Θύελλα αντιδράσεων για “Σπιτάκια Ανακύκλωσης” – Τι απαντούν κυβέρνηση και ΤΕΧΑΝ

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με πληροφορίες, η εταιρεία εγκαταλείπει στην πράξη το μοντέλο των «Σπιτιών Ανακύκλωσης», το οποίο για χρόνια προέβαλλε ως την πλέον σύγχρονη και αποτελεσματική λύση για την ανακύκλωση, και στρέφει πλέον το ενδιαφέρον της στο νέο σύστημα επιστροφής συσκευασιών που σχεδιάζεται να εφαρμοστεί μέσω των αλυσίδων σουπερμάρκετ.

Πρόκειται για το σύστημα εγγυοδοσίας DRS (Deposit Return System), βάσει του οποίου κάθε πλαστικό μπουκάλι ή μεταλλικό κουτάκι θα επιβαρύνεται με επιπλέον χρέωση 10 λεπτών κατά την αγορά του. Το ποσό αυτό θα επιστρέφεται στον καταναλωτή όταν παραδίδει την άδεια συσκευασία σε ειδικά μηχανήματα που θα εγκατασταθούν στα σουπερμάρκετ.

Τα πορίσματα των ελέγχων

Τα «Σπιτάκια Ανακύκλωσης» έκαναν την εμφάνισή τους πριν από περίπου δύο δεκαετίες, ωστόσο η μεγαλύτερη εξάπλωσή τους σημειώθηκε μετά το 2019, όταν προωθήθηκαν συστηματικά από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός, μαζί με κυβερνητικά στελέχη, συμμετείχε σε εκδηλώσεις εγκαινίων, στις οποίες παρευρισκόταν και ο τότε πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Τζέφρι Πάιατ. Η υπόθεση, όμως, απέκτησε διαφορετική διάσταση όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ξεκίνησε έρευνα για τις συμβάσεις προμήθειας των μηχανημάτων, μεγάλο μέρος των οποίων χρηματοδοτήθηκε από ευρωπαϊκούς πόρους μέσω του ΕΣΠΑ.

Ήδη εδώ και δύο χρόνια έχουν δημοσιοποιηθεί τα πορίσματα της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ), στα οποία καταγράφονται σοβαρές παρατηρήσεις για τον τρόπο διεξαγωγής των σχετικών διαγωνισμών. Σύμφωνα με τα ευρήματα, τρεις φορείς διαχείρισης απορριμμάτων –ο ΕΔΣΝΑ στην Αττική, ο ΦΟΔΣΑ Πελοποννήσου και ο ΕΣΔΑΚ στην Κρήτη– προμηθεύτηκαν συνολικά 240 «Σπιτάκια Ανακύκλωσης», καταβάλλοντας περίπου 300.000 ευρώ για κάθε μονάδα, ενώ, σύμφωνα με τα ίδιαπορίσματα, υπήρχαν αντίστοιχα μηχανήματα στην αγορά με κόστος περίπου 66.000 ευρώ.

Παράλληλα, αντίστοιχες προμήθειες πραγματοποιήθηκαν και μέσω του προγράμματος «Αντώνης Τρίτσης», με αποτέλεσμα η συνολική επιβάρυνση των δημόσιων ταμείων να εκτιμάται ότι ξεπέρασε τα 80 εκατομμύρια ευρώ. Η κυβέρνηση είχε υποστηρίξει ότι η ανάπτυξη του συγκεκριμένου δικτύου θα ενίσχυε σημαντικά τις επιδόσεις της χώρας στην ανακύκλωση. Ωστόσο, τα αποτελέσματα δεν επιβεβαίωσαν αυτές τις προσδοκίες, καθώς το ποσοστό ανακύκλωσης της Ελλάδας παραμένει περίπου στο 18%, ουσιαστικά αμετάβλητο σε σχέση με πριν από επτά χρόνια, παρά τη δέσμευση της χώρας να προσεγγίσει το 60% έως το 2030.

Οι τελευταίες εξελίξεις με τα Σπιτάκια Ανακύκλωσης

Τις τελευταίες ημέρες ήρθαν στο φως και οι έρευνες της Υπηρεσίας Εσωτερικών Υποθέσεων, στελέχη της οποίας πραγματοποίησαν εφόδους στις εγκαταστάσεις της εταιρείας σε Δάφνη, Παλλήνη και Ασπρόπυργο, κατόπιν εντολής της ΕυρωπαϊκήςΕισαγγελίας, στο πλαίσιο της διερεύνησης της υπόθεσης.

Σχεδόν ταυτόχρονα, η ΤΕΧΑΝ γνωστοποίησε ότι διακόπτει την υποστήριξη των «Σπιτιών Ανακύκλωσης», παύοντας να καλύπτει τόσο το κόστος του προσωπικού που εξυπηρετούσε τους πολίτες όσο και τις δαπάνες ηλεκτροδότησης των εγκαταστάσεων. Σύμφωνα με πληροφορίες, έχει επίσης λήξει η συμφωνία που προέβλεπε τη χορήγηση εκπτωτικών κουπονιών σε όσους παρέδιδαν συγκεκριμένες ποσότητες ανακυκλώσιμων υλικών.

Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι η εταιρεία, έχοντας ολοκληρώσει την πώληση των μηχανημάτων, προσδοκούσε να εξασφαλίσει και συμβάσεις με τους δήμους για τη διαχείριση των υλικών που συγκεντρώνονταν μέσω των εγκαταστάσεων. Το ενδεχόμενο αυτό, ωστόσο, δεν προχώρησε. Αντίθετα, πρόσφατα ο περιφερειάρχης Αττικής Νίκος Χαρδαλιάς ενημέρωσε δημάρχους ότι προγραμματίζεται διαγωνισμός για τη δημιουργία περίπου 1.000 «Γωνιών Ανακύκλωσης», στις οποίες ενδέχεται να ενταχθούν και τα περίπου 130 «Σπιτάκια Ανακύκλωσης» που λειτουργούν σήμερα στην Αττική.

Η απάντηση της TEXAN

Στην αντεπίθεση περνά η TEXAN μετά τα δημοσιεύματα για τις καταγγελίες που αφορούν υπερκοστολογήσεις στα «σπιτάκια ανακύκλωσης». Με την ανακοίνωσή της, η TEXAN απορρίπτει κατηγορηματικά τις καταγγελίες σε βάρος της, κάνοντας λόγο για οργανωμένη επιχείρηση δυσφήμησης και αφήνει αιχμές κατά ανταγωνιστών, πολιτικών προσώπων και άλλων εμπλεκόμενων φορέων.

Υπενθυμίζεται ότι στο επίκεντρο του ελέγχου από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία βρίσκεται ο διαγωνισμός της Περιφέρειας Αττικής, που διενεργήθηκε πριν από περίπου έξι χρόνια, για την προμήθεια 248 «Σπιτιών Ανακύκλωσης», συνολικού προϋπολογισμού περίπου 83 εκατομμυρίων ευρώ. Η έρευνα εξετάζει και το κόστος προμήθειας των συστημάτων, καθώς η συμβατική αξία τους διαμορφώθηκε σε περίπου 300.000 ευρώ ανά «Σπίτι Ανακύκλωσης».

Σημειώνεται ότι η εταιρεία ανακοίνωσε πριν από λίγες ημέρες ότι διακόπτει τη συνεργασία της για τη λειτουργία των Πολυκέντρων Ανακύκλωσης στην Αττική, ενώ από την πλευρά του Ειδικού Διαβαθμιδικού Συνδέσμου Νομού Αττικής (ΕΔΣΝΑ) έχουν διατυπωθεί αιτιάσεις σχετικά με τη μη παράδοση περίπου 15.000 τόνων ανακυκλώσιμων υλικών. Η ανακοίνωση της εταιρείας:

1) Ισχύει ότι ο πρόσφατος κύκλος ψευδών και συκοφαντικών δημοσιευμάτων για τα Πολυκέντρα Ανακύκλωσης ξεκίνησε μετά την ανακήρυξη (στις 3.7.2026) του Αναδόχου σε δύο Διεθνείς Διαγωνισμούς προμήθειας εξοπλισμού ανακύκλωσης που διενέργησε η DRS HELLAS ;

2) Ποιος επιχειρηματίας και για ποιο λόγο απευθύνθηκε σε τηλεοπτικό σταθμό και ζήτησε να παιχθεί ψευδές και συκοφαντικό θέμα για τα Πολυκέντρα Ανακύκλωσης;

3) Για ποιο λόγο δημοσιεύματα επικαλούνται πόρισμα της ΕΔΕΛ για τιμή αγοράς 66.000€, όταν το συγκεκριμένο πόρισμα Ελέγχου της ΕΔΕΛ αναφέρει ρητά ότι ανταγωνιστική εταιρία κατέθεσε οικονομική προσφορά 332.072 € (267.800 € πλέον ΦΠΑ) ανά Πολυκέντρο Ανακύκλωσης στο Διεθνή Διαγωνισμό του ΦΟΔΣΑ Πελοποννήσου; (Συνημμένο: το σχετικό απόσπασμα της Έκθεσης Ελέγχου της ΕΔΕΛ.)

4) Για ποιο λόγο δεν ανοίγει η οικονομική προσφορά ανταγωνιστικής εταιρίας που κατέθεσε οικονομική προσφορά στο Διεθνή Διαγωνισμό του ΕΣΔΑ Κρήτης, για να αποδειχθεί ότι και σε 2ο Διαγωνισμό η ανταγωνιστική εταιρία προσέφερε τιμή 332.072 €;

5) Ισχύει ότι υπάρχει απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου (Νο 1345-2024) που έχει αποφασίσει αμετάκλητα ότι δεν υπάρχει καμία υπερκοστολόγηση, καμία φωτογραφική διάταξη και όλοι οι διαγωνισμοί για τα Πολυκέντρα Ανακύκλωσης είναι άψογοι;

(Συνημμένο: το σχετικό απόσπασμα της Απόφασης της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, που αποτελεί -βάσει του Συντάγματος- το Ανώτατο Δημοσιονομικό Δικαστήριο της χώρας και οι αποφάσεις του είναι αμετάκλητες.

Σημειώνεται ότι η εν λόγω Απόφαση εκδόθηκε αποφασίζοντας για τα επιχειρήματα της ΕΔΕΛ, καθόσον η Έκθεση Ελέγχου της ΕΔΕΛ είχε κοινοποιηθεί στο Ελεγκτικό Συνέδριο με αποτέλεσμα για το θέμα αυτό να επιληφθεί και να αποφασίσει η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου.)

6) Ποια η οικογενειακή σχέση του πληρεξούσιου δικηγόρου της ανταγωνιστικής εταιρίας με Γενικό Γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου συγκεκριμένης Κυβέρνησης επί 8 έτη;

7) Ποια η σχέση σημερινού Προέδρου Κοινοβουλευτικού Κόμματος, που με δηλώσεις του αναφέρεται σε κόστος 66.000€ ανά Πολυκέντρο, με τον εν λόγω Γενικό Γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου και το συγκεκριμένο Κόμμα;

8) Ο τομεάρχης ποιανού Κοινοβουλευτικού κόμματος και με ποια ιδιότητα προσπάθησε να εντάξει φωτογραφικές τεχνικές προδιαγραφές υπέρ συγκεκριμένης εταιρίας στους Διαγωνισμούς της DRS HELLAS;

9) Ισχύει ότι η Πρέσβειρα της χώρας προέλευσης ανταγωνιστικής εταιρίας έκανε συνάντηση στην Πρεσβεία με τον Νόμιμο Εκπρόσωπο Οργανισμού της Κυβέρνησης κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης των προσφορών των Ανοικτών Διεθνών Διαγωνισμών της DRS HELLAS για την επιλογή των αναδόχων για την προμήθεια εξοπλισμού ανακύκλωσης, με αντικείμενο της συνάντησης αυτούς τους διαγωνισμούς;

10) Για ποιο λόγο δημοσιεύματα επικαλούνται ότι η λειτουργία Πολυκέντρων Ανακύκλωσης σε ΦΟΔΣΑ διακόπηκε με υπαιτιότητα εταιρίας, ενώ έχουν αναρτηθεί επίσημα Δελτία Τύπου στα sites των ΦΟΔΣΑ ότι ολοκληρώθηκε η σύμβαση λειτουργίας και οι ΦΟΔΣΑ (με δική τους αποκλειστική υπαιτιότητα) έχουν καθυστερήσει να επιλέξουν νέο ανάδοχο;

Η τοποθέτηση Μαρινάκη

Για σαφές θεσμικό πλαίσιο για κάθε δαπάνη σε εξοπλισμό ανακύκλωσης και 13 εγκεκριμένα ολιστικά σχέδια, ένα για κάθε Περιφέρεια της χώρας, μίλησε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, απαντώντας στην ενημέρωση των πολιτικών συντακτών για τα δημοσιεύματα σχετικά με τα λεγόμενα «σπιτάκια ανακύκλωσης». Παράλληλα, δεν έδωσε απάντηση σχετικά με το ποιος θα αναλάβει το έργο της ανακύκλωσης μετά τη σύγκρουση του ΕΣΔΝΑ με την Texan, που έχει αναλάβει τη λειτουργία της σε Αττική, Πελοπόννησο και Κρήτη.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος ρωτήθηκε ως εξής: «Αυτές τις μέρες διαβάζουμε αρκετά δημοσιεύματα για τα σπιτάκια ανακύκλωσης και γίνεται λόγος για νέο πάρτι εκατομμυρίων. Επειδή το ‘19 ο πρωθυπουργός είχε παρευρεθεί σε εγκαίνια παραγωγής τέτοιας μονάδας μηχανημάτων, είχε πει για τετραπλό όφελος στους πολίτες. Όμως η ανακύκλωση σήμερα, παραμένει σε πάρα πολύ χαμηλό ποσοστό και πολύ μακριά από τον στόχο που έχει τεθεί. Τι έχει πάει τόσο λάθος;». Ο κ. Μαρινάκης απάντησε ξεκαθαρίζοντας ότι η κυβέρνηση «απαντά θεσμικά». Παράλληλα πρόσθεσε ότι έχει «βαρεθεί» να δέχεται ερωτήσεις για φήμες και δημοσιεύματα, ιδίως όταν συνδέονται με δικαστικές υποθέσεις. «Εμείς απαντάμε θεσμικά», είπε.

Ο κ. Μαρινάκης υπενθύμισε ότι, όπως είχε απαντήσει και σε προηγούμενη ενημέρωση, για το συγκεκριμένο ζήτημα το αρμόδιο υπουργείο έχει δώσει ήδη τρεις απαντήσεις σε ερωτήσεις στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου.

Αναφερόμενος ευρύτερα στην ανακύκλωση, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος υπογράμμισε ότι από τον Σεπτέμβριο του 2024 έχουν τεθεί από την κυβέρνηση σαφείς κανόνες για το πώς εντάσσεται κάθε επένδυση στον τομέα αυτό. Όπως είπε, κάθε επένδυση στην ανακύκλωση πρέπει πλέον να εντάσσεται σε ένα ολιστικό σχέδιο για κάθε Περιφέρεια, εγκεκριμένο από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο εξυπηρετεί τους στόχους του Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων και τεκμηριωμένα συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων ανακύκλωσης της χώρας.

Σύμφωνα με τον κ. Μαρινάκη, σήμερα υπάρχουν για πρώτη φορά 13 εγκεκριμένα ολιστικά σχέδια από το ΥΠΕΝ, ένα για κάθε Περιφέρεια, τα οποία καλύπτουν το σύνολο της χώρας ως προς τη χωριστή συλλογή αποβλήτων. Τα σχέδια αυτά περιγράφουν τον αναγκαίο εξοπλισμό για χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, ανακυκλώσιμων υλικών, πράσινων και ογκωδών αποβλήτων.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος εξήγησε ότι κάθε τμήμα του εξοπλισμού περιλαμβάνει επενδυτικό και λειτουργικό κόστος, ενώ ποσοτικοποιείται και η συνεισφορά του εξοπλισμού ανά ρεύμα συλλεγόμενων αποβλήτων. «Στο εξής κάθε δαπάνη σε εξοπλισμό ανακύκλωσης που θα προμηθεύονται ΦΟΣΔΑ και δήμοι και θα χρηματοδοτείται από πόρους του ΕΣΠΑ, εθνικούς πόρους ή τέλος ταφής, θα πρέπει να εμπεριέχεται στο σχέδιο χωριστής συλλογής του οικείου ΦΟΣΔΑ», ανέφερε ο κ. Μαρινάκης. Παράλληλα, σημείωσε ότι η χρηματοδότηση για την απόκτηση του συγκεκριμένου εξοπλισμού είναι εξασφαλισμένη από πόρους του ΕΣΠΑ και του τέλους ταφής.

Σε ό,τι αφορά ειδικά την προμήθεια μηχανημάτων από το νέο σύστημα ανακύκλωσης για την επιστροφή του εγγυοδοτικού αντιτίμου, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος διευκρίνισε ότι αυτή αποτελεί ευθύνη του νέου φορέα DRS Ελλάς. Αντίστοιχα, για την παύση υποστήριξης λειτουργίας εξοπλισμού ανακύκλωσης από έναν οικονομικό φορέα προς τον ΕΣΔΝΑ, ο κ. Μαρινάκης τόνισε ότι η κυβέρνηση δεν έχει καμία ανάμειξη, καθώς πρόκειται για ζήτημα λειτουργίας και ευθύνης του ΕΣΔΝΑ.

Νέα οσμή σκανδάλου;

Πάντως ένα νέο βαρίδι σκανδάλου πλανάται πάνω από την κυβέρνηση, καθώς η υπόθεση των «Σπιτιών Ανακύκλωσης» κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ακόμη μία πολιτική εστία πίεσης. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις καταγγελίες για υπερκοστολογήσεις, τις έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας ή τα πορίσματα που έχουν ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Αφορά κυρίως το γεγονός ότι ένα έργο το οποίο προβλήθηκε ως εμβληματική μεταρρύθμιση της «πράσινης ανάπτυξης» εμφανίζεται σήμερα να έχει αποτύχει στους βασικούς του στόχους, ενώ η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης στην ανακύκλωση.

Η πολιτική διάσταση γίνεται ακόμη πιο έντονη επειδή η συγκεκριμένη πρωτοβουλία συνδέθηκε δημόσια με την ίδια την κυβέρνηση και προσωπικά με τον πρωθυπουργό, ο οποίος το 2019 είχε παρουσιάσει το εγχείρημα ως παράδειγμα τεχνολογικής και περιβαλλοντικής προόδου. Επτά χρόνια αργότερα, όμως, τα ποσοστά ανακύκλωσης παραμένουν ουσιαστικά στάσιμα, τα δημοτικά τέλη όχι μόνο δεν μειώθηκαν αλλά αυξάνονται, ενώ τα ίδια τα «Σπιτάκια» φαίνεται να εγκαταλείπονται, με τους δήμους να καλούνται πλέον να αναλάβουν το κόστος της λειτουργίας τους.

Την ίδια στιγμή ανοίγει ένα ακόμη μεγαλύτερο οικονομικό μέτωπο. Το νέο σύστημα DRS και τα ολιστικά σχέδια των Περιφερειών προϋποθέτουν επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ για νέο εξοπλισμό, αλλά και ιδιαίτερα υψηλό ετήσιο λειτουργικό κόστος. Εφόσον οι σχεδιασμοί αυτοί υλοποιηθούν χωρίς ουσιαστική βελτίωση των επιδόσεων, είναι πιθανό να αναζωπυρωθούν τα ερωτήματα για το κατά πόσο η χώρα επαναλαμβάνει ένα μοντέλο δαπανηρών προμηθειών χωρίς αντίστοιχο περιβαλλοντικό αποτέλεσμα.

Το πολιτικό πρόβλημα για την κυβέρνηση δεν περιορίζεται πλέον στο παρελθόν, αλλά επεκτείνεται και στο μέλλον. Οι πολίτες καλούνται να πληρώσουν ακριβότερα προϊόντα μέσω του συστήματος εγγυοδοσίας και υψηλότερα δημοτικά τέλη για τη λειτουργία των νέων υποδομών, την ώρα που η προηγούμενη μεγάλη επένδυση στην ανακύκλωση αμφισβητείται έντονα ως προς την αποτελεσματικότητα και το κόστος της. Η αντίθεση αυτή είναι δύσκολο να περάσει απαρατήρητη.

Εάν, μάλιστα, οι έρευνες των αρμόδιων αρχών οδηγήσουν σε συγκεκριμένα πορίσματα ή ασκηθούν ποινικές διώξεις, η υπόθεση ενδέχεται να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερες πολιτικές διαστάσεις. Σε μια περίοδο όπου η κυβέρνηση επιχειρεί να αναδείξει την αποτελεσματικότητα και τη χρηστή διαχείριση των δημόσιων πόρων ως βασικά στοιχεία του αφηγήματός της, κάθε νέα εξέλιξη γύρω από τις προμήθειες της ανακύκλωσης μπορεί να μετατραπεί σε σοβαρό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, με επίκεντρο όχι μόνο το κόστος των έργων, αλλά και τη λογοδοσία για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκαν δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι.