Η ιστορία του Πανεπιστημίου Αθηνών διά χειρός υπαλλήλων του

Είχαν προηγηθεί απόπειρες, χωρίς να ευοδωθούν. Το 1863-64 ο καθηγητής των Εισηγήσεων και της Ιστορίας του Ρωμαϊκού Δικαίου, Κωνσταντίνος Φρεαρίτης (1819-1902), το 1897-98 ο καθηγητής της Γενικής Χημείας, Αναστάσιος Χρηστομάνος (1841-1906) και το 1908-09 ο καθηγητής της Αναλυτικής Γεωμετρίας και Ανωτέρας Αλγέβρας, Στέφανος Κυπάρισσος (1857-1917), προσπάθησαν να συγκεντρώσουν τα βιογραφικά στοιχεία των καθηγητών, αλλά από αυτούς μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού είχαν ανταποκριθεί και τα στοιχεία τους έμειναν ασυμπλήρωτα…

Στη συνεδρία της 13ης Δεκεμβρίου 1914, με εισήγηση του πρυτανεύοντα αντιπρύτανη, καθηγητή της Ομιλητικής και Λειτουργικής, Ιωάννη Ε. Μεσολωρά (1851-1942), η Πανεπιστημιακή Σύγκλητος αποφάσισε και το Υπουργείο των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως ενέκρινε να αναλάβει ο έκτακτος υπάλληλος των δύο Πανεπιστημίων Αθηνών, του Εθνικού και του Καποδιστριακού, Δημοσθένης Α. Δημητριάδης, τη συγγραφή βιογραφικού απανθίσματος των εκλιπόντων από το 1837 έως το 1916 καθηγητών του μόνου ακόμα τότε ελληνικού πανεπιστημίου. Τα σημειώματα για τη ζωή και τη δράση των καθηγητών αυτών θα στερούνταν κρίσεων και σχολίων υποκειμενικών, παρέχοντας πληροφορίες και το επιστημονικό έργο τους.

Το 1916, με επιμέλεια του Δημ. Α. Δημητριάδη, εκδόθηκε το “Απάνθισμα βιογραφικόν των από της συστάσεως του Ελληνικού Πανεπιστημίου εκλιπόντων τον βίον καθηγητών αυτού. 1837-1916”, αριθμώντας 208 σελίδες. Ως πηγές και βοηθήματα για τη συλλογή και τη σύνταξή του χρησιμοποιήθηκαν οι πρυτανικές λογοδοσίες, οι επικήδειοι λόγοι τους, οι βιογραφίες τους σε ημερολόγια, σε περιοδικά ή σε εφημερίδες, καθώς και τα βιογραφικά άρθρα του Δημητριάδη για το παράρτημα του εγκυκλοπαιδικού λεξικού των Wilhelm Barth (1856-1940) και Emil von Hirst.

Το 1920-21, επί πρυτανείας του καθηγητή της Παιδιατρικής, Χρήστου Ελ. Μαλανδρίνου (1862-1928), αποφασίστηκε η έκδοση δεύτερου βιβλίου του έκτακτου γραμματέα του Πανεπιστημίου Αθηνών Δημητριάδη. Ο τίτλος του είναι “Οι Ευεργέται των Πανεπιστημίων. Βιογραφικόν απάνθισμα μετά εικόνων” και το αντικείμενό του είναι υλικό για τους ευεργέτες του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ήταν το πρώτο τεύχος, χωρίς να υπάρξει δεύτερο, και εκδόθηκε το 1921, αριθμώντας 207 σελίδες. Ο Δημητριάδης κατά τη δεκαετία του 1930 έφτασε στον βαθμό του διευθυντού όλων των Σχολών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Από την ιστορία του Πανεπιστημίου Αθηνών

Το 1955, με απόφαση του υπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Αχιλλέα Γεροκωστόπουλου (1909-1988), και όμοια της Πανεπιστημιακής Συγκλήτου, ανατέθηκε στον επίτιμο γενικό γραμματέα του Πανεπιστημίου Αθηνών, Αριστείδη Κ. Σκαρπαλέζο, η κωδικοποίηση της πανεπιστημιακής νομοθεσίας, την οποίαν ολοκλήρωσε και υπέβαλε πολυγραφημένη στη Σύγκλητο το 1959.

Η έκδοση, με τίτλο “Από την ιστορίαν του Πανεπιστημίου Αθηνών (Ιστορικά κείμενα και ιστορικά στοιχεία)”, κυκλοφόρησε το 1964, αριθμώντας 180 σελίδες, και περιλαμβάνοντας αριθμητικούς πίνακες στο τέλος της. Βασίστηκε σε κείμενα σχετικά με την ίδρυση και με τη δράση του Πανεπιστημίου Αθηνών, τα οποία συμπληρώθηκαν και με άλλα από τα Αρχεία του Πανεπιστημίου Αθηνών, από τα Πρακτικά της Πανεπιστημιακής Συγκλήτου, από τις εκθέσεις των πεπραγμένων των κατά καιρούς πρυτάνεων, από τις επετηρίδες του ΕΚΠΑ, από το τεύχος της Εκατονταετηρίδος (1837-1937) του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπως και από συναφές υλικό της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων και των αρχείων της Ακαδημίας Αθηνών.

Ενδιαφέρον μεγάλο έχει η παράθεση επιστολής του πρύτανη, το 1941-42, Γεώργιου Μπαλή (1879-1957), καθηγητή του Αστικού Δικαίου, προς τον διορισμένο από τις αρχές Κατοχής πρόεδρο της Κυβερνήσεως, στρατιωτικό Γεώργιο Τσολάκογλου (1886-1948), επιστολή στην οποίαν ο Μπαλής αναφέρεται στην εντολή του Τσολάκογλου προς την πρυτανεία να μην αντιταχθεί στην επίταξη της μεγάλης αίθουσας τελετών του Πανεπιστημίου Αθηνών από τον γερμανικό στρατό τα βράδια της 23ης και της 31ης Δεκεμβρίου 1941.

Ο πρύτανης στιγματίζει την ύβρη των κατακτητών: η αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου Αθηνών μετατράπηκε σε ταβέρνα φαγητού και ακράτητης οινοποσίας, με χορούς και με τραγούδια, με ασχημίες και με άσεμνους λόγους, ενώ επιπλέον οι Γερμανοί βγήκαν σε εξώστη του μεγάρου του Πανεπιστημίου Αθηνών και γκρέμισαν τις μαρμάρινες προτομές αγωνιστών της ελληνικής επανάστασης.