Ποιητές στη Φωκίωνος Νέγρη

Στα μέσα της δεκαετίας του ΄30, η ελληνική υπερρεαλιστική ποιητική “παράταξη” των νέων που περιφρονούσε την ακαδημαϊκή καριέρα και τις κατεστημένες πανεπιστημιακές γνώσεις βρισκόταν “στα σπάργανα”, ακόμα υπό διαμόρφωση. Πέντε-έξι όλοι κι όλοι νεαροί, “μαθητές” ακόμη των καταξιωμένων δυτικών υπερρεαλιστών (Μπρετόν. Αραγκόν, Ελυάρ κ.α.), αναζητούσαν κάτω από τη βαριά σκιά ενός Παλαμά, ενός Καβάφη κι ενός Σικελιανού, σχεδόν κρυπτόμενοι από τους “αδαείς” με τα γεροντικά σκληρά κολάρα, την ασύλληπτη έξαψη του “αυθαίρετου” ποιητικού λόγου και την ακαταμάχητη “γοητεία του θαύματος” για να αποτυπώσουν τις ονειρικές ευαισθησίες τους.

Τότε ήταν, στην Ελλάδα του “ελεύθερου πνεύματος” του Γιώργου Θεοτοκά που ο Οδυσσέας Ελύτης των επικείμενων “Προσανατολισμών” και ο Νίκος Γκάτσος της προφητικής “Αμοργού” θα ιδρύσουν το πρώτο, νυχτερινό “φιλολογικό καφενείο” της γενιάς “των αληθινών ανανεωτικών δρόμων” στην ελληνική ποίηση του Μεσοπολέμου. Στο θρυλικό “ΗΡΑΙΟΝ, το “ζωντανό στέκι” στη διασταύρωση Πατησίων και Αγίου Μελετίου της γραφικής προπολεμικής Κυψέλης. Εκεί, οι δύο “ονειροπαρμένοι” φίλοι, βαθιά πεπεισμένοι πως “από τίποτα μεγάλο δεν λείπει η Χίμαιρα”, πλαισιώθηκαν πολύ γρήγορα από τον πληθωρικό Αντρέα Καραντώνη και τον τόσο γρήγορα αδικοχαμένο στον πόλεμο Γιώργο Σαραντάρη, μαζί με την “θρυλική” παρέα τους.

“ΗΡΑΙΟΝ” και Φωκίωνος Νέγρη

Και όταν κατά τις δύο μετά τα μεσάνυχτα έκλεινε το “ΗΡΑΙΟΝ”, τότε εκείνο το επαναστατημένο και διψασμένο για “νέους δρόμους” στην ποίηση “μπουλούκι” ανηφόριζε στην “παρθένα τότε ακόμα λεωφόρο Φωκίωνος Νέγρη κι άρχιζε τις ατέλειωτες συζητήσεις κάτω από τους ευκαλύπτους (υπάρχουν ακόμα) συχνά ως τις τρεις και τις τέσσερεις το πρωί.

Και συνεχίζει ο Ελύτης στ΄ “Ανοιχτά Χαρτιά”: «η Jene Parque, τα τραγούδια του Madloror, η Έρημη Χώρα, ηχούσανε μαζί με τα υπόγεια νερά του υδραγωγείου ενώ οι αστυφύλακες της 4ης Αυγούστου μας παρακολουθούσανε με βλοσυρό και καχύποπτο μάτι». Οι τάλαινες αστυφύλακες πως να κατανοήσουν κάποιους “σαλούς” που ξημερώματα στην έρημη Φωκίωνος Νέγρη ισχυρίζονταν “πόσο εύλογο είναι το ακατανόητο” και πως “τα άλματα της ψυχής δεν μετρούνται.”

Τι απέμεινε όμως σήμερα, ενενήντα χρόνια μετά από όλα αυτά τα “παράξενα και ατόφια” υπερβατικά οράματα μερικών ανήσυχων πνευμάτων που έμελλε ν΄ αφήσουν ανεξίτηλο αποτύπωμα στα μεταπολεμικά πολιτιστικά – και όχι μόνο – δρώμενα της Ελλάδας; Ο υπερρεαλισμός, ως γνωστόν, έχει προ πολλού ξεθυμάνει αφήνοντας όμως ένα πολύ σπουδαίο και ξεχωριστό έργο στον σύγχρονο πολιτισμό αλλά και στον Ελληνισμό.

Το “ΗΡΑΙΟΝ” πάλι εξαφανίστηκε μέσα στην μεταπολεμική οικιστική κοσμογονία και η γραφική συμβολή Αγίου Μελετίου και Πατησίων, μια μικρογραφία πλέον όλου του αθηναϊκού κέντρου, έχει μεταμορφωθεί σε χώρο, απροσδιόριστα πολύχρωμο, μονότονα πολύβουο, ασύμβατα πολυεθνικό.

Αποχαιρέτα την Κυψέλη που έχασες…

Μια καταθλιπτική “χοάνη” χωρίς ίχνος ελληνικότητας στις γειτονιές όπου κάποτε την αναζητούσαν οι “αλήτες” με τα λευκά πουκάμισα. Με τους εναπομείναντες Κυψελιώτες της καταφρονημένης πλέον παράδοσης και της περιφρονημένης ταυτότητας να λιγοστεύουν χρόνο με τον χρόνο, σχεδόν μια εξαίρεση πλέον, να βολοδέρνουν αμήχανα, γυρτοί, αποπροσανατολισμένοι και παρατημένοι απ΄ όλους μέσα στην σύγχρονη απουσία νοήματος όπου ο χρόνος νεκρώνει.

Όσο για τους λογής-λογής ποιητές της, ξημερώματα και πάλι, κάτω από τους ευκαλύπτους της Φωκίωνος Νέγρη, μαζί με κάποιους παρατημένους αστέγους, ακόμα ακούν σαν ηχώ από τα περασμένα εκείνα τα “ακατανόητα” και όμως αληθινά “άλματα ψυχής” :

«Όλα τα κυπαρίσσια δείχνουνε μεσάνυχτα
όλα τα δάχτυλα σιωπή.
Έξω απ΄ τ΄ ανοιχτό παράθυρο του ονείρου
σιγά-σιγά ξετυλίγεται η εξομολόγηση». (Οδυσσέας Ελύτης)