Στα μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς ο Όλυμπος – Ο “Θρόνος των Αθανάτων”

Η απόφαση για τον Όλυμπο ελήφθη κατά τις εργασίες της 48ης Συνόδου της Επιτροπής, η οποία διεξάγεται από τις 19 Ιουλίου, στην πόλη Busan της Νότιας Κορέας και πλέον το μυθικό βουνό συμπεριλαμβάνεται στον συγκεκριμένο Κατάλογο. Αυτό αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διεθνείς διακρίσεις, στον τομέα της προστασίας της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, καθώς αναγνωρίζει την Εξέχουσα Οικουμενική Αξία του Ολύμπου, τοποθετώντας τον ανάμεσα «στα πλέον εμβληματικά μνημεία παγκοσμίως, τα οποία χρήζουν ειδικής προστασίας και μέριμνας, προς όφελος της Ανθρωπότητας».

Ο φάκελος υποψηφιότητας καταρτίστηκε από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α), που εποπτεύεται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και τη Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού.

 Όλυμπος: η 21η εγγραφή

Η εγγραφή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Όλυμπος εντάσσεται στον Κατάλογο ως μικτό αγαθό, σε μία από τις πλέον απαιτητικές κατηγορίες, η ένταξη των οποίων προϋποθέτει ταυτόχρονη τεκμηρίωση, τόσο των πολιτιστικών, όσο και για τα φυσικών αξιών τους. Οι μικτές εγγραφές αποτελούν, συγκριτικά, μικρό ποσοστό του συνόλου των εγγραφών, στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, τη μοναδική που παρουσιάστηκε προς εξέταση στην παρούσα Σύνοδο της Επιτροπής.

Η Ελλάδα -μαζί με τις παλαιότερες εγγραφές των Μετεώρων και του Αγίου Όρους- διαθέτει τρία μικτά αγαθά στον Κατάλογο, ενώ συνολικά αριθμεί 21 εγγραφές πλέον, γεγονός που καθιστά αυτή την επιτυχία ιδιαίτερα σημαντική για τη χώρα, ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία της στο πλαίσιο της Σύμβασης.

Παράλληλα, αυτή η εγγραφή αναγνωρίζει τη μοναδική φυσική αξία του Ολύμπου, ως τόπου εξαιρετικής σημασίας για την βιοποικιλότητα. Με υψόμετρο 2.918 μ. διαθέτει, λόγω της εγγύτητάς του με τις ακτές του Αιγαίου Πελάγους, μεγάλη υψομετρική διακύμανση και έντονο το ανάγλυφό του, τοπογραφική απομόνωση και ιστορικό ρόλο ως παγετώδες καταφύγιο, φιλοξενώντας 1.983 taxa, δηλαδή πάνω από το 25% της Ελληνικής χλωρίδας.

Αυτός ο χλωριδικός πλούτος και η εξαιρετικά πυκνή συγκέντρωση στενοενδημικών ειδών (είδη που απαντώνται μόνον στον Όλυμπο, σ’ ολόκληρο τον κόσμο), του προσδίδουν παγκόσμια αξία, καθιστώντας τον «κιβωτό» της βιοποικιλότητας. Παράλληλα, φιλοξενεί πλούσια πανίδα, που περιλαμβάνει πολυάριθμα είδη πτηνών, θηλαστικών, όπως και την καφέ αρκούδα και τον μεγαλύτερο ελληνικό υποπληθυσμό αγριόγιδου, ερπετά, αμφίβια και ασπόνδυλα.

«Θρόνος των αθανάτων»

Στα έργα του Ομήρου, ο Όλυμπος περιγράφεται ως ο «θρόνος των αθανάτων». Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, εκεί κατοικούσαν ο Δίας και οι υπόλοιποι θεοί του Ολύμπου.

Ο δήμαρχος Δίου-Ολύμπου, Βαγγέλης Γερολιόλιος, δήλωσε ότι ανέβηκε για πρώτη φορά στο βουνό πριν από περισσότερα από 40 χρόνια και πως η εμπειρία της κορυφής παραμένει αξέχαστη. «Πρόκειται για έναν μοναδικό τόπο όπου συνυπάρχουν η μυθολογία, η φυσική ομορφιά και η ιστορία. Θέλουμε αυτή η μοναδικότητα να αναγνωριστεί και διεθνώς», ανέφερε.

Φυσική και πολιτιστική κληρονομιά

Ο Όλυμπος ανακηρύχθηκε το 1938 το πρώτο εθνικό δάσος της Ελλάδας. Ξεχωρίζει για τα πυκνά δάση του, τα αλπικά λιβάδια, τα φαράγγια, τις κοιλάδες και τις πηγές νερού, ενώ η εγγύτητά του στη θάλασσα τον καθιστά ακόμη πιο ιδιαίτερο. Η UNESCO είχε ήδη χαρακτηρίσει την περιοχή ως Απόθεμα Βιόσφαιρας το 1981, χάρη στη μεγάλη ποικιλία φυτών και ζώων που φιλοξενεί. Το 2021, με προεδρικό διάταγμα, η Ελλάδα αναβάθμισε τον Όλυμπο σε καθεστώς εθνικού πάρκου.

Ο Γερολιόλιος υπογράμμισε ότι η ένταξη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς δεν αφορά μόνο την Ελλάδα αλλά ολόκληρη την ανθρωπότητα. «Ο Όλυμπος είναι ένα σύμβολο εξίσου σημαντικό με τον Παρθενώνα. Οφείλουμε να προστατεύσουμε αυτή τη μυθολογική και φυσική κληρονομιά», είπε.

Οι κίνδυνοι: Υπερτουρισμός και πυρκαγιές

Σήμερα ο Κατάλογος Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO περιλαμβάνει 1.428 περιοχές σε 170 χώρες. Από αυτές, οι 21 βρίσκονται στην Ελλάδα, ενώ μόνο δύο χαρακτηρίζονται ως μικτά μνημεία, με ταυτόχρονη φυσική και πολιτιστική αξία. Η ένταξη στον κατάλογο ενεργοποιεί διεθνείς μηχανισμούς προστασίας και διευκολύνει την πρόσβαση σε τεχνική βοήθεια και χρηματοδότηση. Οι αρμόδιες αρχές επισημαίνουν ότι η συνεχής αύξηση των επισκεπτών ασκεί ολοένα μεγαλύτερη πίεση στο οικοσύστημα του Ολύμπου.

Πέρυσι το βουνό επισκέφθηκαν περίπου 500.000 άνθρωποι, ενώ εκτιμάται ότι το ενδιαφέρον θα ενισχυθεί ακόμη περισσότερο μετά την προβολή της ταινίας “The Odyssey” του Κρίστοφερ Νόλαν, η οποία έκανε πρεμιέρα στις 17 Ιουλίου και γυρίστηκε εν μέρει στην Ελλάδα. Ο αντιπρόεδρος του Φορέα Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Ολύμπου, Δημήτρης Παππάς, δήλωσε: «Είμαστε ευχαριστημένοι που αυξάνονται οι τουρίστες, όμως η αύξηση αυτή συνεπάγεται και περισσότερους κινδύνους. Το καθεστώς της UNESCO θα συμβάλει σημαντικά στην προστασία του Ολύμπου.»

Σύμφωνα με τις αρχές, ο σημαντικότερος κίνδυνος για την περιοχή είναι οι ολοένα συχνότερες δασικές πυρκαγιές, ως συνέπεια της κλιματικής κρίσης. Ο Παππάς τόνισε ότι με πρόσθετους πόρους θα μπορούν να καθαρίζονται καλύτερα τα ορειβατικά μονοπάτια, να ενισχυθούν οι υποδομές πρόληψης πυρκαγιών και να αναβαθμιστούν τα καταφύγια, οι γέφυρες και οι οδικές προσβάσεις.

Η θρησκευτική σημασία του Ολύμπου

Στον φάκελο υποψηφιότητας στην UNESCO, η Ελλάδα αναδεικνύει επίσης τη θρησκευτική σημασία της περιοχής. Αναφέρεται ότι σε μία από τις χαμηλότερες κορυφές βρίσκεται υπαίθριο ιερό, το οποίο στην αρχαιότητα συνδεόταν με τις ζωικές θυσίες προς τιμήν του Δία. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι στον Όλυμπο βρίσκεται ένα από τα υψηλότερα σε υψόμετρο ορθόδοξα παρεκκλήσια στον κόσμο, ενώ στην περιοχή σώζονται μοναστήρια και χώροι λατρείας από τη βυζαντινή περίοδο.

Όλυμπος και Δίον

Ο Όλυμπος, το υψηλότερο βουνό της Ελλάδας, διαχρονικό σύμβολο του ελληνικού πολιτισμού και της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, ως η μυθική κατοικία των Δώδεκα Ολύμπιων Θεών, κατέχει κεντρική θέση στην κοσμοαντίληψη των αρχαίων Ελλήνων. Η επίδρασή του, μέσα από τα Ομηρικά Έπη, τη Θεογονία του Ησιόδου και τη μεταγενέστερη γραμματεία, υπερέβη τα όρια του αρχαίου κόσμου.

Εξακολουθεί και σήμερα να εμπνέει τη λογοτεχνία, τις τέχνες, τη φιλοσοφία, τις επιστήμες και τη σύγχρονη παγκόσμια πολιτιστική δημιουργία. Η αρχαιολογική περιοχή του Δίου, στους πρόποδες του βουνού, συνιστά τη σημαντικότερη υλική έκφραση της λατρείας των Ολύμπιων Θεών, συμπληρώνοντας οργανικά το εξαιρετικό πολιτιστικό και φυσικό τοπίο του.

Ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε: «Ο Όλυμπος ανακηρύχθηκε πρώτος Εθνικός Δρυμός της Ελλάδας το 1938, αποτελεί καταφύγιο για σπάνια αρπακτικά, ενώ φιλοξενεί το 28% των φυτικών ομάδων -πάνω από 1900 είδη και μάλιστα 27 εξ αυτών που φύονται μόνο στον Όλυμπο και πουθενά αλλού στον κόσμο- και σημαντικούς πληθυσμούς πανίδας. Μέσα από τη συστηματική συνεργασία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, του Υπουργείου Πολιτισμού και του ΟΦΥΠΕΚΑ, καταρτίστηκε ο πλήρης φάκελος της υποψηφιότητας του Ολύμπου για την ένταξή του στον Κατάλογο Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς της UNESCO, ολοκληρώνοντας με επιτυχία μια προσπάθεια που είχε ξεκινήσει το 2014.»

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε μεταξύ άλλων: «Η εγγραφή συμπυκνώνει, με μοναδικό τρόπο, την αδιάρρηκτη ενότητα της πολιτιστικής και της φυσικής μας κληρονομιάς. Ο Όλυμπος είναι το βουνό που, μέσα από τα ομηρικά έπη και την αρχαία ελληνική γραμματεία, ταξίδεψε την ελληνική μυθολογία και τον ελληνικό πολιτισμό σε ολόκληρο τον κόσμο. Παραμένει το αιώνιο σύμβολο της κατοικίας των Ολυμπίων Θεών, και ενός πολυδιάστατου και “ δραματικού” τοπίου, εμπνέοντας δέος και σεβασμό και συνεχίζοντας να τροφοδοτεί τη σκέψη, την τέχνη, τις επιστήμες και την παγκόσμια πολιτιστική δημιουργία».