Τί έχουν οι έρμοι πρωθυπουργοί και παραιτούνται στην Βρετανία!

Ήρθε η σειρά και των Εργατικών να μπουν στο club! Παρελθόν ο Κιρ Στάρμερ, με 717 μέρες θητείας, έχοντας νικήσει σε εκλογές τον διάδοχο της Τρας, τον ινδικής καταγωγής Ρίσι Σουνάκ. Το σίγουρο είναι πως η πολιτική κρίση που ταλανίζει τη Βρετανία υπερβαίνει το πρόσωπο του πρωθυπουργού: Αφορά πια το παραδοσιακό-δικομματικό πολιτικό σύστημα της χώρας, το οποίο νιώθει ήδη την καυτή ανάσα του Νάιτζελ Φάρατζ…

Η παραίτηση Στάρμερ δεν αποτέλεσε έκπληξη, βρετανικά δημοσιεύματα, ακόμα και ο Αμερικανός πρόεδρος, την είχαν προαναγγείλει. Μια σειρά πολιτικών κρίσεων, σκανδάλων και κακών εκλογικών αποτελεσμάτων οδήγησαν τον εκλεγμένο πρωθυπουργό σε παραίτηση και σε αλλαγή “εν πλω”, καθώς πάρα πολλοί βουλευτές και στελέχη των Εργατικών ζητούσαν την απομάκρυνση του. Είχε δε σημειωθεί μία σειρά ηχηρότατων παραιτήσεων συνεργατών του Στάρμερ και υπουργών της κυβέρνησης του, με πιο χαρακτηριστική αυτή του υπουργού Άμυνας.

Από που να το πιάσεις; Από την συντριβή των Εργατικών στις πρόσφατες τοπικές εκλογές; Το γεγονός ότι ο Στάρμερ ήταν “ανεμοδούρας”, αλλάζοντας διαρκώς κατεύθυνση σε κρίσιμα οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα; Το σκάνδαλο με τον διορισμό του Πίτερ Μάντελσον ως πρέσβη στις ΗΠΑ, όταν ήταν γνωστές οι επαφές του με τον διαβόητο Τζέφρι Επστάϊν, με τον Μάντελσον να κατηγορείται πια για διαρροή κρατικών μυστικών και ευαίσθητων κυβερνητικών πληροφοριών; Ή την πολιτική του Στάρμερ στο μεταναστευτικό που έχει φέρει μέρος της βρετανικής κοινωνίας στα όρια της εξέγερσης;

Είναι νωπές δε οι καταγγελίες του Έλον Μασκ για την στάση Στάρμερ στο “σκάνδαλο του Ρόδεραμ”: Πως ως διευθυντής της Εισαγγελίας του Στέμματος (CPS) είχε επιδείξει εγκληματική ολιγωρία (στα χνάρια των τότε τοπικών αρχών) σε απανωτές υποθέσεις βιασμών ανηλίκων κοριτσιών από Μουσουλμάνους μετανάστες, για να μην “διαταραχθεί η κοινωνική ισορροπία του Ηνωμένου Βασιλείου”. Σαν να μην έφτανε αυτό, ήρθαν και οι κατηγορίες από την αμερικανική κυβέρνηση, τον Μασκ και τον Φάρατζ για «αστυνομία δύο ταχυτήτων», όταν αστυνομικοί συνέλαβαν τον… ετοιμοθάνατο Χένρι Νόβακ για… ρατσιστική επίθεση, την στιγμή που είχε μαχαιρωθεί(!) από έναν Ινδό (ο οποίος τελικώς καταδικάστηκε).

Η θητεία-ρεκόρ της Τρας

Όπως προαναφέραμε, ο Στάρμερ νίκησε τον Σουνάκ των Τόρις, ο οποίος είχε διαδεχθεί την πρωθυπουργό με την πιο σύντομη θητεία στην βρετανική ιστορία, την Λιζ Τρας. «Ποιος θα έχει μεγαλύτερη διάρκεια; Η Λιζ Τρας ή ένα μαρούλι;», έλεγε το podcast της σκανδαλοθηρικής Daily Star και είχε πέσει διάνα!

Αξίζει να θυμηθούμε τι μεσολάβησε από την εκλογή της Λιζ Τρας μέχρι την αποπομπή της; Οι 45 ημέρες που από κάποιους χαρακτηρίστηκαν σαν «το χρονικό ενός προαναγγελθέντος (πολιτικού) θανάτου» έμοιαζαν εξαρχής ναρκοθετημένες. Αν και ήταν σαφές ότι η νέα πρωθυπουργός δεν είχε καμία περίοδο χάριτος, αυτή της είχε δοθεί με τον θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ.

Οι Financial Times έγραφαν τότε ότι, παρά τη γενικευμένη θλίψη, η νέα πρωθυπουργός βίωσε τις πιο ήρεμες ημέρες της θητείας της, αν αναλογιστεί τα πολλά και σοβαρά προβλήματα που στη συνέχεια βρήκε μπροστά της. Πράγματι, η εικόνα της οικονομίας προκαλούσε τρόμο και οι προβλέψεις έδειχναν μια μακρά και βαθιά ύφεση. Οι αναταράξεις ήταν δεδομένες και αποδείχθηκαν πολύ πιο κοντινές από όσο μπορούσε να φανταστεί κανείς.

Η ανακοίνωση του οικονομικού προγράμματος της Λιζ Τρας, του “μίνι προϋπολογισμού” πυροδότησε σχεδόν εξαρχής ένα κύμα αντιδράσεων, όχι μόνο από την αντιπολίτευση, αλλά κυρίως από πλευρές που η νέα πρωθυπουργός αφελώς πίστευε πως θα έβρισκε υποστήριξη. Έτσι, απέναντί της είχε βρει και τις Αγορές και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, που επέκριναν τις φοροπερικοπές στα υψηλά εισοδήματα και στα εταιρικά κέρδη.

Όχι για λόγους αρχής βέβαια, αλλά επειδή το κενό που θα προέκυπτε στον Προϋπολογισμό θα καλυπτόταν με δανεισμό, ο οποίος απειλούσε να εκτροχιάσει τη βρετανική οικονομία, η οποία με τη σειρά της κινδύνευε να προκαλέσει ντόμινο σε μία περίοδο διεθνούς οικονομικής αστάθειας. Ας σημειωθεί ότ,  την ίδια περίοδο της πιστωτικής επέκτασης εκ μέρους της νέας κυβέρνησης, η Κεντρική Τράπεζα Αγγλίας επιχειρούσε πιστωτική συρρίκνωση!

Αντιδράσεις υπό μορφή χιονοστιβάδας

Κάπως έτσι προκλήθηκε η διάβρωση της αξιοπιστίας της βρετανικής οικονομίας, με αποτέλεσμα να προκύψει νομισματική κρίση και άνοδος των επιτοκίων δανεισμού. Ας σημειωθεί ότι η Βρετανία είχε να δεχθεί τόσο έντονες επικρίσεις από τον Ιούνιο 2011, όταν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο είχε καταγγείλει τις οικονομικές κινήσεις του τότε υπουργού Οικονομικών George Osborne.

Κορυφαίοι οικονομολόγοι είχαν ερμηνεύσει τις πρωτοφανούς έντασης αντιδράσεις, ως έναν φόβο η κρίση να διαχυθεί σε ολόκληρο τον κόσμο, πυροδοτώντας μία επικίνδυνη ύφεση! Η ζημιά, όμως, είχε ήδη γίνει. Ούτε η αποπομπή του υπουργού Οικονομικών και η αντικατάστασή του από τον Τζέρεμι Χαντ είχαν αποδειχθεί ικανές να εκτονώσουν το κλίμα και να επιτρέψουν στη νέα πρωθυπουργό να ανακτήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Ήταν ορατό δε δια γυμνού οφθαλμού ότι μία ισχυρή πτέρυγα στην Κοινοβουλευτική Ομάδα των Συντηρητικών είχε εκμεταλλευτεί το λάθος της Τρας για να την στριμώξει πολιτικά, καταφέρνοντας να την εξωθήσει σε παραίτηση.

Οι αντιδράσεις είχαν προσλάβει δυναμική χιονοστιβάδας, οδηγώντας και στην παραίτηση της υπουργού Εσωτερικών και σε απειλές παραιτήσεων και άλλων υπουργών! Η πρωθυπουργός είχε μείνει όλη τη νύχτα της Τετάρτης προς Πέμπτη ξύπνια. Στη Ντάουνινγκ Στριτ, στο περιβόητο Νο 10 βρίσκονταν οι στενότεροι της συνεργάτες, με σκοπό να σχεδιάσουν από κοινού τον χειρισμό της κρίσης. Η ίδια έστελνε μηνύματα στις 4:00 το πρωί σε συνεργάτες της, αλλά ο κύβος είχε ριφθεί. Έτσι οδηγήθηκε στη δήλωση των 90 δευτερολέπτων, με την οποία η Τρας είχε ανακοινώσει την παραίτησή της, θέτοντας ένα εξευτελιστικό τέλος στην διάρκειας 45 μόνο ημερών πρωθυπουργικής θητείας της.

Αμέσως μετά την επίσημη ανακοίνωση, η κούρσα της διαδοχής άρχισε και φανερά, αν και είχε ήδη αρχίσει στο παρασκήνιο, όταν είχε καταστεί σαφές πως η Λιζ Τρας δεν είχε διέξοδο. Όμως, κανένας από τους επίδοξους διαδόχους της δεν έχει ακόμη ανακοινώσει την υποψηφιότητά του, φοβούμενος ότι μία τέτοια κίνηση θα εκλαμβάνονταν ως άκομψη και θα του κόστιζε…

H παραίτηση Τζόνσον

Να σημειωθεί ότι τότε ο Μπόρις Τζόνσον είχε επιδιώξει να κάνει την μεγάλη επιστροφή στη Ντάουνινγκ Στριτ (πριν υποχρεωθεί να εγκαταλείψει την κούρσα) επιβεβαιώνοντας την τεράστια κρίση ηγεσίας, αλλά εμμέσως και τα προβλήματα που επέφερε η έξοδος της Βρετανίας από την ΕΕ, η οικονομική κρίση, οι κοινωνικές προκλήσεις, η πανδημία και η ενεργειακή κρίση…

Ο Τζόνσον είχε επιστρέψει εσπευσμένα από τις διακοπές του στον Άγιο Δομίνικο για να ξαναμπεί στην αρένα (περίπου τρεις μήνες από όταν είχε αναγκαστεί να υποβάλει και αυτός την παραίτησή του) αλλά υποχρεώθηκε τελικώς να ανακοινώσει την αποχώρηση του από την κούρσα.

Ο Τζόνσον αναρριχήθηκε στην εξουσία με όχημα τη σημαία του Brexit. Δεν είναι μόνο ότι είχε πρωτοστατήσει στη σχετική εκστρατεία, αλλά και κεφαλαιοποίησε πολιτικά την νίκη του Brexit. Είχε πρωτοστατήσει στην ανατροπή της Τερέζας Μέι, μέχρι που τελικά είχε και αυτός την τύχη της.

Ο πρωθυπουργός Τζόνσον έχασε την εμπιστοσύνη του κόμματός του μετά από μια σειρά από μεγάλα πολιτικά σκάνδαλα. Το μπαράζ παραιτήσεων κυβερνητικών στελεχών, δεν άργησαν να επιφέρουν και την δική του παραίτηση. Το “Partygate”, τα κρυφά πάρτι στην πρωθυπουργική κατοικία εν μέσω lockdown, τα ψέματα του Τζόνσον ότι δεν γνώριζε για τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις που εμπλέκονταν ο εκλεκτός του βουλευτής Κρις Πίντσερ (αποδείχτηκε ότι έλεγε συνειδητά ψέματα) προκάλεσαν την “εξέγερση” των Συντηρητικών –
δεν βοηθούσε δε η εκρηκτική και χειμαρρώδης προσωπικότητα του ίδιου του Τζόνσον. Τελικώς παραιτήθηκε…

Μην επιστρέψει!

Μάλιστα, το εσωκομματικό ματς με τον Τζόνσον δεν είχε λήξει με την παραίτηση του, καθώς (όπως προαναφέρθηκε) είχε επιδιώξει να επιστρέψει μετά την χαοτική θητεία της Τρας. Τότε ανώτερα στελέχη των Τόρις, συμμετείχαν σε μια έντονη εκστρατεία για να εμποδίσουν τον Τζόνσον να επιστρέφει στην Ντάουνινγκ Στριτ, υποστηρίζοντας ότι θα προκαλούσε περαιτέρω ζημιά τόσο στην οικονομία και στη χώρα, όσο και στο Συντηρητικό κόμμα. Αυτά τα στελέχη είχαν συσπειρωθεί πίσω από την υποψηφιότητα Σουνάκ.

Συγκεκριμένα, πρώην υπουργοί που υποστήριζαν τον Σουνάκ, δήλωναν ότι η επιστροφή του Τζόνσον θα ταράξει τις χρηματοπιστωτικές αγορές, αυξάνοντας τον κίνδυνο περαιτέρω απότομων αυξήσεων των επιτοκίων από την Τράπεζα της Αγγλίας. Επιπλέον, οι δημοσκοπήσεις είχαν πολλά αρνητικά μηνύματα για τον Τζόνσον, καθώς η υποψηφιότητα Σουνάκ άνοιγε την ψαλίδα στην παράσταση νίκης.

Ο Σουνάκ, είχα χάσει το χρίσμα από την Λιζ Τρας. Ο πρώην υπουργός Οικονομικών έχει λάβει από νωρίς θέση στην αφετηρία, με το όπλο της επιρροής στην Κοινοβουλευτική Ομάδα των Συντηρητικών, αν και είχε αποδειχτεί στο επίπεδο της κομματικής βάσης (περίπου 170.000 μέλη) ότι δεν είχε την ίδια επιρροή, καθώς η βάση είχε εκλέξει την τότε αντίπαλό του. Πάντως, ο Σουνάκ ήταν άτυχος, καθώς ανέλαβε την θητεία σε ένα κόμμα, ή εκλογική συντριβή του οποίου ήταν δεδομένη… Ένα κόμμα που από το 2016 είχε αποκαθηλώσει τέσσερις πρωθυπουργούς: Τον Κάμερον, τη Μέι, τον Τζόνσον και την Τρας…

Ο Κάμερον παραιτήθηκε μετά το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος για το Brexit, εκτιμώντας ότι το αποτέλεσμα του θα ήταν υπέρ της παραμονής στην ΕΕ. Τον ακολούθησε η διάδοχος του Τερέζα Μέι, που παραιτήθηκε επειδή αδυνατούσε να περάσει το σχέδιο της για το Brexit, έπειτα από την ανταρσία του ίδιου της του κόμματος, που όπως προαναφέρθηκε, υποκινούνταν από τον Τζόνσον…

Πύρρειος η νίκη Στάρμερ

Ο μεγάλος κερδισμένος σε πρώτο επίπεδο ήταν το Εργατικό Κόμμα, το οποίο εισέπραξε τη μερίδα του λέοντος από την πολιτική αυτοκτονία των Τόρις. Όμως, η νίκη Στάρμερ κατά του Σουνάκ αποδείχτηκε πύρρειος… Τόσο οι δημοσκοπήσεις, όσο και η συντριβή στις δημοτικές εκλογές, δείχνουν ότι οι Εργατικοί είναι σε ιστορικό χαμηλό, με μόλις 18%, στα ίδια τους Συντηρητικούς, με την ραγδαία άνοδο του κόμματος Φάρατζ να καραδοκεί (με ένα ποσοστό κοντά στο 25%) αλλά και των Πρασίνων (στο 15%) – ίδιο ποσοστό με τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες…

Η βρετανική κοινωνία βρίσκεται σε μία ιστορική καμπή. Έχει καταστεί σαφές και στα νομιμόφρονα μεσαία στρώματα ότι η χώρα δεν μπορεί να συνεχίσει να πορεύεται με τον τρόπο που πορεύεται μέχρι τώρα. Παρά τον εγγενή σχεδόν συντηρητισμό της, η βρετανική κοινωνία ψάχνει πλέον πιο ριζική διέξοδο. Οι επιμέρους διορθωτικές κινήσεις μοιάζουν ανούσιες και αναποτελεσματικές, ακόμα και σε όσους παραδοσιακά τις προτιμούσαν. Δεν είναι υπερβολή να μιλάμε πως ένα μέρος της κοινωνίας είναι κοντά στην εξέγερση, αλλά με δεξιό-συντηρητικό πρόσημο.

Η κατάρα της “Σιδηράς Κυρίας”

Μπορεί πολλοί να αποδίδουν στο Brexit τη σημερινή συνολική κρίση στην οποία είναι εγκλωβισμένο σήμερα το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά η αλήθεια είναι πως οι αιτίες είναι βαθύτερες. Για μία σχολή σκέψης, η πηγή της πολύπλευρης κρίσης είναι η έλλειψη πολιτικής βούλησης για τον οριστικό ενταφιασμό του θατσερισμού, ο οποίος μετά το διάλειμμα του μετριοπαθούς Μέιτζορ (περίοδος 1990-97) επανήλθε στην πιο σκληρή εκδοχή του για να στοιχειώσει το Συντηρητικό Κόμμα, στη διάρκεια της μακράς θητείας του στην αντιπολίτευση την περίοδο 1997-2010.

Έτσι, όταν ο Ντέηβιντ Κάμερον διαδέχθηκε τον Γκόρντον Μπράουν το 2010, το Συντηρητικό Κόμμα είχε βάλει τον Τζον Μέιτζορ σε παρένθεση και είχε επιστρέψει στις ρίζες του θατσερισμού, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν ο γκουρού της Σιδηράς Κυρίας, Νόρμαν Τέμπιτ, έλεγε ότι ο στόχος της κυβέρνησης ήταν το τέλος της συναίνεσης.

Με εξαίρεση το Σίτι του Λονδίνου, τη χρηματοπιστωτική πρωτεύουσα της παγκοσμιοποίησης μαζί με την Γουόλ Στριτ στη Νέα Υόρκη, το Ηνωμένο Βασίλειο παραπέμπει από οικονομικής απόψεως στην εποχή που έχει περιγράψει με τόση γλαφυρότητα ο Ντίκενς για την απίστευτη σκληρότητα, που βίωναν τα λαϊκά στρώματα κατά τη διάρκεια της σαρωτικής εκβιομηχάνισης.

Η κατάρα της “Σιδηράς Κυρίας” φαίνεται, πάντως, να πιάνει: Το Συντηρητικό Κόμμα, όχι μόνο δεν κατάφερε να χειραφετηθεί από την βαθύτατη ιδεολογική επιρροή της, αλλά μοιάζει σαν να πληρώνει ακόμα την απόφαση του να ανατρέψει την Θάτσερ, την πρώτη πρωθυπουργό της νεότερης βρετανικής ιστορίας που μπήκε στο… κλαμπ, έπειτα από το κύμα εξεγέρσεων που προκάλεσε η μοιραία απόφαση της για επιβολή “κεφαλικού φόρου” (Poll Tax).

Στην άλλη πλευρά του δικομματισμού, ούτε ο “θατσερισμός με ανθρώπινο πρόσωπο” των Νέων Εργατικών του Τόνι Μπλερ, ούτε η αριστερή στροφή υπό τον Τζέρι Κόρμπιν, ούτε το “άχρωμο” προφίλ “διαχειριστή” του Στάρμερ – που μόνο “διαχειριστής” δεν ήταν – διασώζουν τους Εργατικούς από την παρακμή, μέχρι να δούμε αν το θεωρούμε φαβορί για την διαδοχή, ο Άντι Μπέρναμ, κατορθώσει να διασώσει την κατάσταση για τους Εργατικούς…

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η Βρετανία, όπως και ο υπόλοιπος κόσμος, επλήγη σκληρά αρχικά από την πανδημία, μετέπειτα από την ενεργειακή κρίση, την στεγαστική, τον πληθωρισμό, το μεταναστευτικό…  Μόνο που οι αλλεπάλληλες αυτές κρίσης και δεν έτυχαν του καλύτερου δυνατού χειρισμού και δεν βρήκαν μία επαρκώς ισχυρή και οχυρωμένη κοινωνία και οικονομία, ώστε να έχουν αποτελεσματικές αντιστάσεις. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, έσκασε και ο “τυφώνας” Τραμπ!

Τέλος, δεν χρειάζεται να είναι κανείς προφήτης για να δει ότι ο συνδυασμός αυτών των κρίσεων με την ευρύτερη αποδυνάμωση του Ηνωμένου Βασιλείου κινδυνεύει να επαναφέρει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στο προσκήνιο και την σωβούσα κρίση ενότητας της χώρας…