Ο Ανδρέας, βέβαια, ήρθε για να πουλήσει μούρη και (ενδεχομένως;) να τον έπιασαν τα συναισθηματικά του επειδή το 1981 που βγήκε πρώτη φορά πρωθυπουργός, στην προεκλογική εκστρατεία, ο Palme τον στήριξε. Όμως κάποια στιγμή ο Palme απομακρύνθηκε από τον Ανδρέα, γιατί αυτός …κατηγόρησε (εδώ, γελάνε…) το Σουηδικό Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα (το οποίο «αντέγραψε», τη χρονιά 1968-1969 που ήταν πολιτικά εξόριστος εκεί, πριν πάει στον Καναδά) και μετά πρόβαλε ως καλύτερο το …σοσιαλιστικό ΠΑΣΟΚ. (Vad kan jag kommentera? Partiets nuvarande fall, är min kommentar…).

Και ένα υπερσυντέλικο, υστερόγραφο!

Στην τραγωδία «Αντιγόνη» του Σοφοκλή (στίχοι 620-623), διαβάζουμε: «τὸ κακὸν δοκεῖν ποτ᾽ ἐσθλὸν τῷδ᾽ ἔμμεν’ ὅτῳ φρένας θεὸς ἄγει πρὸς ἄταν», ήγουν, τουτέστι, δηλαδή, με άλλους λόγους ήτοι: «Αν θέλει ο θεός να σπρώξει κάποιον στη συμφορά, σκοτίζει το μυαλό του και το κακό το εκλαμβάνει για καλό». Το πήραν και τα …Λατινόπουλα και το έκαναν βάιραλ βάζοντας τον Δία, ενώ αργότερα έλαβε και βιβλική μορφή: «μωραίνει Κύριος ὃν βούλεται ἀπολέσαι». Η φράση. δεν υπάρχει αυτούσια στη Βίβλο, γιατί «τις αλήθειες τις φοβάται κι ο Θεός», όπως έλεγε ο ανάπηρος Αντριτσο-Πεντελέος… Σα να μου φαίνεται (άποψή μου είναι…) ότι ο Θεός μώρανε πολλούς «πρωτοκλασάτους» πολιτικούς μας κι έτσι, είναι σαν να μην υπήρξαν ποτέ! (Θα μπορούσε να πει κανείς κάτι τέτοιο για τον Πάλμε;)